Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі Берген-Бельсен қашқын лагері

Кіріспе

Берген-Бельсен босқындар лагері – Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін босқындар үшін құрылған лагерь. Ол 1945 жылдың жазынан 1950 жылдың қыркүйегіне дейін жұмыс істеді. Берген-Бельсендегі босқындар лагері бір кезде Германиядағы ең ірі еврей босқындар лагері және Ұлыбритания оккупациялық аймағындағы еврей халқынан ғана тұратын жалғыз лагерь болды. Аурулар мен концентрациялық лагерь ғимараттарының нашар санитарлық жағдайы британдық армияны бұрынғы тұтқындарды көшіруге және, әрі қарай, тұтқындардың барақтарын өртеп жіберуге мәжбүр етті. Кейін бұл орын британдық әскерлердің лагеріне айналып, Хоне станциясы деп аталды. Бастапқыда британдық медицина қызметкерлері бұрынғы Panzertruppenschule (танкілік әскерлер мектебі) ғимараттарын жедел жәрдем ауруханасы ретінде пайдаланды, бұрынғы тұтқындарды концентрациялық лагерьдің қауіпті жағдайларынан шалқалап емдеу үшін. 21 сәуірде алғашқы науқастар жаңа орынға көшіріліп, дезинфекцияланып, жаңа киіммен қамтамасыз етілді. 1945 жылдың шілдесінде аурухана палаталарын тұрғын үйге айналдыру арқылы босқындар лагері құрылды. 1945 жылдың жазынан кейін, казармадан шамамен бір километр қашықтықтағы бұрынғы Вермахт ауруханасы ғана аурухана ретінде қолданыла берді. 1948 жылдың қаңтарында британдықтар оны өз оккупациялық аймағындағы орталық еврей ауруханасына айналдырды. Британдық билік лагерьге жақын жердегі нацистік концентрациялық лагерімен байланысты болмау үшін, оқу полигонындағы тасталған елді мекеннің атымен лагерьті «Хонне» деп атады. Бірақ Холокосттан аман қалғандар (Шерит ха-Плетах) лагерьдегі тұрғындар атаудың өзгеруін қабылдамады және босқындар лагерін «Берген-Бельсен» деп атауды жалғастырды. Польшалық бөлімде қарқынды әлеуметтік және мәдени өмір қалыптасты. Ақырында, Ұлыбритания аймағындағы поляк босқындарының үштен екісі Польшаға оралды, ал қалғандары АҚШ және Канадаға кетті. Еврей аман қалғандарының басшысы Йозеф Розенсафт Ұлыбритания аймағындағы азат болған еврейлердің Орталық комитетінің президенті болды, ол Берген-Бельсендегі ғана емес, Ұлыбритания аймағындағы барлық еврей босқындарын өкілдік етті. Розенсафт, Норберт Воллхайм және Рафаэль Олевский басшылығымен Орталық комитет босқындардың саяси, әлеуметтік және мәдени мүдделерін, соның ішінде Ұлыбританияның бақылауындағы Палестинаға көшіп кету құқығын қорғау үшін Ұлыбританияға лобби жасаған ұйымға айналды. Лагерьдің поляк және еврей бөлімдері көбінесе өздігінен басқарылды. Сыртқы қауіпсіздікті британдық армия қамтамасыз етті. 1946 жылдың наурыз айында британдықтар лагерьті басқаруды Біріккен Ұлттар Ұйымының Көмек және қайта құру агенттігіне (UNRRA) тапсырды. Раввин Цви Хирш Мейселс (бұрынғы Вейцен раввині), раввин Ицхак Гликман және раввин Исраэль Моше Олевский (бұрынғы Радзиов раввині) де лагерьде болды. Сондай-ақ лагерьде «Шеэрис Исраэль» деп аталған ешива да болды.

Bergen Belsen displaced persons camp was a displaced persons (DP) camp for refugees after World War II, in Lower Saxony in northwestern Germany, southwest of the town of Bergen near Celle. It was in operation from the summer of 1945 until September 1950. For a time, Belsen DP camp was the largest Jewish DP camp in Germany and the only one in the British occupation zone with an exclusively Jewish population. Diseases and the terrible unhygienic state of the concentration camp buildings caused the British Army to relocate the former inmates and eventually to burn the prisoner huts. These later became a British Army camp, known under the name Hohne Station. Initially, British medical staff used buildings in the former Panzertruppenschule (school for Panzer troops) as an emergency hospital to treat the former inmates away from the disastrous conditions of the concentration camp. On 21 April the first patients were moved to the new location, disinfected and issued with new clothing. The DP camp was established in July 1945 by turning the hospital wards into living quarters. After summer 1945, only the former Wehrmacht hospital, around a kilometre from the barracks, was still used as a hospital. In January 1948, the British turned this into the central Jewish hospital for their occupation zone. The British authorities renamed the camp 'Hohne', after a nearby abandoned settlement on the training area, in order to avoid the association with Nazi genocide at the concentration camp nearby, but the Holocaust survivors who were residents (Sh'erit ha Pletah) in the camp refused to accept the name change and persisted in calling the DP camp 'Bergen Belsen'. In the Polish section, a lively social and cultural life developed. Eventually, around two thirds of Polish DPs in the British zone returned to Poland, others went to the US and Canada. The leader of the Jewish survivors, Josef Rosensaft became president of the Central Committee of Liberated Jews in the British Zone which represented not just the Belsen DPs but all Jewish DPs in the British zone. Under the stewardship of Rosensaft and Norbert Wollheim and Rafael Olewski, the Central Committee grew into an organization that lobbied the British on behalf of the DPs' political, social, and cultural aims, including the right to emigrate to British controlled Palestine. Both sections of the camp, Polish and Jewish, were largely self administrating. External security was provided by the British Army. In March 1946, the British transferred administration of the camp to the United Nations Relief and Rehabilitation Agency (UNRRA)

For their part, like the Poles, the Jewish refugees organized a vibrant community within the camp. Rabbi Tzvi Hirsch Meisels (previously, Rabbi of Veitzen), Rabbi Yitzchak Glickman and Rabbi Yisroel Moshe Olewski (previously, Rabbi of Radziov). There was also a Yeshiva in the camp named “She’eris Yisroel”

Шалғайдан келгендер лагерінің таратылуы

1947 жылы лагерден көптеген депортацияланғандар эмиграция мүмкіндігі жақсарған сайын көшіп кетуге кірісті. 1947 жылдың көктемінен бастап британ үкіметі британдық оккупациялық аймақтағы еврейлерге айына 300 сертификат бөлді – бұл сертификаттар Палестинаға заңды түрде эмиграция жасауға мүмкіндік берді. 1947 жылдың сәуірінен 1948 жылдың мамырында Израиль мемлекеті құрылғанға дейін британдық аймақтан шамамен 4200 еврей, олардың көпшілігі Белсеннен, заңды түрде эмиграция жасады. 1949 жылдың наурызына қарай халық саны 4500-ге дейін азайды. Белсендегі депортацияланғандар лагері 1950 жылдың қыркүйегінде жабылды, ал қалған 1000 адам Вильгельмшавен қаласының жанындағы Упьеверге ауыстырылды. Бұл лагерь 1951 жылдың тамызында жабылды. Белсендегі бұрынғы депортацияланғандардың көпшілігі Израиль мемлекетіне эмиграция жасады. Көптеген басқалары АҚШ-қа (2000-нан астам) немесе Канадаға (800-ге жуық) кетті, ал аз бөлігі Германияда қалып, еврей қауымдастықтарын қайта құруға көмектесті.