Кіріспе

Сенім - адамның немесе нәрсенің сенімді екеніне деген сенім немесе сенім сезімі. Өз-өзіне деген сенім - бұл өзіне деген сенім. Өз-өзіне деген сенім адамның болашақта қалаған мақсатына жетуіне деген сенімділікті білдіреді. Өзін-өзі бағалау дегеніміз - өз құндылығыңды бағалау. Өз-өзіне деген сенім - белгілі бір тапсырманы немесе мақсатты орындауға деген сенімділік. Өз-өзіне сенімділік - бұл өз-өзіне сенімділік, өйткені оған ие болғандар сәттілікке жетуі мүмкін, өйткені олар оны жоққа шығарғандықтан, ал оған ие болғандар сәттілікке жетуі мүмкін, өйткені олар оны туа біткен қабілет немесе шеберлікпен емес.

Тарих

Өз-өзіне деген сенімділіктің себептері мен салдары туралы түсініктер ағылшын тіліндегі басылымдарда пайда болды, олар Құдайға деген қасиеттілікпен сипатталған мінез-құлықтардың сипаттамаларын, Британ империясының сипатын және отарлау дәуіріндегі американдық қоғамның мәдениетін сипаттайды. 1890 жылы философ Уильям Джеймс өзінің "Психология қағидалары" деген еңбегінде былай деп жазды: "Сіздің қажеттіліктеріңізге сай келетін нәрсеге сеніңіз, өйткені тек осындай сенім арқылы ғана қажеттілік қанағаттандырылады. Бірінші дүниежүзілік соғыста психологтар өз-өзіне деген сенімді аса төмендеу деп мақтады. жүйкелік шиеленісті, қорқынышты жеңілдету және шайқас алаңында қорқынышты жою; олар күшті және сау денеге ие болған сарбаздар соғыста өз-өзіне деген сенімді арттырады деп дәлелдеді. 1920-ші жылдардағы асырауға қарсы қозғалыстың шыңына жеткенде психологтар еркектердегі өзін-өзі сенуді үйде қалып, жұмыс істемеген кезде отбасына қамқорлық жасаумен байланыстырды. Ұлы депрессия кезінде академиктер Филип Айзенберг пен Пол Лазарсфельд бір адамның жағдайының кенеттен жағымсыз өзгеруі, әсіресе жұмыссыз қалуы, өзін-өзі сенудің төмендеуіне әкелуі мүмкін деп жазды, бірақ көбінесе жұмыссыз адам өзінің жұмыссыздығы үшін кінәлі деп санайды. Олар сондай-ақ, егер адамдар ұзақ уақыт жұмыс істемесе, олардың бей-жайланып, өзін-өзі сенімсіз сезінуіне себеп болатынын байқады. 1943 жылы американдық психолог Абрахам Маслоу өзінің "Адамның мотивация теориясы" атты еңбегінде жеке адам физиологиялық тіршілік ету, қауіпсіздік, махаббат және өзіне қатысты болу үшін қажетті нәрселерге қол жеткізгеннен кейін ғана өзіне деген сенімділікке ("қадір-қасиеттің" бір компоненті) ие болуға ынталандырылады деп дәлелдеді. Ол өзін-өзі бағалауға деген қанағат сезімге, өзіне деген сенімділікке әкеледі, ал ол "өзін-өзі іске асыру" қалауымен байланысты. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін дамыған елдерде адамдардың материалдық жағдайы тез көтеріліп, материалдық қажеттіліктері қанағаттандырылғандықтан, сенім мен өзін-өзі бағалау және өзін-өзі тиімділік сияқты байланысты ұғымдар туралы көптеген ғылыми зерттеулер пайда болды.

