Будданың ең жақын шәкірттерінің бірі – Маудгальяяна

Кіріспе

Будданың ең көрнекті шәкірттерінің бірі – Маудгальяна, сондай-ақ Махамаудгальяна немесе туған аты Колита, Будданың ең жақын шәкірттерінің бірі болды. Субхути, Шарипутра және Махакашьяпа сияқты шәкірттермен бір замандас ретінде сипатталатын ол, Будданың ең алдыңғы қатарлы екі еркек шәкіртінің бірі – Шарипутрамен бірге екіншісі саналады. Дәстүрлі деректерде Маудгальяна мен Шарипутраның жастық шағында рухани ізденіске шыққандығы айтылады. Олар рухани шындықты біраз уақыт іздегеннен кейін, буддалық әлемде кеңінен танымал болған өлеңдер арқылы буддалық іліммен танысады. Соңында олар Будданың өзімен кездесіп, оның жанында монах болып кіріседі. Маудгальяна одан көп ұзамай аян алады. Маудгальяна мен Шарипутраның арасында терең рухани достық болған. Олар буддалық өнерде Буддаға бірге жететін екі шәкірт ретінде бейнеленеді және ұстаздар ретінде толықтыратын рөлдерді атқарады. Мұғалім ретінде Маудгальяна өзінің паранормальдық қабілеттерімен танымал, және ол оларды оқыту әдістерінде жиі қолданады. Көптеген ерте буддалық канондарда Маудгальяна, Девадаттаның салған жарылысынан кейін монахтар қауымын қайта біріктіруде маңызды рөл атқарады. Сонымен қатар, Маудгальяна алғашқы Будда бейнесін жасау туралы мәліметтермен байланысты. Маудгальяна сексен төрт жасында, қарсыластар тобының қолынан қаза табады. Бұл зорлықпен жасалған өлім, буддалық жазбаларда Маудгальянаның бұрынғы өмірінде өз ата-анасын өлтіргені үшін алған кармасының салдары ретінде сипатталады. Канондық мәтіндерден кейін, Маудгальяна анасына құрмет көрсеткені туралы танымал әңгіме арқылы балалық адалдығымен танылды. Бұл көптеген буддалық елдердегі әруақтар мерекесі деп аталатын дәстүрге әкелді, оның барысында адамдар өз ата-бабаларына жасаған жақсылықтарын арнайды. Маудгальяна дәстүрлі түрде медитациямен және кейде Абхидхарма мәтіндерімен, сондай-ақ Дхармагуптака мектебімен байланысты. XIX ғасырда оған қатысты реликвиялар табылды, олар кеңінен құрметке ие болды. Оның әйел аналогы – Утпалаварна.

One of the Buddha's foremost disciples

Maudgalyāyana , also known as Mahāmaudgalyāyana or by his birth name Kolita, was one of the Buddha's closest disciples. Described as a contemporary of disciples such as Subhuti, Śāriputra , and Mahākāśyapa , he is considered the second of the Buddha's two foremost male disciples, together with Śāriputra. Traditional accounts relate that Maudgalyāyana and Śāriputra become spiritual wanderers in their youth. After having searched for spiritual truth for a while, they come into contact with the Buddhist teaching through verses that have become widely known in the Buddhist world. Eventually they meet the Buddha himself and ordain as monks under him. Maudgalyāyana attains enlightenment shortly after that. Maudgalyayana and Śāriputra have a deep spiritual friendship. They are depicted in Buddhist art as the two disciples that accompany the Buddha, and they have complementing roles as teachers. As a teacher, Maudgalyayana is known for his psychic powers, and he is often depicted using these in his teaching methods. In many early Buddhist canons, Maudgalyāyana is instrumental in re uniting the monastic community after Devadatta causes a schism. Furthermore, Maudgalyāyana is connected with accounts about the making of the first Buddha image. Maudgalyāyana dies at the age of eighty four, killed through the efforts of a rival sect. This violent death is described in Buddhist scriptures as a result of Maudgalyāyana's karma of having killed his own parents in a previous life. Through post canonical texts, Maudgalyāyana became known for his filial piety through a popular account of him transferring his merits to his mother. This led to a tradition in many Buddhist countries known as the ghost festival, during which people dedicate their merits to their ancestors. Maudgalyāyana has also traditionally been associated with meditation and sometimes Abhidharma texts, as well as the Dharmaguptaka school. In the nineteenth century, relics were found attributed to him, which have been widely venerated. His female counterpart was Utpalavarṇā .

