Альберто Блест Гана: Чили романының әкесі

Кіріспе

Чилилік романист және дипломат Альберто Блест Гана (alˈβeɾto βlest ˈɣana; 4 мамыр 1830 – 9 қараша 1920) – чилилік романист және дипломат, чили романының негізін қалаушы саналады. Альберто Блест Гананың түбі ирланд және баск халқынан.

Өмірбаян

Ол Сантьягода, ирландтық Уильям Каннингэм Блест пен Мария де ла Луз Гана Дарриграндидің ұлы болып дүниеге келді. Ол әскери академияда оқыды, содан кейін бір жыл Францияда білім алды. Либералдық көзқарастағы Альберто Блест Колчаха провинциясының интенданты болып тағайындалды және 1866 жылдан бастап Вашингтон, Лондон және Парижде Чилидің дипломатиялық өкілі қызметін атқарды. Оның жетістіктерінің қатарында Чилидің Дүниежүзілік пошта одағына қатысуы және Тынық мұхиты соғысы кезінде Чили әскері үшін қару-жарақ сатып алуы болды. Ол Аргентинамен шекаралық келіссөздерге де қатысты, бірақ бұл қызметі бұрынғыларына қарағанда аз маңызға ие болды. Блест-Гана Оноре де Бальзактың романдарын құмарлықпен оқыды. Отанына оралғаннан кейін ол еуропалық тәсілдерді пайдаланып, ұлттық тарих пен өмірдің әртүрлі жақтарын бейнелейтін онға жуық роман жазып, чилилік романның негізін қалады. Олардың ішіндегі ең маңыздысы – «Мартин Ривас» (1862), ол 1851 жылғы саяси көтеріліс кезіндегі жас адамның өмірін суреттейді. Романның мазмұны жергілікті колорит пен әлеуметтік сынға толы. Бұл сипаттамалық элементтер Балзактың стилінде сюжетпен толыққан толыққанды келмесе де, роман чилилік өмірді шынайы бейнелеген алғашқы туынды ретінде үлкен жетістікке жетті. Оның жарық көргеннен кейін Блест-Гана дипломатиялық қызметке қабылданды және көп жыл бойы Франция мен Ұлыбританияда Чилидің елшісі болып жұмыс істеді. Осы алғашқы кезеңде жазылған басқа романдары: «Махаббат арифметикасы» (1860) және «Кеңқазанның идеалы» (1863). Дипломатиядан зейнеткерлікке шыққаннан кейін Блест-Гана тағы да роман жазуға кірісті. Жаңа форманың шеберлерінен алған әсерімен ол өзінің ең жақсы туындыларын жазды. Оның шығармашылықтың осы екінші кезеңінде жазылған төрт романы: «Reconquista кезінде» (1897), «Көшіп келгендер» (1904), «Жаңбырлы Эстеро» (1909) және «Гладис Фэрфилд» (1912). «Жаңбырлы Эстеро» романы Блест-Гананың балалық шағына арналған. Оқиғаның қызықтылығы мен махаббатқа толы хикаясы, ностальгиямен сіңген сезімдері осы романды Блест-Гананың ең ұлы туындысы деп тануға негіз береді. Оның әдеби шығармалары, негізінен романдар, еуропалық реализмнің эстетикалық идеалдары мен тақырыптарын ұстанады, бірақ жанрды ұлттық оқырман қауымға сәйкес ету үшін (және оларға жеткілікті білім беру үшін) тақырыптарды саналы түрде «америкаландыруға» тырысады. Оның жазбаларына 19 ғасырдың либерализмі күшті әсер еткен, бірақ олар сол заманғы діни және моральдық идеалдарды қабылдауға да бағытталған. Оның ең танымал романдарының қатарында «Мартин Ривас» (1862 жылы жарық көрген, кедей, орта тапқа жататын жас адамның әлеуметтік өрлеуі туралы, ол чилилік романың алғашқы туындысы саналады), «Кеңқазанның идеалы» (1863), «Reconquista кезінде» (1879, 1814–1817 жылдар аралығындағы тарихи оқиғаларға арналған роман), «Көшіп келгендер» (1906) және «Жаңбырлы Эстеро» (1909, балалық шақтың жағымды естеліктерімен). Оның кейіпкерлер мен әдет-ғұрыптарды сипаттау шеберлігі сыншылар тарапынан қазір де, жарық көрген кезде де жоғары бағаланған. Әдеби білімі болмауына қарамастан, оның бейтараптық стилі мен француз тілінен алынған сөздердің көптігіне қарамастан, оның туындылары 19 ғасырдағы чилиліктердің әдет-ғұрыптарын, моральдық қағидаларын және идеалдарын бейнелеу тұрғысынан маңызды деп есептеледі. «Мартин Ривас» романы 2000 жылы Тесс О'Двайердің аудармасында Оксфорд университетінің баспасында жарық көрді. Ол сондай-ақ «Отбасы басшысы» (1858) атты комедия жазды. Оның інісі Гиллермо Блест-Гана белгілі ақын және жазушы болды. Альберто Блест-Гана 90 жасында Парижде қайтыс болды.