Іс-шаралар

Ең алғашқы өзін-өзі бағалау әдістерінің бірі 12 балдық шкаланы қолданды. Бұл шкалада "қорық, өзіне сенімсіз, ұялшақ, шешім қабылдамайтын, өзін-өзі қорлайтын" адамды сипаттайтын ең төменгі баллдан бастап, "өз шешімін қабылдай алатын, өз шешімдері мен пікірлеріне толықтай сенімді және сенімді" адамды сипаттайтын ең жоғары баллға дейін бағаланады. Басқа зерттеушілер өзін-өзі бағалауды өлшеу үшін өзін-өзі бағалауды емес, дене тілі проксилерін қолданды. және респонденттердің өздеріне деген сенімділігі нәтижелерге және жағымсыз пікірлерге қаншалықты сезімтал екендігі. Абрахам Маслоу және басқалар жалпыланған тұлғалық сипаттама ретінде өзін-өзі сену мен белгілі бір тапсырма, қабілет немесе қиындыққа қатысты өзін-өзі сену (яғни өзін-өзі тиімділік) арасындағы айырмашылықты анықтау қажеттігін атап өтті. "Өзін-өзі сенім" термині әдетте жалпы тұлғалық қасиетке қатысты. Керісінше, "өзін-өзі тиімділік" психолог Альберт Бандура "өзінің белгілі бір жағдайларда немесе тапсырманы орындау қабілетіне деген сенімі" деп түсіндіреді.