Жеке тұлға

Пали канонында Маудгальянаның терісі көк лотос немесе жаңбырлы бұлт сияқты болғандығы айтылады. Шри-Ланка ауызша дәстүріне сәйкес, ол көп өмір бойы тозақта туғандықтан, шри-ланкалық ғалым Карулувиньна бастапқыда көк емес, қара түсті тері туралы айтылған деп санайды. Махасангхика канонында Мигоның аудармасында оның "көрініске әдемі, жағымды, дана, ақылды, ізгілікке толы" екені көрсетілген. Кейбір қытай деректерінде Маудгальяна руының аты рудың атасы жеген бұршақ тұқымдас өсімдікке байланысты деп түсіндіріледі. Бірақ, индуист ғалымы Эрнст Виндиш Маудгальяяна бейнесін санскрит эпосы Махабхаратада кездесетін Маудгалья (Мугдала) бейнесімен байланыстырды, бұл атаудың шығуын түсіндіруге болады. Виндиш Маудгалья күрәзірінің Маудгальяяна туралы айтылған әңгімеге әсер еткенін сенді, себебі екеуі де жұмаққа сапарға қатысты. Алайда, автор Эдвард Дж. Томас мұны ықтималсыз деп санады. Дегенмен, Виндиш Маудгальянаны тарихи тұлға деп есептейді.

Буддамен кездесу

Буддистік мәтіндерге сәйкес, Маудгальяна Колита ауылының отбасында дүниеге келген (осы ауыл Кулика деп те аталады, бұрын Силаодағы қазіргі заманғы Кул деп саналған, бірақ қазір Наланда маңындағы Джуафардих деп аталады), содан кейін оның аты аталған. Оның анасы - Могаллан, ал әкесі - ауыл басшысы. Колита Упатишьямен (кейін Шарипутра деп аталатын) бір күні дүниеге келді, және олар бала кезінен достас болды. Колита мен Упатишья жас кезінде рухани өмірге қызығушылық танытты. Бір күні фестивальді көріп тұрғанда, оларды ашу мен рухани шұғылдық сезімі жеңіп алды: олар дүниелік өмірді тастап, қайыршы саяхатшы Санджая Вайратиптраның басшылығымен рухани өмірді бастауды қалады. Тхеравада және Махасамгика канондарында Санджая білімге немесе логикаға сенбегендіктен, сондай-ақ болжамдық сұрақтарға жауап бермейтіндіктен, Үнді скептиктер дәстүріндегі мұғалім ретінде сипатталады. Ол Колита мен Упатишьяның рухани қажеттіліктерін қанағаттандыра алмағандықтан, олар кетеді. Мұласарвастивада канонында, қытай буддистік канонында және тибет жазбаларында ол медитативтік көрегендік пен діни құлшыныс сияқты тамаша қасиеттері бар мұғалім ретінде суреттеледі. Бірақ ол ауырып, қайтыс болады, бұл екі шәкіртке одан әрі іздеуге мәжбүр етеді. Кейбір деректерде ол тіпті Будданың келуін өз аяндары арқылы болжауға дейін барады. Осыған қарамастан, Колита мен Упатишья бөлек бағытта жүріп, рухани ізденіспен жалғасады. Олар бір-біріне келісім жасап, рухани өмірдің "амброзиясын" бірінші тапқан адам екіншісіне айтады. Келесіде, Будданың астында пана тапқан Колита мен Упатишьяға әкелетін жазба, бұл мәтіндік дәстүрдің ежелгі элементі болып саналады. Упатишья буддалық монах Ашважитпен кездеседі, ол Будданың алғашқы бес шәкіртінің бірі, ол адалдардан қайыр алуға барады. Мұласарвастивада нұсқасында Будда оны Упатишьяны үйрету үшін сол жерге жіберген. Ашважиттің тыныш мінез-құлқы Упатишьяны оған жақындауға және көбірек білуге талпындырады. Ашважит оған жаңадан тағайындалғанын және аз ғана тәлім бере алатынын айтады. Содан кейін ол Будданың ілімінің мәнін мына сөздермен білдіреді:

According to Buddhist texts, Maudgalyāyana is born in a family of the village Kolita (also known as Kulika, earlier thought to be modern day Kul in Silao but now identified as Juafardih near Nalanda), after which he is named. His mother is Mogallāni, and his father is the village chief. Kolita is born on the same day as Upatiṣya (; later to be known as Śāriputra), and the two are friends from childhood. Kolita and Upatiṣya develop an interest in the spiritual life when they are young. One day while they are watching a festival a sense of disenchantment and spiritual urgency overcomes them: they wish to leave the worldly life behind and start their spiritual life under the mendicant wanderer Sañjaya Vairatiputra In the Theravāda and Mahāsāṃghika canons, Sañjaya is described as a teacher in the Indian Sceptic tradition, as he does not believe in knowledge or logic, nor does he answer speculative questions. Since he cannot satisfy Kolita and Upatiṣya's spiritual needs, they leave. In the Mūlasarvāstivāda Canon, the Chinese Buddhist Canon and in Tibetan accounts, however, he is depicted as a teacher with admirable qualities such as meditative vision and religious zeal. He falls ill though, and dies, causing the two disciples to look further. In some accounts, he even goes so far to predict the coming of the Buddha through his visions. Regardless, Kolita and Upatiṣya leave and continue their spiritual search, splitting up in separate directions. They make an agreement that the first to find the "ambrosia" of the spiritual life will tell the other. What follows is the account leading to Kolita and Upatiṣya taking refuge under the Buddha, which is considered an ancient element of the textual tradition. Upatiṣya meets a Buddhist monk named Aśvajit , one of the first five disciples of the Buddha, who is walking to receive alms from devotees. In the Mūlasarvāstivāda version, the Buddha has sent him there to teach Upatiṣya. Aśvajit's serene deportment inspires Upatiṣya to approach him and learn more. Aśvajit tells him he is still newly ordained and can only teach a little. He then expresses the essence of the Buddha's teaching in these words:

Бұл сөздер Упатишьяға буддалық рухани жолдың бірінші сатысына жетуге көмектеседі. Осыдан кейін Упатишья өзінің жаңалықтарын айтып береді, ал Колита да бірінші сатыға жетеді. Екі шәкірт Санджаяның бес жүз студентімен бірге Будданың Венувана (пали: Veḷuvana) монахы ретінде тағайындалады. Олар діни қызметке тағайындалғаннан кейін, Упатишья мен Колита тиісінше Шарипутра және Маудгальяна болып танылады, Маудгальяна Колитаның тайпасының аты болып табылады. Тағзыланғаннан кейін, Шарипутра мен Модгальянадан басқалары архатқа (пали: arahant; ағартудың соңғы сатысы) жетеді. Маудгальяна мен Шарипутра бір-екі аптадан кейін Маудгальяна Магдадада, Каллавала деген ауылда ағартушылыққа қол жеткізеді. Сол кезде оның ұйқысы жолдағы алға басуына кедергі жасайды. Бұддадан аян алып, оны қалай жеңуге болатынын айтқаннан кейін ол нұрлы жолға түсіп, аян алады. Кейбір жазбаларда оның осы процесте ой жүгіртуі айтылады. Пали Дхаммападағы түсініктемеде Саджяның басқа бұрынғы шәкірттеріне қарағанда екі шәкіртінің неліктен баяу ағартушылыққа қол жеткізгені туралы сұрақ қойылады. Жауап: Шәрипұт пен Модғалиян - патшалар секілді, оларға саяхатқа дайындалу үшін қарапайым халыққа қарағанда көп уақыт қажет. Басқаша айтқанда, олардың жетістіктері басқа студенттерге қарағанда терең, сондықтан көп уақыт қажет. Ашважиттің қысқаша мәлімдемесі, "Е Дхарма Хету" ("Барлық құбылыстар") деп аталады, дәстүрлі түрде будда ілімінің мәні ретінде сипатталады және будда әлемінде ең көп жазылған тармақ болып табылады. Бұл буддалық мектептердің бәрінде кездеседі, көптеген материалдарға ойылып жазылған, көптеген Будда мүсіндері мен ступаларда (құрылыстармен монументтер) кездеседі және олардың құлшылық ету рәсімдерінде қолданылады. Индолог Ольденберг пен аудармашы Таниссаро Бхиккхудің айтуынша, бұл тармақтар император Ашоканың жарлықтарының бірінде зерттеу мен ойлану тақырыбы ретінде ұсынылды. Ғалымдар бұл стихтің рөлін толық түсінбейді. Айтыстың күрделі сипатынан басқа, ол Буддаға осы түрде берілмеген, бұл Ашваджиттің өз түйіндемесі немесе сөзбен айтып жеткізуі екенін көрсетеді. Индолог Т. В. Рис Дэвидс бұл қысқа өлең буддизмге тән себеп-салдар байланысына баса назар аударғандықтан, Маудгальяна мен Сарипуттада ерекше әсер қалдырған болуы мүмкін деп сенді. Философ Пол Карус бұл строфаның брахмандық дәстүрлерге қарсы батыл және иконокластикалық жауап болғанын түсіндірді, өйткені ол "себеп пен салдар заңын күшті мойындау арқылы табиғаттан тыс араласудың кереметтерінен бас тартады", ал жапондық Дзен шебері Судзуки интеллекттен тыс тәжірибе туралы еске салды, "онда бір идея екіншісінен кейін келеді, соңында қорытындыға немесе сотқа келеді". Пали дәстүрінде Маудгальяна архат ретінде сипатталған, ол енді қайта туылмайды, бірақ Махаяна дәстүрлерінде бұл кейде басқаша түсіндіріледі. Лотус Сутрасының 6 тарауында (Болжам беру) Будда Махакасьяпа, Субхути, Махакатьяяна және Маудгальяна болашақта Буддалар болатынын болжайды.

These words help Upatiṣya to attain the first stage on the Buddhist spiritual path. After this, Upatiṣya tells Kolita about his discovery and Kolita also attains the first stage. The two disciples, together with Sañjaya's five hundred students, go to ordain as monks under the Buddha in Veṇuvana (Pali: Veḷuvana). From the time of their ordination, Upatiṣya and Kolita become known as Śāriputra and Maudgalyāyana, respectively, Maudgalyāyana being the name of Kolita's clan. After having ordained, all except Śāriputra and Maudgalyāyana attain arhat (Pali: arahant; last stage of enlightenment). Maudgalyāyana and Śāriputra attain enlightenment one to two weeks later, Maudgalyāyana in Magadha, in a village called Kallavala. At that time, drowsiness is obstructing him from attaining further progress on the path. After he has a vision of the Buddha advising him how to overcome it, he has a breakthrough and attains enlightenment. In some accounts, it is said that he meditates on the elements in the process. In the Commentary to the Pali Dhammapada, the question is asked why the two disciples attain enlightenment more slowly than the other former students of Sañjaya. The answer given is that Śāriputra and Maudgalyāyana are like kings, who require a longer time to prepare for a journey than commoners. In other words, their attainment is of greater depth than the other students and therefore requires more time. Aśvajit's brief statement, known as the Ye Dharma Hetu stanza ("Of all phenomena "), has traditionally been described as the essence of the Buddhist teaching, and is the most inscribed verse throughout the Buddhist world. It can be found in all Buddhist schools, is engraved in many materials, can be found on many Buddha statues and stūpas (structures with relics), and is used in their consecration rituals. According to Indologist Oldenberg and translator Thanissaro Bhikkhu, the verses were recommended in one of Emperor Asoka's edicts as subject of study and reflection. The role of the stanza is not completely understood by scholars. Apart from the complex nature of the statement, it has also been noted it has not anywhere been attributed to the Buddha in this form, which indicates it was Aśvajit's own summary or paraphrasing. Indologist T. W. Rhys Davids believed the brief poem may have made a special impression on Maudgalyāyana and Sariputta, because of the emphasis on causation typical for Buddhism. Philosopher Paul Carus explained that the stanza was a bold and iconoclastic response to Brahmanic traditions, as it "repudiates miracles of supernatural interference by unreservedly recognising the law of cause and effect as irrefragable", whereas Japanese Zen teacher Suzuki was reminded of the experience that is beyond the intellect, "in which one idea follows another in sequence finally to terminate in conclusion or judgment". Although in the Pali tradition, Maudgalyāyana is described as an arhat who will no longer be reborn again, in the Mahayāna traditions this is sometimes interpreted differently. In the Lotus Sutra, Chapter 6 (Bestowal of Prophecy), the Buddha is said to predict that the disciples Mahākasyapa, Subhuti, Mahakatyayana, and Maudgalyāyana will become Buddhas in the future.

