Cunda аралы (Alibey Adası): Тарихы, географиясы және демографиясы. Түркияның Балықесир провинциясындағы грек архипелагының ең ірі аралы туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Балыкесир провинциясындағы Эгей теңізіндегі арал, Түркия будда мифологиясынан келген темірші.
Aegean island in Balıkesir Province, Turkey
the blacksmith from Buddhist mythology
НОТОК
NOTOC
Кунда аралы, сонымен қатар Алибей аралы деп аталады (Cunda Adası, Alibey Adası), грек тілінде Мошониси (немесе Μοσχόνησος) деп аталады, Түркиядағы Айвалик аралдары архипелагының ең үлкені, бұл арал тарихи түрде грек тілінде Εκατόνησα (Hekatonisa) немесе Μοσχονήσια (Moschonisia) архипелагы деп белгіленген. Ол Түркияның солтүстік-батыс жағалауындағы Эдремит шығанағында, Балыкесир провинциясындағы Айвалик жағалауынан орналасқан. Грекияның Лесбос аралынан шығысқа қарай жатыр.
Cunda Island, also called Alibey Island, (Cunda Adası, Alibey Adası), Greek Moschonisi ( or Μοσχόνησος), is the largest of the Ayvalık Islands archipelago in Turkey, which was historically called the Εκατόνησα (Hekatonisa) or Μοσχονήσια (Moschonisia) archipelago in Greek. It lies in the Edremit Gulf on the Turkey's northwestern coast, off the coast of Ayvalık in Balıkesir Province, Turkey, with an area of It is located east of Lesbos, Greece.
Ежелгі дәуір
Жазбаша деректерге сәйкес, ежелгі заманнан бері адамдар қоныстанған; дереккөздерде Насос (Νάσος), Пордоселини немесе Пордоселене (Πορδοσελήνη) және Халкис (Χαλκίς) елді мекендері еске алынады.
According to written sources, there have been settlements since the antiquity; the sources mention the settlements of Nasos (Νάσος), Pordoselini or Pordoselene (Πορδοσελήνη) and Chalkis (Χαλκίς).
ХХ ғасыр
1881/82 жылғы Осман империясының жалпы санағына сәйкес, Кунда (Юнда) қазасының жалпы саны 4,671 адамды құрады, оның ішінде 4,417 грек, 89 мұсылман және 165 шетелдік азамат болды. Лозанна шарты (1923) жасалғанға дейін аралдың барлық халқы гректерден тұрды. 1913 жылы Мехмед Решид аралға сапар шегіп, грек халқын бақылау мақсатында аралға бай мұсылман көшпендерін қоныстандыруды ұсынды. 1914 жылы арал тұрғындарына қарсы қуғын-сүргін басталды, нәтижесінде көптеген тұрғындар аралды тастап кетуге мәжбүр болды. Епископ Фотий, бірнеше дін қызметкерлері және көрнекті тұлғалар тұтқындалып, ұрылып, диірменге қамалды, бірнеше күннен кейін ғана босатылды. Ерлер мен әйелдер ұрылып, азапталды. Кейіннен олар ешнәрсе алып кетуге рұқсатсыз құрлықтағы Айваликке (грекше Кидониес/Айвали) жер аударылды. Айваликте олар христиан халқымен бірдей қысымға ұшырады, депортацияланғанға дейін және Измир мен Бурса вилаяттарының түрік ауылдарына таралып кетті. Олар күн сайын түрлі қудалауларға ұшырап, көптеген адамдар қаза тапты. Аралдағы шіркеулер тоналып, қоймалар мен мал төлеу орындарына айналдырылды, шамдар мен қасиетті бейнелер сындырылды, өнер туындылары жойылды және үйлер тұруға жарамсыз болды. 1922 жылдың 19 қыркүйегінде Кундада жүздеген грек арал тұрғындары қаза болды, тек бірнеше бала ғана сақталды және жетімдер үйіне жіберілді. Келесі жылы Лозанна шартынан кейін және Грекия мен Түркия арасындағы халық алмасудан кейін аралда қалған аздаған тұрғындар Грекияға кетуге мәжбүр болды, олардың орнына Криті түркілері мен Лесбостан келген түркілер қоныстанды.
