Кіріспе

5 ғасырдағы грек суретшісі Аполлодор Скиаграфос (Ἀπολλόδωρος ὁ σκιαγράφος) – б.з.б. 5 ғасырындағы ықпалды ежелгі грек суретшісі, оның еңбектері толығымен жоғалып кеткен. Аполлодор скиаграфия деп аталатын, көлеңке жасаудың оңай тәсілін қалыптастырды, ол оның замандастарына ғана емес, сондай-ақ келер ұрпақтардың шығармаларына да әсер етті. Бұл көлеңкелеу техникасы көлеңке және көлем иллюзиясын тудыру үшін штрихталған аймақтарды қолданады.

Өмір жолы және еңбектері

Аполлодордың өмірі туралы көп мәлімет жоқ, бірақ оны белгілі тарихшылар Плутарх және Плиний Егдеуі тізімдеген. Аполлодордың б.з.д. 480 жыл шамасында белсенді болғаны жазылған; алайда, оның туған және қайтыс болған күндері сақталған тарихи еңбектерде немесе еңбектердің үзінділерінде расталмаған. Ол туралы жазғандар оған әртүрлі есімдер берген. Плиний үшін ол Афинаның ұлы суретшісі Аполлодор болды; демек, ол Афина полисінде өмір сүрген және жұмыс істеген болуы мүмкін. Бірақ Плутарх пен Гесихий үшін ол Аполлодор Скиаграф деп белгілі болды, "оның ең үлкен жетістігінің құрметіне аталған көлеңке суретшісі". Оның түпнұсқа суреттерінің ешқайсысы сақталған жоқ, себебі ауа райының салдарынан ежелгі грек суреттерінің көбі жойылды, ал грек өнерінің әсемдігі мен сұлулығын көбінесе бай көркемдік бағдарламалары бар македониялық қабірлерде, Дервени кратері сияқты туындыларда, римдіктер кейіннен көшірген мүсіндер мен мотивтерде және сақталған сәулеттік қираған жерлерде көруге болады. Алайда, оның суреттерінің тақырыптарын бірқатар ежелгі грек тарихшылары жазған. Плиний Егдеуі екі суретті тізімдеген: «Дұға ететін дін қызметшісі» және «Найзағайдан өртенген Аякс», бұл суреттер қазіргі Түркияда орналасқан ежелгі грек қаласы Пергамонда болған. Басқа да ежелгі грек тарихшылары «Қалпақ киген Одиссей» және «Гераклидтар» суреттерін атады. Сонымен қатар, оның суреттерінің бірі «Алькмена және Гераклдың қыздары афиналықтарға жалбарынып отырғандары» деп аталған. Басқаша айтқанда, “[скиаграфияны] еліктеуге қарағанда сынау оңай”.

Замандастарына әсері

Оның өмірі туралы көп нәрсе белгілі болмаса да, тарихшылар Аполлодор және оның еңбектері мен іс-қимылдары туралы оның замандастары арқылы болжамдар жасаған. Плинийдің айтуынша, Гераклеялық Зевксис Аполлодордың бәсекелесінің бірі болған. Зевксисті өнерге Химералық Демофил мен Тасостық Несей үйреткен. Бір кезде Аполлодор Зевксисті тіпті басқалардан өнер техникасын ұрлады деп айыптады, бұл шындық болуы мүмкін, өйткені Зевксиске Аполлодордың бағалы скиаграфиясын кеңейту мен дамыту да тиесілі болды. Зевксис не істегеніне қарамастан, ол Аполлодордың туындыларын өз мақсаттарына бейімдеген жалғыз суретші емес еді. Зевксистің бәсекелесі болған Эфестік Парразий есімді суретші де скиаграфияны кеңінен қолдануға көмектесті. Ол оны Зевксиске қарсы сайыста қолданды және жеңді, өйткені Парразий сурет салған перде соншалықты шынайы көрінді, Зевксис оны кері тартқысы келді. Зевксис скиаграфия техникасында жарық пен көлеңке техникасын зерттеген болса, Парразий тереңдікті кеңістікте көрсетуге көмектесетін контурлы сызықтарға назар аударды; сондықтан скиаграфия мағынасын одан әрі дамытты. Скиаграфия Афинада ғана танымал болған жоқ, сонымен қатар оның ықпалы Афинаның шегінен тыс жерлерге, солтүстік Грекиядағы Вергина, Эней және Лефкадия қабір суреттеріне, тіпті қазіргі Болгарияның аумағындағы Сеутхополис қаласына дейін тарады. Сеутхополистегі кейбір қабір фрескалары азайтқыш түрде, шектеулі түсті ғана қолданған; алайда Вергина мен Энейдегі басқалары алты немесе одан да көп түсті қолданған, бұл Аполлодордың скиаграфиясының түрлену ауқымын одан әрі көрсетеді. 15-ғасырда кьяроскуроны атақты итальян суретшісі Ченнино Ченнини сипаттаған. Ол жарық пен қараңғының арасындағы градиация, скиаграфия идеясы incidendo және matizando деп аталатын ортағасырлық техникалармен біріктірілгенін, олар рельеф пен көлемді көрсету үшін біркелкі түстің үстінде ақ, қоңыр немесе қара түсті сызықтық үлгілермен жабылған. Бұрын бұл екеуін монахтар діни қолжазбаларды суреттеуде қолданған. Бұл екі техниканың скиаграфияға қосылуы кьяроскуроның дамуына ықпал етті. Флоренциялық суретші Джото және Джотоның ұстазы Чимабуэ де ақ түсті көп мөлшерде суретке араластырып, тондар арасында оңай ауысу арқылы, олардың соңғы готикалық суреттерінде айқын түстерді қолданды. Фрескалар, мозаикалар мен қолжазбаларды бояу кезінде француз қолжазба суретшісі Мастер Оноре және орта ғасырларда белсенді болған суретші және мозаика дизайнері Пьетро сияқты суретшілер өздерінің туындыларында жарықтылық жасау үшін астынан қара-ақ кеңістікті үлгіледі. Соңында, Аполлодордың шеберлік туындысы жылдар бойы эволюциядан кейін түпнұсқаға ұқсап, бірдей мақсатқа қызмет етсе де, жаңа және барлық ұлы өнер туындыларына өте қажет нәрсеге айналды.