Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Батиха (البطيحة) – 10 және 11 ғасырларда Иракта болған географиялық және саяси аймақ. Ол сондай-ақ Ұлы батпақ немесе Батпақ деп те белгілі болған.
The Batihah (البطيحة) was a geographical and political unit in Iraq in the 10th and 11th centuries. It was also known as The Great Swamp or The Marsh.
Географиялық сипаттама
Батиха – сол кезде Тигр мен Евфрат өзендері суларын құятын аймақ еді. Ең кең мағынасында, ол шамамен елу шақырым ені және екі жүз шақырым ұзындығы бар, Васит пен Басра арасында жатқан кеңістікті қамтыды. Батиха – батпақты жер. Ол көптеген қамыстардан тұрды, ал кейбір аймақтарда олар ашық лагуналарға ұласты. Қамыстар батпақты жаулар үшін қиын өткелге айналдырды, тек полюстермен жүргізілетін шағын қайықтар ғана сол аймақта жүзе алатын. Осы себепті Батиха шабуылға дерлік осал болмады және оның тұрғындары бір ғасырдың басым бөлігінде тәуелсіздіктерін сақтап келді.
The Batihah was an area in which, at the time, both the Tigris and the Euphrates discharged their waters. In its broadest sense, it covered an area approximately fifty miles across and almost two hundred miles in length, lying between Wasit and Basra. The Batihah was a marshland. It was composed of many reeds, which in certain areas gave way to open lagoons. The reeds made the marsh very difficult for enemies to travel through; only small boats that were driven by poles could navigate the area. Because of this, the Batihah was almost invulnerable to attack and its inhabitants were able to maintain their independence for the better part of a century.
" Имран
Батиха мемлекетінің негізін Имран ибн Шахин есімді қылмыскер қалады. Аббасид халифатының әлсіреп бара жатқан билігін пайдаланып, ол батпақ жерлерде мемлекет құрды. Ол өзінің билігін арттыру үшін басқа қылмыскерлерді және жергілікті балықшыларды өз жағына тартты. 945 жылдан бастап Бағдадта Буйидтер билік құрды, содан кейін Батиханы жаулап алуға тырысты. Имран ондаған жыл бойы Буйидтерге қарсы тұрып, олардың мемлекеті үшін үлкен қиындыққа айналды. Ол және оның ізбасарлары әмірлер атағын алды, ал Буйидтер оларды Батиханың заңды билеушілері деп мойындады.
The Batihah state was founded by a criminal named 'Imran ibn Shahin. He took advantage of the declining authority of the Abbasid Caliphate to establish a state in the marshlands. He steadily expanded his power by drawing other criminals and local fishermen to his side. From 945 onwards the Buyids were established in Baghdad, and thereafter attempted to take over the Batihah. 'Imran successfully resisted the Buyids for several decades, and proved to be a thorn in the side of the Buyid state. He and his successors were titled amirs, and were recognized by the Buyids as the legitimate rulers of the Batihah.
"Имранның мұрагерлері"
979 жылы Имран қайтыс болды, және оның орнын ұлы Хасан басып алды. Буид әмірі Адуд әл-Даула осы мүмкіндікті Батиханы бағындыру үшін пайдалануға шешті. Әскерге әмірдің уәзірі Мұтахар басшылық етті. Ол су жолдарын бөгеуге және әскерлеріне Хасанның бекінісіне жаяу жақындауға мүмкіндік беретін жол салуға тырысты. Бұл жорыққа көп қаржы жұмсалды, сонымен қатар Тигр өзенімен сауда кемелерінің қатынай алмауына себеп болды. Хасан, әкесі сияқты, бөгеттерді бұзу арқылы Мұтахарды тоқтатуға қол жеткізді. Визир оны ашық шайқасқа шығаруға тырысты, бірақ сәтті болмады. Жорықтағы сәтсіздігі және Адуд әл-Дауланың ашуынан қорқуы Мұтахарды өзін-өзі өлтіруге итермеледі. Сондықтан Адуд соғысты тоқтатуды бұйырды, ал Хасаннан тек ақшалай өтемақы алды. Одан кейін Хасанның інісі Мұхаммед оның орнына отырды. 983 немесе 984 жылы Мұхаммед өлтірілді, соның нәтижесінде Имран әулетінің билігі аяқталды. Оның өліміне кінәлі, сарай күзетшісі Музаффар ибн Али билікке келді. 986 жылы қайтыс болғаннан кейін, оның орнын әпкесінің ұлы Әбу әл-Хасан Әли ибн Наср иеленді. Осы кезеңде Батиха билеушілері Буидтермен жақсы қарым-қатынас сақтап, Адуд әл-Даула да, оның ізбасары Самсам әл-Даула да (983) батпаққа қарсы қосымша жорықтар ұйымдастырмады.
'Imran died in the summer of 979, and was succeeded by his son Hasan. The Buyid amir 'Adud al Dawla decided to use this as an opportunity to subjugate the Batihah. The army was commanded by the amir's vizier, Mutahhar. He attempted to dam the waterways, and create a raised road to allow his troops to approach Hasan's fortress on foot. The campaign cost a large amount of money, and it effectively stopped any trade boats from travelling the Tigris. Hasan, like his father, managed to stop Mutahhar by breaching the dams. The vizier tried to draw him out into open battle, but was unsuccessful. His failure in the campaign, as well as his fear of 'Adud al Dawla's wrath, eventually caused Mutahhar to commit suicide. 'Adud therefore called for an end to fighting, and all he gained was a money payment from Hasan. Shortly after this, Hasan's brother Muhammad succeeded him. In 983 or 984, Muhammad was killed, bringing an end to the power of 'Imran's family. The man responsible for his murder, the chamberlain Muzaffar ibn 'Ali, then assumed power. He died in 986 and was succeeded by his sister's son Abu 'l Hasan 'Ali ibn Nasr. During this time, the Batihah rulers maintained good relations with the Buyids; neither 'Adud al Dawla or his successor Samsam al Dawla (983) launched any further expeditions against the swamp.
