Күннің үшінші сағаты: Тарихы мен мағынасы

Кіріспе

Канондық сағаттардың бұрынғы бөлігі. Үшінші сағат – құдай қызметінің канондық сағаты. Ол негізінен псалмдерден тұрады және шамамен сағат 9-да оқылады. Атауы латын тілінен келген және таңнан кейінгі күннің үшінші сағатын білдіреді. Prime, Sext, None және Compline сағаттарымен бірге, ол "кіші сағаттар" деп аталады.

Шығу тегі

Ертедегі шіркеуден бастап, күніне жеті рет дұға оқу тәсілі үйретілген; Апостолдық дәстүрде Гипполит христиандарға күніне жеті рет «оянғанда, кешкі шам жаққанда, ұйықтағанда, түн ортасында» және «күннің үшінші, алтыншы және тоғызыншы сағаттарында, Мәсіхтің құрбандыққа шалынуымен байланысты сағаттарда» дұға етуді бұйырды. Осы жеті рет дұға ету дәстүрі бүгінде де көптеген христиан діндерінде сақталуда. Бұл уақыттарды яһудилер де Мәсіх заманында қолданған. Жаңа өсиетте алтыншы сағат туралы, ал тоғызыншы сағат туралы айтылады. Киелі Рух Петір күнінде елшілерге үшінші сағатта түсті. Осы мәтіндердің кейбіреулері осы үш сағаттың басқаларына қарағанда дұға үшін артық таңдалғанын көрсетеді, және христиандар, әлде жабды, яһудилерден осы әдетті алған болуы мүмкін. Александриялық Климент пен Тертуллиан осы үш сағатта жеке дұға оқылғанын айтады. Гипполиттің Канондары да осы үш сағатты жеке дұғаға лайықты деп есептейді. Дегенмен, «қасиетті күндер» деп аталатын, яғни сәрсенбі және жұма күндері, дұғаға арналып ерекшеленген күндер, сондай-ақ жексенбі күндері бұл сағаттар жұрт алдында оқылды. Киприан бұл үш сағаттың Ескі өсиетте сақталғанын және христиандардың да оларды сақтауы керектігін айтты. Төртінші ғасырда осы уақыттарда дұға ету әдеті жиіледі, тіпті кем дегенде монахтар үшін міндетті болды. Төртінші ғасырға дейінгі Терция, Секст немесе Ноне дұғалары, ықтимал, псалмдардан, әндерден, гимндерден және литаниялардан тұрған. Төртінші ғасырдан бастап келген дереккөздер Терция сағатының құрамын нақтырақ сипаттайды. Бұл пікір Ирландияда да болды, онда Терция үшін таңдалған псалмдар қайта тірілген Мәсіхті мақтау туралы айтты. Орта ғасырларға дейін осы сағаттарды бірлесіп оқудың кең таралған әдеті болмаған сияқты. Жексенбі күндері Терция негізгі миссадан бұрын органда оқылды және Киелі Рухтың елшілерге түсуін еске түсіретін Nunc sancte nobis spiritus гимні кірді. Лерин монастырында жұмыс Терциядан кейін басталып, Нонеге дейін жалғасты. Кішкентай сағаттар әдеті ғасырлар бойы монастырь және үлкен шіркеуде қалыптасып, қазір де қатаң монастырьлар мен шөлде тұратындарда сақталады. Бұл сағаттарда көптеген діни қауымдар да дұға етуді жалғастыруда.