Өз-өзіне деген сенімділікке байланысты факторлар

Адамның өзіне деген сенімділігіне оның өз бақылауында емес, басқа да факторлар әсер етуі мүмкін. Жеке адамның өзіне деген сенімділігі үйде немесе мектепте әр түрлі ортада әр түрлі болуы мүмкін, сонымен қатар әр түрлі қарым-қатынастар мен жағдайларға қатысты. Адамдар өздерінің табысты болуын өздері бақылайтын нәрсеге байланысты деп есептегенде, болашақта табысты болатынына күмәнданады. Егер адам өз қателігін өзінен тыс факторға байланысты деп есептесе, болашақта да табысқа жетуіне сенімді болады. Егер адам өз бақылауынан тыс факторлар себепті мақсатқа қол жеткізе алмады деп ойласа, онда ол болашақта мақсатқа жетуге сенімді болады. Адам белгілі бір іс-әрекетті қанағаттанарлықтай орындаған сайын, оның өзіне деген сенімділігі артады. Американдық әлеуметтік психолог Леон Фестингер адамның қабілетіне деген сенімділігі тек қана өзін бәсекелестік ортада ұқсас басқалармен салыстыра алса ғана көтерілуі немесе төмендеуі мүмкін екенін анықтады. Адам белгілі бір тапсырманы орындауға деген сенімділікке ие болуы мүмкін (өздігінен тиімділік). g. жақсы тамақ пісіру немесе жақсы роман жазу, тіпті жалпы өзін-өзі сенімі болмаса да, немесе керісінше, өзін-өзі сенсе де, белгілі бір тапсырманы орындау үшін өзін-өзі тиімділік етпесе де. Бұл екі өзін-өзі сендіру түрі бір-бірімен байланысты, сондықтан оларды оңай біріктіруге болады. Әлеуметтік психологтар өзін-өзі сенудің басқа да психологиялық өзгерістермен байланысты екенін анықтады, соның ішінде ақша жинап, басқаларға әсер ету және жауапты оқушы болу. Өз-өзіне деген сенім қызығушылыққа, ынта-жігерге және өзін-өзі реттеуге әсер етеді. Өз-өзіне деген сенім мақсаттарға жету мен өнімділікті арттыру үшін маңызды. Сауда зерттеушілері адамның өзіне деген сенімділігі оның уайым-қайғы деңгейімен теріс байланысты екенін анықтады. Өз-өзіне деген сенім адамның жалпы әл-ауқатын арттырады және мотивациясын арттырады, бұл көбінесе өнімділікті арттырады. Сондай-ақ, адамның стресспен күресу қабілеті мен психикалық денсаулығы жақсарады. Адам өзін-өзі қаншалықты сенімді сезінсе, соншалықты өзгелердің пікірін қабылдамайды. Адамның өзіне деген сенімділігі жоғары болса, онда ол жоғары мақсаттар қояды. Адамдар белгілі бір мақсатқа қол жеткізе алмағандықтан, өздеріне деген қанағатсыздық сезімін сезінгенде, өздеріне сенімділігі жоғары адамдар өз мақсаттарына жетуде одан да табанды болады, ал өздеріне сенімділігі төмендер тез беріліп кетеді. Альберт Бандура адамның өзін сенімді сезінуі оның қабілетін көрсетеді деп айтқан. Егер адамдар өздерінің бұл қиындықты жеңе алатынына сенбесе, өздерінің жұмыс істеу қабілеттеріне деген сенімділігін төмендетеді. Өздеріне сенімді сатушылар өздеріне жоғары мақсаттар қояды, бұл оларды жұмысқа тұру, жоғары табыс алу және клиенттерге қызмет көрсетуден жоғары қанағаттандыруға мүмкіндік береді. Медициналық практиканың кейбір салаларында науқастар қалпына келтіру кезеңінде өзін-өзі сенудің жетіспеушілігін сезінеді. Бұл әдетте DSF немесе латын тілінен аударғанда, өзіне деген сенімнің жетіспеушілігі деп аталады. Бұл инсульт болғаннан кейін болуы мүмкін, өйткені науқас әлсіз төменгі аяқты жеткілікті күшті емес деп қорқып, оны пайдаланудан бас тартады. Мартин Гильберт сенімділік әсері туралы сенімділік бейімділігін объективті дәлелдерді субъективті бағалауларға шулы түрлендірумен түсіндіруге болады деп айтады, мұнда шуды бақылау және есте сақтау процесінде естеліктер араласу ретінде анықтайды. Доминик Д. П. Джонсон мен Джеймс Х. Фаулер "өте сенімділік жеке адамның дене шынықтыру қабілетін арттырады және адамдар бәсекелестік шығынымен салыстырғанда талас туындаған ресурстардың пайдасы жеткілікті мөлшерде болған жағдайда, өте сенімді бола бастайды" деп жазады. Өзін-өзі бағалауды зерттеу барысында зерттеушілер адамдардың өздерін бағалау деңгейін саналы түрде асыра бағалауы мүмкін екенін анықтады. Дұрыс емес өзін-өзі бағалау әдетте сау адамдарда байқалады. Ең бастысы, адамның өзін-өзі тану мен іс жүзіндегі мінез-құлқы арасындағы үлкен айырмашылықтар бірнеше бұзылыстардың белгісі болып табылады, бұл ем іздеу мен оны орындауды түсіну үшін маңызды әсер етеді. Өзін-өзіне тым сенімділік шизофрениямен ауыратын адамдарда жиі кездесетіндей, ойлаудың бұрмалануын қолдайды. Адам шешім қабылдауда қосымша ақпарат көздерін іздесе, бұл оның сол салаға тән сенімділік деңгейіне байланысты. Шешімнің күрделілігі артуымен адам басқа адамн�...