Шәрипұт және Маудғалияна

Маудгальянаның діни қызметке бекітілген күні Будда оған және Шарипутраға бас ер шәкірттердің орнын алуға рұқсат берді. Пали Буддаванса мәтінінде айтылғандай, әр Будданың екі бас шәкірті болған. Олардың бұрыннан-ақ осындай құрметке ие болғанына кейбір монахтар ренжіген. Будда оларға жауап ретінде, мұндай тағайындамада тек қана есімділік өлшенбейтінін, сонымен қатар бұл шешімінің себебін өткен шақтағы бір оқиға арқылы түсіндірді. Ол екі шәкірттің де көптеген өмірлер бұрын оның бас шәкірттері болуға ниеттенгенін айтты. Бұл ниетті олар Будда Аномадасси заманында, Маудгальяна Сиривадха деп аталған кезде қабылдаған. Сиривадха бұрынғы өміріндегі досы Шарипутраның ұсынысымен болашақ Будданың бас шәкірті болуға талпынған. Содан кейін ол Будда Аномадасси мен сангханы (монастыр қауымын) жеті күнге үйіне шақырып, осы уақытта бас шәкірт болуға алғашқы уәдесін берген. Кейін ол және Шарипутра Сакамұни Будда заманына дейін көптеген өмірлер бойы ізгілік істер жасауды жалғастырған. Будда Маудгальянаны бас шәкірт етіп тағайындағаннан кейін, ол «Маха Маудгальяна» деп аталды, «маха» сөзі «үлкен» деген мағынаны білдіреді. Бұл лақап оған құрмет көрсету үшін және оны сол аттас басқалардан ажырату үшін берілді. Канондық емес мәтіндерде Маудгальяна Шарипутрадан кейінгі екінші бас ер шәкірт ретінде сипатталған. Ертедегі канондар Шарипутраның Маудгальянадан рухани тұрғыдан жоғары тұрғанымен келіседі, ал олардың ерекшеліктері Маудгальяна үшін паранормальдық қабілеттер (,) және Шарипутра үшін даналық ретінде сипатталған. Буддалық өнер мен әдебиетте Буддалар көбінесе екі бас шәкірттерімен (жапон тілінде: niky ōji, тибет тілінде: mchog zung) бейнеленеді. Сакамұни Будданың жағдайында, көбінесе бейнеленген екі шәкірт – Маудгальяна мен Шарипутра. Әртүрлі буддалық канондарда әр шәкірттің артықшылықтарына қатысты түрлі көзқарастар болғанымен, барлық буддалық канондарда Маудгальяна мен Шарипутра Будданың екі бас шәкірті ретінде танылған. Бұл факт археологиялық қазбалардан табылған иконографиялық бейнелермен де расталады, онда екі шәкірт көбінесе өздерінің ұстазына қызмет етуде бейнеленген. Сонымен қатар, Маудгальяна жиі «төрт ұлы шәкірт» және сегіз архаттың тізіміне енгізіледі. Жазбаларда және археологиялық зерттеулерде осы кең таралған үлгілерге қарамастан, кейінгі иконографияда Ананды мен Махакашяпаның көбірек бейнеленгені, ал Маудгальяна мен Шарипутраның азайғаны байқалды. Маудгальяна мен Шарипутраның өмірі тығыз байланысты. Олар бір күні дүниеге келіп, бір уақытта қайтыс болған. Олардың отбасылары ұзақ жылдар бойы дос болған. Оқушылық шағында Маудгальяна мен Шарипутра бір ұстаздың шәкірттері болған. Бір-біріне рухани өмірдің мәнін табуға көмектескеннен кейін, олардың достығы сақталған. Көптеген сутраларда олар бір-біріне жоғары құрмет пен мейірімділік көрсеткен. Мысалы, Шарипутра ауырғанда, Маудгальяна оның үшін дәрі табу үшін паранормальдық қабілеттерін қолданған. Шарипутра Будданың ең дана шәкірті саналады, бірақ Маудгальяна одан кейін даналық тұрғысынан екінші орында тұрады. Оларды рухани достар ретінде байланыстыратын ең маңызды нәрсе – Буддаға деген махаббат, оны екеуі де жиі білдіреді.