From the time of the early Church, the practice of seven fixed prayer times have been taught; in Apostolic Tradition, Hippolytus instructed Christians to pray seven times a day "on rising, at the lighting of the evening lamp, at bedtime, at midnight" and "the third, sixth and ninth hours of the day, being hours associated with Christ's Passion." This practice of seven fixed prayer times continues today in many Christian denominations. These divisions of the day were also used by the Jews at the time of Christ. The New Testament mentions the sixth hour in , and the ninth hour in The Holy Ghost descends upon the Apostles on the day of Pentecost at the third hour, Some of these texts prove that these three hours were, in preference to others, chosen for prayer by the Christians, and probably also by the Jews, from whom the Christians appear to have borrowed the custom. Clement of Alexandria and Tertullian refer only to private prayer at these three hours. The Canons of Hippolytus also speak of these three hours as suitable for private prayer. However, on the days called "days of station", that is to say Wednesday and Friday, which were set apart as especially consecrated to prayer, and Sunday, these hours were recited in public. Cyprian remarked that these three hours had been observed in the Old Testament, and that Christians should also observe them. In the fourth century the custom of praying at these hours became more frequent, and even obligatory, at least for monks. The elements of the prayer of Terce, Sext, or None before the fourth century probably consisted of psalms, canticles, hymns, and litanies. Sources from the fourth century onwards offer a more precise picture of the composition of the hour of Terce. This was also the view held in Ireland, where the psalms selected for Terce focused on the glorification of the risen Christ. It seems there was no universal practice of the communal recitation of these hours until the Middle Ages. On Sundays, Terce was sung in organum before the principal Mass, and included the hymn Nunc sancte nobis spiritus, which recalls the descent of the Holy Ghost upon the Apostles. In the monastery of Lerins, work commenced after Terce and continued until Nones. The custom of Little Hours grew up in the monastic and larger Church in the course of the centuries and still is followed in stricter monasteries and hermitages. These hours also continue to be prayed by many religious communities.

Символизм

"Кішкентай сағаттардың" мақсаты – жұмыс істеп жүргенде тоқталып, күнді қасиетті ету және күні бойы әртүрлі сәттерді дұғаға арнау. Терц сағатының уақыты, Петір күнінде елшілерге Киелі Рухтың түсуімен байланысты, өйткені бұл күнің үшінші сағаты еді. Осы сағаттың басты тақырыбы – Киелі Рухты шақыру, және күндегі қиындықтармен күресу үшін Киелі Рухтан күш тілеу. Бұл – "Кел, Киелі Рух" деп күндік еңбекке арналған дұға.

Александрияның копт православие шіркеуі

Копт православие шіркеуінде, шығыс православие тармағында, сағат 9-да "Агпейя" дұға кітабын пайдалана отырып, "Терце" дұғасы оқылады.

Шығыс христиандық кеңсесі

Шығыс православие және грек-католик шіркеулерінде Үшінші сағаттың қызметі әдетте бір оқушымен оқылады және онда өте аз өзгеріс болады. Үшінші сағатта үш псалом оқылады: 16, 24 және 50 (LXX). Жылдың көп бөлігінде өзгермелі бөліктер – Тропарь (бір немесе екі) және Күннің Контакионы. Ұлы Ораза кезінде қызметте бірқатар өзгерістер болады. Дүйсенбіден жұмаға дейін үш псаломнан кейін оқырман Псалтирьден катизма оқиды. Күндізгі тропарь орнына арнайы оразалық әндер оқылады, сәжде жасап. Содан кейін «Құдайға көтерілу сатысынан» бір бөлік оқылуы мүмкін. Күннің Контакионы орнына арнайы оразалық тропарь оқылады. Сағат аяқталар алдында, сәжде жасап, Әулие Ефремнің дұғасы оқылады. Қасиетті аптада, Ұлы дүйсенбі, сейсенбі және сәрсенбі күндері қызмет Ұлы Ораза кезіндегідей (катизма оқуды қоса), бірақ Контакионды алмастыратын әдеттегі оразалық әндердің орнына, сол күндік Контакион (яғни, Қасиетті аптаның сол күні) оқылады. Ұлы бейсенбі және сенбі күндері Кішкентай сағаттар әдеттегідей болады. Ұлы жұма күні Патшалық сағаттар оқылады. Кіші ораза кезеңдерінде (Тұңғыш ораза, Апостолдардың оразасы және Құдайы шешу оразасы) Кішкентай сағаттар Ұлы Ораза кезіндегідей өзгерістерге ұшырайды, бірақ оразалық әндер көбінесе оқылады, әнтелемейді, және катизмалар оқылмайды. Сонымен қатар, Кіші оразаның апта күндері әрбір сағаттан кейін бірден Inter Hour (грекше: Mesorion) оқуға болады (кем дегенде оразаның бірінші күні). Аралық сағаттар Кішкентай сағаттардың сипатына жақын, бірақ олар қысқа.