Кіріспе

Католиктік дұға
литургиялық сағат Секст – көптеген христиан конфессияларының литургиясындағы құдайлық қызметтің каноникалық сағаты. Ол негізінен псалмдардан тұрады және шамамен түскі уақытта оқылады. Атауы латын тілінен алынған және таң атқаннан кейінгі күннің алтыншы сағатын білдіреді. Терция, Нон және Комплинмен бірге ол «Кіші сағаттар» деп аталатын топқа жатады. Шығыс православиелік және Шығыс протестанттық христиандықта бұл дұға сағат 12-де оқылады және сириялық және үнді дәстүрлерінде «Шет шо’ин» деп белгіленеді; осы конфессиялардың барлық мүшелері – дін қызметкерлері де, миряндар да – дұғаның шығысқа қарай бағытталып, жеті белгіленген дұға уақытының бірі ретінде оқылады.

Тарих

Римдіктердің hora sexta уақыты біздің түскі уақытқа жақын болатын. Яһудилер арасында ол, Терсе мен Ноне сияқты, дұғаға ең ыңғайлы уақыт ретінде қарастырылды. Елшілердің істерінде айтылғандай, әулие Петр үйдің жоғары жағына дұға ету үшін көтерілген. Бұл күннің ортасы болды, сонымен қатар әдеттегі демалыс уақыты, сондықтан, адал адамдар үшін, таңғы және кешкі уақыттар сияқты, Құдайға дұға етуге мүмкіндік туды. Ерте шіркеуден бері жеті белгілі дұға уақыты үйретілген; Апостолдық дәстүрде Гипполит христиандарға күніне жеті рет дұға етуді бұйырған: «оянғанда, кешкі шамды жаққанда, ұйықтағанда, түн ортасында» және «күннің үшінші, алтыншы және тоғызыншы сағаттарында, бұл Мәсіхтің құрбандыққа шалынуымен байланысты сағаттар». Алтыншы сағат дұғасы туралы Гипполит былай жазған: «Сондай-ақ, алтыншы сағатта дұға етіңдер. Өйткені Мәсіх айқышқа мізілгенде, күннің жарығы тоқталып, қараңғылыққа айналды. Сондықтан осы сағатта күшті дұға етуіңіз керек, дұға еткеннің айқайын және барлық жаратылыстың қараңғыруын үлгі етіп ала отырып». Бұл сонымен қатар, дәстүрлі ән Rector Potens айтқандай, Құдайдан денсаулық және жүрек тыныштығын сұрау уақыты. Осы себептердің бәрі және алтыншы сағатты күннің шыңы, күнделікті істердегі үзіліс, яғни тамақтану уақыты деп санайтын дәстүрлер христиандарға оны дұға уақыты ретінде таңдауға ықпал етті. Күндізгі сағаттың үшінші ғасырында Сест сағаты Терсе мен Ноне сияқты дұға уақыты ретінде маңызды саналды. Дидахе, Александриялық Климент және Тертуллиан осы үш сағаттық дұға туралы айтады. Ориген, «Гипполит канондары» және Киприан да осы дәстүрді білдіреді. Сондықтан, алтыншы сағатта дұға ету әдеті үшінші ғасырда жақсы қалыптасқан. Бірақ бұл мәтіндердің көпшілігі жеке дұғаға қатысты болуы мүмкін. Терсе, Сест және Ноне бірдей құрылымға ие, әрқайсысы үш псалмнан немесе псалмдардың бөліктерінен тұрады. Одан кейін, бір кезде «кіші тарау» (capitulum) деп аталған, Жазулардан қысқаша оқылым, содан кейін тармақ және жауап келеді. Пій X-тің реттемесіндегі Кіші литания (Кирие және Иеміздің дұғасы) қазір алынып тасталған. Монастырь өмірінде бұл сергіту, ойлану және жаңару уақыты ретінде қарастырылады. 1979 жылғы «Ортақ дұғалар кітабының» түскі қызмет ретіндегі тәртібі Кіші кеңселердің дәстүрлі құрылымына негізделген. Епископтық монастырь дәстүрінде diurnum – бұл тәңірлік қызметтің түскі қызметінің атауы, ол әдетте төрт қызметтің екіншісі болып табылады. Ол сондай-ақ Сест деп те аталады.

Сирия православие шіркеуі, Үнді православие шіркеуі және Мар-Тома сирия шіркеуі

Сириялық православие шіркеуінде және Үнді православие шіркеуінде (екеуі де Шығыс православие шіркеулері), сондай-ақ Мар Тома сириялық шіркеуінде (Шығыс протестанттық конфессиясы) Секст «Шет шо`ин» деп аталады және сағат 12:00-де Шехимо дұға кітабын пайдалана отырып оқылады.

Шығыс христиандық кеңсесі

Шығыс православие және грек-католик шіркеулерінде Алтыншы сағаттың қызметі әдетте бір оқырманмен оқылады және онда өте аз өзгеріс болады. Алтыншы сағатта үш псалом оқылады: 53, 54 және 90 (LXX). Жылдың көп бөлігінде өзгермелі бөліктер – Тропарь (бір немесе екі) және Күннің Контакионы. Ұлы Ораза кезінде қызметте бірқатар өзгерістер болады. Дүйсенбіден жұмаға дейін үш псаломнан кейін оқырман Псалтирьден катизма оқиды. Күндізгі тропарь орнына арнайы ораза әндері айтылады, сәжде жасап. Содан кейін, Ұлы Оразаның сол күніне арналған Пайғамбарлық тропары айтылады. Одан кейін Прокемен, Ишая кітабынан оқылым және тағы бір Прокемен оқылады. Сосын, «Құдайға көтерілу сатысы» кітабынан оқылым болуы мүмкін. Күннің Контакионы арнайы ораза тропарьмен алмастырылады. Сағаттың соңына жақын, сәжде жасап, Әулие Ефремнің дұғасы оқылады. Қасиетті аптада, Ұлы дүйсенбі, сейсенбі және сәрсенбі күндері қызмет Ұлы Ораза кезіндегідей (катизма оқуды қоса) болады, бірақ Контакионды алмастыратын қалыпты ораза әндерінен гөрі, сол күндік Контакион (яғни Қасиетті аптаның сол күніне арналған) айтылады. Ұлы бейсенбі және сенбі күндері Кішкентай сағат әдеттегідей болады. Ұлы жұма күні Патшалық сағаттар оқылады. Кіші ораза маусымдарында (Тұңғыш ораза, Апостолдар оразасы және Құдайы шешімі оразасы) Кішкентай сағаттар Ұлы Ораза кезіндегідей өзгерістерге ұшырайды, бірақ ораза әндері көбінесе айтылмайды, ал катизмалар оқылмайды. Сонымен қатар, Кіші оразаның апта күндерінде әрбір сағаттан кейін (кем дегенде оразаның бірінші күні) бірден Inter Hour (грекше: Mesorion) оқуға болады. Егер Кішкентай сағатта «Құдайға көтерілу сатысынан» оқылым болмаса, онда Ұлы Ораза кезінде де Inter Hour оқуға болады. Inter Hour Кішкентай сағат сияқты, бірақ олар қысқа.