Мұхадхдиб әл-Даула
Әбу Хасан Буйидтермен жақсы қарым-қатынас сақтап тұрды. Оның билігі тұсында Батиха қайтадан қылмыскерлер мен саяси босқындарға пана болды, олардың ішінде халифа әл-Қадыр (991–1031 жж.) де болды. 987 жылы Иракты Самсам әл-Дауладан басып алған Шараф әл-Даула Әбу әл-Хасанға Мұхадхдиб әл-Даула деген құрметті лақап атағын берді. Шарафтың 988 немесе 989 жылы қайтыс болуы Буид мемлекетін хаосқа ұшыратты. Жаңа Буйид әмірі Баха әл-Даула Самсам әл-Дауламен күресіп жатқанда Мұхадхдиб әл-Дауладан бірнеше рет қарыз сұрады, сондай-ақ екі тарап арасында неке арқылы одақ құруға ұйымдастырды. Бір кезде ол Батиха билеушісіне Төменгі Васитті басқару құқығын берді, оның орнына жыл сайын 1,3 миллион дирхам салық төледі. Соғыс салдарынан 'Иzz әл-Дауланың ұлдарының бірі Әбу Наср Батихаға қашып келді. 1003 немесе 1004 жылы Мұхадхдиб әл-Даула Басроны Лашкаристаннан тартып алу үшін Әбу 'л-'Аббас ибн Васил есімді жалдамалы сарбазды жіберді, ол қаланы алғаннан кейін Баха әл-Дауланы жалғыз билеушісі ретінде мойындаудан бас тартты. Әбу 'л-'Аббас өз міндетін сәтті орындады, бірақ содан кейін кері қайтып, Батиханы жаулап алды. Мұхадхдиб әл-Даула Бағдадқа қашуға мәжбүр болды, және Баха әл-Даула оған көмекке бірнеше әскер жібергеннен кейін ғана ол батпаққа қайта оралды (1006 немесе 1007 жылы). Баха әл-Даула 1012 жылы қайтыс болды, оның орнын Сұлтан әл-Даула басты. Шамамен 1017 жылы Керманның Буйид билеушісі Әбу'л Фаварис Сұлтанмен күреске түсіп, Мұхадхдиб әл-Дауладан көмек сұрады. Соған жуық уақытта (1017 немесе 1018) Мұхадхдиб әл-Даула қайтыс болды.
Abu'l Hasan kept the relations with the Buyids on good terms. During his reign, the Batihah again became a refuge for criminals and political refugees, including the caliph al Qadir (r. 991–1031). Sharaf al Dawla, who had seized Iraq from Samsam al Dawla in 987, conferred on Abu 'l Hasan the honorific title (laqab) of Muhadhdhib al Dawla. Sharaf's death in 988 or 989 threw the Buyid state into chaos. The new Buyid amir, Baha' al Dawla, in his struggles with Samsam al Dawla, asked Muhadhdhib al Dawla for loans several times, and also created arranged for an alliance through marriage between the two sides. At one point, he even gave the Batihah ruler control of Lower Wasit, in exchange for an annual tribute of 1.3 million dirhams. As a result of the fighting, one of 'Izz al Dawla's sons, Abu Nasr, ended up taking refuge in the Batihah. In 1003 or 1004, Muhadhdhib al Dawla sent a soldier of fortune named Abu 'l 'Abbas ibn Wasil to wrest Basra from Lashkaristan, who after taking the city had refused to recognize Baha' al Dawla as his sole overlord. Abu 'l 'Abbas completed his task successfully, but then marched back and conquered the Batihah. Muhadhdhib al Dawla was forced to flee to Baghdad, and only after Baha' al Dawla sent several expeditions in support of him was he able to return to the swamp (in 1006 or 1007). Baha' al Dawla died in 1012 and was succeeded by Sultan al Dawla. In around 1017, the Buyid ruler of Kerman, Abu'l Fawaris, entered into a struggle with Sultan and asked Muhadhdhib al Dawla for assistance. Around the same time (1017 or 1018), Muhadhdhib al Dawla died.
Батиха мемлекетінің соңы
Мұхадхаб әл-Дауладан кейін әл-Шараби билікке келді. Ұзақ өтпей, сұлтан әл-Дауланың үкіметін іс жүзінде бақылаған әскери хунта әл-Шарабиден Ибн Сахланды тапсыруды талап етті. Ибн Сахлан – бұрынғы Буйидтердің Ирак губернаторы, ол Батихаға қашып кеткен еді. Әл-Шараби Батиханың қашқындарды ұстап бермеу дәстүрін еске алып, бас тартты. Сонда хунта сұлтан әл-Дауланы батпаққа әскери жорық жіберуге көндірді. Әл-Шараби тұтқындалды, ал Батиха Буйидтер тарапынан жаулап алынды, осылайша мемлекет жойылды.
Muhadhdhib al Dawla was succeeded by al Sharabi. Soon afterwards, the military junta that effectively controlled Sultan al Dawla's government demanded that al Sharabi turn over Ibn Sahlan, a former Buyid governor of Iraq who had fled to the Batihah. Al Sharabi, keeping in mind the Batihah's tradition of not turning over fugitives, refused, whereupon the junta convinced Sultan al Dawla to send an expedition to the swamp. Al Sharabi was captured and the Batihah was finally conquered by the Buyids, bringing an end to the state.