Ян ван Влиет: Немесе ежелгі герман тілдерінің алғашқы зерттеушісі
Jan van Vliet
Ян ван Влиет (1622-1666): неміс тіл білімінің алғашқы зерттеушісі, Leiden университетінің студенті, "Venatio novantiqua" авторы, 6 тілде еркін сөйлеген.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Ян ван Влиет (11 сәуір 1622 – 18 наурыз 1666), сонымен қатар Янус Улитиус деген атпен де танымал, 17 ғасырдағы герман филологиясының алғашқы дамушыларының бірі болды.
Jan van Vliet (April 11, 1622 – March 18, 1666), also known as Janus Ulitius, was one of the 17th century pioneers of Germanic philology.
Өмірбаян
Ван Влиет, мүмкін, Мидделбургте туған, бірақ Гаагада өсті. 1637 жылдан 1641 жылға дейін Лейден университетінде оқыды, онда алдымен классикалық әдебиетті, содан кейін құқық тағылымдарын меңгерді. Оқуын аяқтағаннан кейін Ұлыбритания мен Францияға саяхат жасады, алғашқы жарияланымы – Venatio novantiqua (1645), аңшылық тақырыбындағы латын поэзиясының жинағы үшін материал жинады. Ол саяхатының күнделігін де сақтаған, ол сол кезде алты тілде еркін сөйлегенін көрсетеді. 1643 жылы Нидерландыға оралғаннан кейін Ван Влиет заңгерлік практикамен айналыса бастады, ал келесі жылы үйленді. Оның заңгерлік мансабы үлкен табысқа жетпеді, сондықтан бірнеше жылдан кейін ол астананы тастап, Бредада қоныстанды. Мұнда ол белгілі бір дәрежеде өркендеуге қол жеткізді, ақырында Оранж үйінің қолдауымен қала тіркеліміне тағайындалды. 1650 жылдары оның екі басты қызығушылығы – ежелгі тілдер мен Нидерланды тарихы, оны алдымен голланд тілінің тарихын, содан кейін жалпы герман тілдерін зерттеуге итермеледі. Бұл сол кезде кең таралған зерттеу саласы емес еді, академиялық назарға ең лайықты деп саналған тарихи тілдер грек, латын және иврит тілдері болды. Бұл қызығушылықтардың өзгеруі Ван Влиет пен оның бірнеше ескі достары арасында керістік тудырды, олар латинист ретінде құрметтеген адамның кішірек мәселелерді зерттеуге бет бұрғанын көріп риза болмады. Лейденде бірге оқыған Николас Хайнсиустан «Влитусқа, антиквариаттағы барбарлық және ғалымдық білімдердің сардарына» деген хат сақталған, бұл жасырын сын сияқты көрінеді және ол байқалмаған жоқ. Алайда, бұл жасырын наразылықтарға қарамастан, Ван Влиет ағылшын тілін қоса алғанда, әртүрлі герман тілдеріндегі көне кітаптар мен қолжазбаларды зерттеуге кірісті. 1659 жылы ол өзінің әйгілі замандасы Франсискус Юниуспен тұрақты түрде хат алмасуды бастады, ол сол кезде Англияда тұратын, бірақ Нидерландыға жиі келіп тұратын. Олардың қолжазбаларды зерттеу және жинауға деген ортақ қызығушылығы оларды жақын достарға айналдырды, ал Ван Влиет соңғы жылдары Юниус кітапханасын зерттеуде кеңінен пайдаланған сияқты көрінеді. Ван Влиет 1666 жылдың наурыз айында Бредада қайтыс болды. Өмірінің соңында ол көп қарызға батқан, нәтижесінде оның көптеген мүлкі Гаагада оларды төлеу үшін аукционға шығарылды; олардың ішінде оның кітапханасы да болды, аукцион каталогына сәйкес, 1249 кітап, оның ішінде сегіз қолжазба бар еді. Солардың кем дегенде біреуін Юниус сатып алған: бұл Ормулумның бірегей қолжазбасы еді. Ван Влиет бүгінде осы қолжазбаның ең алғашқы белгілі иесі ретінде еске алынады.
Van Vliet was probably born in Middelburg, but grew up in The Hague. From 1637 to about 1641 he studied at Leiden University, where he read first classics and then law. After completing his studies, he went on a grand tour, travelling in Britain and France, where he collected material for his first publication, the Venatio novantiqua (1645), an edition of Latin poetry on the subject of hunting. He also kept a diary of his travels, which testifies to his having been fluent in six languages at the time. On his return to the Netherlands in 1643, Van Vliet began to practice as a lawyer, and the following year he married. His legal career was not a great success, and after some years he left the capital and took up residence in Breda. Here he achieved some measure of prosperity, ultimately becoming the town registrar under the patronage of the house of Orange. In the 1650s, his two great interests, ancient languages and the history of the Netherlands, led him to begin to study the histories of first the Dutch language, and then the Germanic languages in general. This was not a popular field of study at the time, the historical languages deemed most worthy of academic attention being Greek, Latin, and Hebrew. This shift in interests led to some tension between Van Vliet and several of his old friends, who were not best pleased to see a man they esteemed as a Latinist turn to study lesser things; a letter survives from Nicholas Heinsius, who had been a fellow student at Leiden, addressed "to Vlitius, the authority on antiquities both barbarian and scholarly", a veiled criticism which appears not to have gone unnoticed. Despite this tacit disapproval, however, Van Vliet began to study ancient books and manuscripts in various Germanic languages, including English. It was in 1659 that he began to correspond regularly with his more famous contemporary Franciscus Junius, who was then resident in England, but visiting the Netherlands frequently. Their common interest in the study and collection of manuscripts led them to become firm friends, and Van Vliet appears to have made considerable use of Junius' library in his studies in his final years. Van Vliet died in Breda in March 1666. He had run up considerable debts towards the end of his life, and as a result many of his possessions were auctioned at The Hague to pay these off; these included his library, which according to the auction catalogue contained some 1,249 books, including eight manuscripts. At least one of these was purchased by Junius: this was the unique manuscript of the Ormulum. It is as the first known owner of this manuscript in modern times that Van Vliet is primarily remembered today.