Өзгелерге деген сенімділік сезімі

Өздеріне сенімді адамдар басқаларға әсер етеді, өйткені олар өздерін жақсы білетін және дұрыс шешім қабылдауға бейім деп санайды. Осыған қарамастан, кейде олардың өздеріне деген сенімділігі мен өздерінің мәлімдемелерінің дұрыстығы арасында теріс байланыс байқалады. Адамдар белгілі бір тақырыпқа қатысты сенімді емес және білмейтін болса, олар куәлікке сену мүмкіндігі жоғары және өздеріне сенімді болып көрінетіндердің кеңестеріне құлақ асады. Алайда, куәгерлердің есте сақтау қабілетіне әсер ететін факторлар туралы психологиялық сараптамалар алқабилердің өз сенімдеріне деген сенімін төмендеткен сияқты. Өздеріне сенімді басшылар басқаларға күш қолданудың орнына, оларды ынандыру арқылы ықпал етуге бейім. Олар мәселені басқа білікті адамға тапсыру арқылы немесе жеке араласуды болдырмайтын бюрократиялық процедураларды қолдану арқылы шешуге бейім. Басқалары өзін-өзі сенудің көшбасшылық стильге әсер етпейтінін, тек қана бақылаушылық тәжірибе мен өз билігін сезіне білетін жылдармен байланысты екенін айтады. Егер балалар өздеріне сенімді болса, олар болашақтағы мүмкін сыйақылар үшін қазіргі демалыс уақытын құрбан етуге бейім болуы мүмкін, бұл олардың өзін-өзі реттеу қабілетін арттырады. Балалардың музыкада ойнап, жетістікке жетуі өзін-өзі сенімділігін арттырады, оқуға деген ынтасын арттырады. Жасөспірім шақта достарымен аз араласатын жастардың өздеріне деген сенімділігі төмен болады. Жасөспірімдер арасында өзін-өзі сенімі төмен болуы жалғыздықтың алдын ала болжауы болуы мүмкін. Жалпы алғанда, жақсы нәтиже көрсеткен оқушылардың өздеріне деген сенімділігі артады, ал бұл өз кезегінде оларды тапсырмаларын орындау үшін жауапкершілік алуға талпындырады. Мұғалімдер оқушылардың өзіне деген сенімділігін оларға қалай қарағанынан байланысты өзгертеді. Оқушылардың жақсы нәтижеге қол жеткізгендері оң бағаланады және өздеріне деген сенімділігі артады. Өзгеше төмен нәтижелі оқушылар өздеріне деген сенімділігі төмен, ал ерекше жоғары нәтижелі оқушылар өздеріне деген сенімділігі жоғары екенін айтады. Мектептен тыс іс-шаралар оқушылардың өздеріне деген сенімділігін ертеректе арттырады. Бұған ойын-сауық, спорт, көркем және сахналық өнер, көпшілік алдында сөйлеу сияқты түрлері жатады. Стереотиптік қауіп деп аталатын құбылыста, егер олар емтихан алдында өздерінің нәсілдік сәйкестіктерін ашуға мәжбүр болса, африкалық америкалық студенттер емтихандарда нашар нәтиже көрсетеді (ақ американдық студенттерге қатысты). Осыған ұқсас құбылыс математикадан әйел студенттердің (еркек студенттерге қарағанда) нәтижеліліктерімен анықталды. Азиялық американдықтарда керісінше байқалады, олардың сенімділігі ата-аналар мен мұғалімдер тарапынан табысқа жетеді деген үміттермен байланысты болады және олар басқалар оларды өздерінен гөрі академиялық жағынан жақсы деп санайды деп мәлімдейді. Университет студенттері әйелдерге қарағанда өздеріне көбірек сенімді болуы мүмкін. Этносаралық қарым-қатынас пен тілдерді үйренуде әртүрлі этнос пен тілдермен көбірек араласатын адамдар олармен қарым-қатынаста өзін сенімді сезінуде.

