Кіріспе

Жапонияда қолданылатын дәстүрлі өлшеу жүйесі – жапондық өлшем бірліктері немесе шаканхо (尺貫法) – жапон архипелагының халқы қолданатын дәстүрлі өлшеу жүйесі. Ол көбінесе Қытай жүйесіне негізделген, ол ежелгі заманда Жапонияға және Синосфераның басқа да аймақтарына тарады. 701 жылы Тан әулетінің өлшемдерін қабылдағаннан бері ол көбінесе өзгеріссіз сақталған. 1868 жылғы Мейдзи қайта жаралуынан кейін Жапон империясы метрикалық жүйені қабылдады және дәстүрлі бірліктерді метр мен килограмның үлгісіне сүйене отырып, метрикалық өлшемдермен анықтады. Корея және Тайвань өлшем бірліктерінің қазіргі мәндері де осы мәндерден шыққан. ХХ ғасырдың басында дәстүрлі, метрикалық және ағылшын жүйелері Жапонияда заңды түрде қолданылды. Содан бері сауда-саттық метрикалық жүйемен шектелгенімен, ескі жүйе әлі де кейбір жағдайларда қолданылуда. Ескі өлшемдер ағаш өңдеу және ауыл шаруашылығында жиі қолданылады, мысалы, кескіштер, шпательдер, аралар және балғалар сол және бу өлшемдерінде жасалады. Жер ауданы татами төсеніштерімен, ал жерлер субомен бағаланады. Саке 1 го есебімен сатылады, ең көп таралған бөтелкелердің көлемі 4 (720 мл) немесе 10 (1,8 л, исшобин) құрайды.

Тарих

Жапондық дәстүрлі өлшем бірліктері – бұл дәстүрлі қытай жүйесінің жергілікті бейімделуі, ол өте ерте қабылданған. Олар жергілікті және императорлық заңдармен әр түрлі уақытта орнатылып, түзетілді. Жүйенің егжей-тегжейі уақыт өте келе және Жапония тарихындағы әртүрлі аймақтар бойынша өзгерді. Жапония 1885 жылы Метр келісіміне қол қойды, оның шарттары 1886 жылы күшіне енді, ал басқа жүйелерді ауысу шарасы ретінде пайдалануға рұқсат берілді. Мемлекеттік білім беру жүйесі, оның ішінде бастауыш мектептегі білім беру міндетті болды, метрикалық жүйені оқытуды бастады. Diet елдің өлшемдерін қайта қарастырды және оккупацияның мақұлдауымен 1951 жылдың маусым айында Жапонияның метрикалануын жалғастыру ниетін растайтын Өлшемдер туралы заң қабылдады, ол 1959 жылдың 1 қаңтарынан күшіне енді. Қазіргі уақытта көпшілік бала кезінен бастап осы жүйемен таныс болғандықтан, заңдарды метрикалық эквиваленттерді пайдалану үшін қайта жазу жұмысы аяқталды, бірақ жер тізілімдерін ауыстыру 1966 жылдың 31 наурызына дейін аяқталды. Бастапқыда тәртіп бұзу үшін 140 доллар көлемінде айыппұл қарастырылғандықтан және мемлекеттік органдар ерікті түрде ауысуды күтуге дайын болғандықтан, 1959 жылдың желтоқсанына дейін метрикалық жүйенің қолданылу деңгейі шамамен 85% деп бағаланды. Бірақ зерттеулер көрсеткендей, жапондықтар басқа нұсқалар болғанда метрикалық бірліктерді пайдалануға ниет білдірмеген, сондықтан 1961 жылдан бастап метрикалық емес бірліктермен белгіленген құрылғыларды (мысалы, шаку және сун көрсетілген сызықтар мен рулеткалар) сату және тексеру қылмыстық жазаға тартылды. "Қоймақ" немесе 12 960 шаку. Одан да ұзын бірлік бұрынғыда Хонсюдағы Иседе және Кюсюдің 9 провинциясында қолданылған, ол 50 чё, 3000 кенге тең болды. Кудзюкуридегі "99 Ри" жағажайының ұзындығы шамамен 60 км. Сичиридегі "7 Ри" жағажайының ұзындығы 4,2 км. + Ұзындықтар кестесіБірлікШаку Ри 12 960 м 3,927 км 2,440 мильЕскерту: Дәл мәндер 1891 жылғы Салмақ және өлшемдер заңы мен 1959 жылғы Халықаралық ярд және фунт келісіміне сәйкес келеді. Шамамен алынған мәндер төрт маңызды цифрға дейін дөңгелектенеді. Ең кіші бірліктердің атаулары қытай тілінен алынған, сонымен қатар "жүздік", "мыңдық" және "он мыңдық" бөлшектерінің жапонша атаулары ретінде де қолданылады. Кен – қашықтық пен ұзындықтың стандартты бірлігі; хиро – тереңдіктің баламалы бірлігі. Кейде хиро 5 шакуға тең қолданылады (м, ~1,5152 метр). Дәстүрлі бірліктер Жапонияда құрылыс материалдары үшін әлі де қолданылады. Мысалы, фанера әдетте 182 см × 91 см (шамамен 72 дюйм × 36 дюйм) өлшемдегі табақтарда шығарылады, олар саудада сабурокухан (3 × 6版) немесе 3 × 6 шаку деп аталады. Әрбір табақтың көлемі шамамен бір татами кілемшесінің көлеміне тең. Дегенмен, табақтардың қалыңдығы әдетте миллиметрмен өлшенеді. Бұл бірліктердің атаулары бамбук флейтасы шакухачи (尺八) атауында, сөзбе-сөз "шаку сегіз", ол бір шаку мен сегіз сунды өлшейді, және Том Баяу туралы әңгіменің жапон нұсқасы, Бір дюймдік жігіт (Иссун Боши), сөзбе-сөз "бір сун жігіт" сияқты көптеген жапон мақал-мәтелдерінде де кездеседі.

Императорлық бірліктер

Жапонияда кейде императорлық өлшем бірліктері қолданылады. Аяқ пен дюйм көбінесе спорттық емес велосипедтерде, олардың дөңгелектерінің өлшемдері британдық жүйеге сәйкес келеді; магниттік таспалардың және көптеген компьютерлік жабдықтардың өлшемдерінде; фотосуреттердің өлшемдерінде; сондай-ақ электрондық құрылғылардың электрондық дисплейлерінің өлшемдерінде қолданылады. Дегенмен, фотосуреттер көбінесе ең жақын миллиметрге дейін дөңгелектенеді, ал экрандар дюймдермен емес, "тип" (型, gata) арқылы сипатталады. Мысалы, 17 дюймдік диагоналі бар теледидар "17 типті" (17型) деп, ал 32 дюймдік кең экранды теледидар "32 vista типті" (32V型) деп аталады.