Кіріспе

Ортағасырлық исламдағы офтальмология туралы шолу. Офтальмология ортағасырлық ислам медицинасының маңызды салаларының бірі болды. Галленнің дәуірінде кейде жеңілсіз қаралатын окулист немесе кахал (کحال) Аббасид кезеңінде медициналық мамандықтың құрметті мүшесіне айналды, патшалық сарайларда ерекше орын иеленді. Ортағасырлық ислам ғалымдары (классикалық дәуірдегі ғалымдардан өзгеше) теория мен практиканы, соның ішінде нақты құралдар жасауды қалыпты нәрсе деп есептеді, демек көзді зерттеуді осы білімді практикалық қолданумен үйлестіруді табиғи санады. Олар қолданған арнайы құралдардың саны көп болды. Мосуллық Аммар ибн Алидің ойлап тапқан "инъекциялық шприц" сияқты жаңалықтар, жұмсақ катарактаны сору арқылы алу үшін қолданылатын қуыс ине, кеңінен таралған. Мұсылман дәрігерлері паннус, глаукома (оқушының "бас ауруы" деп сипатталған), фликтенула және конъюнктиваға жасалатын операциялар сияқты ауруларды сипаттаған. Олар "торлы қабықша" және "катаракта" сөздерін алғаш рет қолданды.

Білім және тарих

Практик болу үшін бір ғана әдіс немесе оқыту жолы болған жоқ. Күтілгендей, медицинаның әртүрлі салаларында формалды мамандану да болмады. Бірақ кейбір студенттер белгілі бір ауруларды емдеуде немесе белгілі бір дәрілерді қолдануда шеберлікке ие болып, ақырында маманға жақындады. Дегенмен, алдыңғы буын еңбектерін білу және түсіну қалыпты жағдай және қажеттілік болды. Олардың арасында Юханна ибн Масауэйдің "Көздің өзгерісі" еңбегін атауға болады, оның еңбегі офтальмология саласындағы ең алғашқы жұмыс деп есептеледі. Одан кейін Хунайн ибн Исхақ, Батыста "Жоханнитий" деп танылған, өзінің "Көз туралы он трактат" еңбегімен есімдеріне іліккен. Хунайн ибн Исхақтың инновацияларының бірі – көздің нақты ортасында орналасқан хрустальдық линзаны сипаттауы болды.

Катарактаны алу

Офтальмология саласындағы келесі маңызды еңбек – египеттік Ирактық Аммар ибн Али әл-Маусили жазған «Көз ауруларын таңдау» кітабы. Ол сору арқылы катарактаны алып тастаудың ең алғашқы тәжірибесін жасаған. Ол ішкі қуыс металл шприц ойлап тапты, оны склера арқылы енгізіп, сору көмегімен катарактаны сәтті шығарды. Өзінің бұл өнертабысы туралы ол былай деп жазды:

Басқа салымдар

Авиценна "Медицинаның қаноны" (шамамен 1025 ж.) кітабында көруді бес сыртқы сезімнің бірі ретінде сипаттаған. Латын тіліндегі "ретина" сөзі Авиценнаның араб тіліндегі бұл мүшеге арналған терминінен туындаған. Аверро (1126–1198) өзінің "Коллигет" еңбегінде торшаның фоторецепторлық қасиеттеріне алғаш рет сипаттама берді, сондай-ақ көрудің негізгі органы арахноид мембранасы (аранея) болуы мүмкін екенін алғаш ұсынды. Оның еңбегі 16 ғасырдағы Еуропада көрудің негізгі органы дәстүрлі Галендік шыны тәрізді дене ме, әлде Аверроның аранеясы ма, деген көптеген пікірталасқа әкелді, бұл өз кезегінде торшаның көрудің негізгі органы екендігін анықтауға себеп болды. Ибн әл-Нафис "Эксперименталды офтальмология бойынша тазартылған кітап" деп аталатын офтальмология саласы бойынша үлкен оқулық жазды. Кітап екі бөлімге бөлінген: "Офтальмология теориясы" және "Қарапайым және күрделі офтальмологиялық дәрілер". Орта ғасырлық исламдық офтальмологиядағы басқа да маңызды еңбектерге Рхазестің "Continens", Әли ибн Иса әл-Каххалдың "Окулисттердің жазбалары" және этникалық ассириялық христиан Жібрайіл Бухтишудың "Көз медицинасы" кіреді.

Осман империясы

Осман империясында және 20 ғасырдың Түркия Республикасында "құйқаның ұлдары" (kırlangıç oğlanları) деп белгілі болған, көшпенді көз хирургтарының тобы арнайы пышақтармен көзілдіктерге операция жасаған. Заманагөй дереккөздерден осы "көз жабатын алаяқтардың" беделінің аса таза болмағаны көрінеді.