Ерлер мен әйелдер

Жалпы өзін-өзі жоғары немесе төмен бағалайтын әйелдер өз пікірін орташа деңгейдегі әйелдерге қарағанда көбірек өзгертуге ықыласты. Алайда, жоғары сенімділік (өздігінен тиімділік) жоғары болған кезде жалпы сенімділік рөлі аз болады. Жалпы өзін-өзі бағалауы төмен еркектер жоғары өзін-өзі бағалауы бар еркектерге қарағанда оңай ынандырылады. Әйелдер ерлерге қарағанда жағымсыз пікірлерге аз жауап береді және жағымсыз пікірлерге көбірек қарсылық білдіреді. Кейбір ғалымдар әйелдердің инженерлік колледжде ерлерге қарағанда аз қалуының себебін әйелдердің өзін-өзі бағалауының төмендеуіне байланысты деп санайды. Өздеріне сенімді әйелдер жоғары баға алады, бірақ олар бірдей мінез-құлық танытатын ерлерге ұқсамайды. Өздеріне сенімді әйелдер қарапайым жүріс-тұрысты ерлер мен әйелдерге қарағанда жақсы жұмыс үміткерлері болып саналуы мүмкін. Ерлер қарапайым акциялар инвесторлары әйелдерге қарағанда 45% көп сауда жасайды, бұл ерлердің көбірек абайсыздануы (бұл да өздеріне деген сенімділігі) ерлердің таза табысын жылына 2,65 пайыздық пунктке дейін төмендетеді, ал әйелдер 1,72 пайыздық пунктке дейін. Әйелдер ерлерге қарағанда төмен сенімділік деңгейін төмен деп есептейді. Бір зерттеуде әйелдер жарнаманы қараған кезде еркек кейіпкерлерді көрсеткендерге қарағанда, әйелдердің дәстүрлі жыныстық рөлдерін көрсеткен әйелдер өздеріне сенімсіз сөйлеген көрінеді. Мұндай өзін-өзі сендіру дене бейнесін де байланыстыруы мүмкін, өйткені бір зерттеуде Австралия мен АҚШ-тағы артық салмақты адамдардың үлгісі орташа салмақты адамдарға қарағанда өз денелерінің жұмыс істеуіне сенімді емес екендігі анықталды, ал айырмашылық ерлерге қарағанда әйелдер үшін тіпті үлкен. Ал басқалары жаңа туған сәбиді анасынан ажырату кезінде, анасы баласын тәрбиелеуге деген сенімділігін анасынан ажыратылмаған анаға қарағанда төмендете түсетінін байқаған. Сонымен қатар, бастапқыда өзін-өзі бағалауы төмен әйелдер баласынан бөлініп кеткеннен кейін өзін-өзі бағалауы салыстырмалы түрде жоғары әйелдерге қарағанда төмендейді. Өзін-өзіне сенімділігі жоғары гетеросексуалдар ерлерге қарағанда ерлер ерлі-зайыптысыз әйелдерді оңай тартады.

Спортшылар

Өз-өзіне деген сенімділік спортшының жарыста қаншалықты жақсы өнер көрсетуіне әсер ететін факторлардың бірі болып табылады. Әсіресе, "өз-өзіне деген сенімділік" психикалық беріктік аспектілерімен байланысты - қарсыластарынан жақсырақ күресу және қысым кезінде шоғырлану қабілеті. Осы қасиеттер спортшыларға "жамандыққа төтеп беруге" көмектеседі. Спортшылар спортпен айналысқан кезде стресске ұшыраса, олардың өздеріне деген сенімділігі төмендейді. Алайда, команда мүшелерінің эмоционалдық және ақпараттық қолдау түріндегі кері байланыс спорттағы стресстің олардың өзін-өзі сенуін төмендету деңгейін азайтады. Жоғары деңгейдегі қолдау кезінде нәтижеге байланысты стресс өз-өзіне деген сенімділікке әсер етпейді. Гимнасттар арасында өздерімен оқу форматында сөйлесетіндер, бұлай істемейтіндерге қарағанда, өздеріне көбірек сенімді болады. Топта мүшелердің табысқа деген құштарлығы мен сенімділігі де байланысты болуы мүмкін. Жетістікке жетуді жоғары қалаушы топтар, әлсіз қалаушы топтарға қарағанда, жақсы нәтиже көрсетті. Топтың жетістіктері жиі болған сайын, олардың белсенділігі мен жетістіктері көбірек болды.

Әр түрлі мәдениеттердегі өзін-өзі сендіру

Өз-өзіне деген сенімділіктің пайдасы мәдениетке байланысты әр түрлі болуы мүмкін. Кейбіреулер Азиялықтардың сенімділігі төмен болса, әсіресе Солтүстік Америкамен салыстырғанда, жақсы нәтижеге қол жеткізеді.