According to the Ottoman General Census of 1881/82 1893, the kaza of Cunda (Yunda) had a total population of 4,671 consisting of 4,417 Greeks, 89 Muslims and 165 foreign citizens. Until the Treaty of Lausanne (1923) the entire population of the island was Greek. In 1913, Mehmed Reshid visited the island and he suggested the settlement of wealthy Muslim muhacirs on the island in order to control the Greek population. In 1914, persecution against the population started, resulting in the departure of many inhabitants from the island. The bishop Photios, various priests and prominent men were seized, beaten and imprisoned in a mill, to be released only after some days had passed. Men and women were beaten and tortured. Later, the inhabitants were deported to Ayvalık (Kydonies/Aivali in Greek) on the mainland without being allowed to take anything with them. In Ayvalık they shared the same fate of oppression with its Christian inhabitants until they were all deported, and scattered among the Turkish villages of the vilayets of Izmir and Bursa. There they were subjected daily to all kinds of persecution and died in great numbers. The churches on the island were looted and turned into warehouses and stables, the lamps and holy images in them were broken, paintings of art destroyed and houses rendered uninhabitable. On September 19, 1922 several hundred of the Greek islanders were killed on Cunda; only some children were spared and sent to orphanages. The next year, following the Treaty of Lausanne and the population exchange between Greece and Turkey, the few remaining islanders were forced to leave for Greece and were replaced by Cretan Turks and Turks from Lesbos.
Қазіргі күн
Құнда аралы Эгей теңізінің типік курортты қаласы сияқты. Айвалық қаласының орталығынан Құнда аралына автобус және паром қатынастары жиі іске қосылады. Құнда аралы Ләлә аралымен, ал одан кейін материкке Айвалық бұғазы арқылы салынған көпірмен және 1960 жылдардың соңында салынған құрылыс жолмен қосылған. Бұл Түркиядағы бұғаз арқылы бөлінген жерлерді байланыстыратын алғашқы және қазірге дейін сақталған ең көне көпір. Құнда аралының ең танымал нысаны – Таксиархис шіркеуі (Таксиярхис Килисеси) болып табылады. Бұрынғы грек православие соборы тасталып, уақыт өте қираған, бірақ қазір қайта жаңартылып, Рахми М. Коч мұражайларының біріне айналдырылған. Аралдың солтүстігіндегі Пороселен (Ποροσελήνη) шығанағы Құнданың басты көрікті жерлерінің бірі. Ежелгі заманда, Паузанияс айтқандай, осы жерде батып бара жатқан баланы құтқарған дельфин мекен еткен. 2007 жылы екі жылдық жұмыстан кейін, Құнда аралындағы барлық 551 ғимарат Түркия Ғылым академиясы мен Йылдыз техникалық университетінің сәулет факультеті тарапынан "Түркия мәдениетінің тізімі" жобасы аясында тексеріліп, тіркелді. АҚШ-тағы Гарвард университеті мен Түркияның Коч университеті Құнда аралында бірлескен жобаны іске қосып, әр жазда "Гарвард-Коч университетінің османдық және түрік тілдерін терең оқыту жазғы мектебін" өткізеді. 2020 жылы Құнда тұрғындарының қайырымдылықтарымен 1766 жылы салынған грек монастыры, сондай-ақ Ай Димитри монастыры деп белгілі қасиетті Димитрий монастыры қазына іздеушілердің шабуылынан толығымен қирады.
Cunda Island has the character of a typical Aegean resort town. There are frequent bus and ferry services to Cunda Island from the town center of Ayvalık. Cunda Island is connected to Lale Island, and thence to the mainland, by the Ayvalık Strait Bridge, and a causeway built in the late 1960s. This is the first and currently the oldest surviving bridge in Turkey that connects lands separated by a strait. The main landmark of Cunda Island remains the Taxiarchis Church (Taksiyarhis Kilisesi). The large, former Greek Orthodox cathedral was abandoned and dilapidated, but has now been restored and houses one of the Rahmi M. Koç Museums. Poroselene (Ποροσελήνη) bay in the north of the island is among Cunda's main sights. In antiquity, it was the home of a dolphin which saved a drowning boy, according to a story mentioned by Pausanias. In 2007, after two years of work, all 551 buildings in Cunda Island were inspected and registered by the Turkish Science Academy and Yıldız Technical University Faculty of Architecture, as part of the "Culture of Turkey inventory project". USA based Harvard University and Turkey's Koç University have established a joint project in Cunda Island and run a "Harvard Koç University Intensive Ottoman & Turkish Summer School" every summer. In 2020, the Greek monastery of Saint Demetrius, also known as Ai Dimitri Monastery, which was built in 1766 with donations from the citizens of Cunda, was completely destroyed by treasure hunters.