He was born in Santiago, the son of an Irishman, William Cunningham Blest, and of María de la Luz Gana Darrigrandi, from an aristocratic landowning family. He studied at the Military Academy and then for one year in France. A liberal, Alberto Blest was named intendant of the province of Colchagua and starting 1866 he was Chilean diplomatic representative at Washington, London and Paris. Among his successes were the inclusion of Chile in the Universal Postal Union and the purchase of armament for Chilean troops during the War of the Pacific. He also participated at border negotiations with Argentina, but with a less important role than his previous activities. Blest Gana passionately read the novels of Honoré de Balzac. Upon his return home, he virtually founded the Chilean novel by adapting European techniques to some ten novels portraying various aspects of national history and life. Of these, the most important is Martín Rivas (1862), which describes the career of a young man during the 1851 political revolt. Abundant local color and social criticism accompany the action of the novel. Although these elements of description are not brought to life and fused with the plot in the manner of Balzac, the novel achieved great success as the first realistic portrayal of Chilean life. After its publication, Blest Gana entered the diplomatic service and was Chilean ambassador to France and Britain for many years. Other novels of this first period are The Arithmetic of Love (lang es) (1860) and El ideal de un calavera (The Rake's Ideal, 1863). Upon his retirement from diplomacy, Blest Gana returned to writing novels. Strongly influenced by his reading of the new masters of the form, he produced his best work. Four novels from this second period of creative activity are Durante la reconquista (During the Reconquest, 1897), Los transplantados (The Exiles, 1904), El loco Estero (Estero the Mad, 1909), and Gladys Fairfield (1912). El loco Estero is about the Chile of Blest Gana's childhood. The lively adventure and love intrigue infused with nostalgia qualify this novel as Blest Gana's greatest work. His literary work almost exclusively novels followed the aesthetic ideals and themes of the European Realism, but with a conscious "Americanization" of themes, as a way of making the genre fit (and educational enough) to be read by a national audience. His writings were explicitly influenced by 19th century liberalism, but they are also an attempt to reconcile religious and moral ideals of his time. Notable among his novels are Martín Rivas (published 1862, about the social rise of a poor, middle class young man, which is considered the first Chilean novel), El ideal de un Talavera (1863), Durante la Reconquista (1879 historical novel of the period 1814–1817); Los Trasplantados (1906) and El Loco Estero (1909 with pleasant remembrances of childhood). His ability to describe characters and customs has been praised by critics now, as well as at the time of publishing. Despite his non literary education, which accounts for his careless style and excess of gallicisms, his work is considered fundamental, in terms of their representation of the customs, morals and ideals of 19th century Chileans. Martin Rivas was translated into English by Tess O'Dwyer and published by Oxford University Press in 2000. He also wrote a comedy: El jefe de familia (1858). His brother Guillermo Blest Gana was a noted poet and author. Alberto Blest Gana died, aged 90, in Paris.