On the day of Maudgalyāyana's ordination, the Buddha allows him and Śāriputra to take the seats of the chief male disciples. According to the Pali Buddhavaṃsa text, each Buddha has had such a pair of chief disciples. As they have just ordained, some other monks feel offended that the Buddha gives such honor to them. The Buddha responds by pointing out that seniority in the monkhood is not the only criterion in such an appointment, and explains his decision further by relating a story from the past. He says that both disciples aspired many lifetimes ago to become chief disciples under him. They made such a resolution since the age of the previous Buddha Aṇomadassī, when Maudgalyāyana was a layman called Sirivadha. Sirivaddha felt inspired to become a chief disciple under a future Buddha after his friend, Śāriputra in a previous life, recommended that he do so. He then invited Buddha Aṇomadassī and the monastic community (Saṃgha) to have food at his house for seven days, during which he made his resolution to become a chief disciple for the first time. Afterwards, he and Śāriputra continued to do good deeds for many lifetimes, until the time of Sakyamuni Buddha. After the Buddha appoints Maudgalyāyana as chief disciple, he becomes known as "Mahā Maudgalyāyana", mahā meaning 'great'. This epithet is given to him as an honor, and to distinguish him from others of the same name. Post canonical texts describe Maudgalyāyana as the second chief male disciple, next to Śāriputra. The early canons agree that Śāriputra is spiritually superior to Maudgalyāyana, and their specializations are described as psychic powers (, ) for Maudgalyāyana and wisdom for Śāriputra. In Buddhist art en literature, Buddhas are commonly depicted with two main disciples (Japanese: niky ōji, Classical Tibetan: mchog zung) at their side—in the case of Sakyamuni Buddha, the two disciples depicted are most often Maudgalyāyana and Śāriputra. Although there are different perspectives among different Buddhist canons as to the merits of each disciple, in all Buddhist canons, Maudgalyāyana and Śāriputra are recognized as the two main disciples of the Buddha. This fact is also confirmed by iconography as discovered in archaeological findings, in which the two disciples tend to be pictured attending their master. Moreover, Maudgalyāyana is often included in traditional lists of 'four great disciples' and eight arhats. Despite these widespread patterns in both scripture and archaeological research, it has been noted that in later iconography, Ānanda and Mahākasyapa are depicted much more, and Maudgalyāyana and Śāriputra are depicted much less. The lives of Maudgalyāyana and Śāriputra are closely connected. Maudgalyāyana and Śāriputra are born on the same day, and die in the same period. Their families have long been friends. In their student years, Maudgalyāyana and Śāriputra are co pupils under the same teacher. After having helped each other to find the essence of the spiritual life, their friendship remains. In many sutras they show high appreciation and kindness to one another. For example, when Śāriputra falls ill, it is described that Maudgalyāyana used his psychic powers to obtain medicine for Śāriputra. Śāriputra is considered the wisest disciple of the Buddha, but Maudgalyāyana is second to him in wisdom. The one thing that gives them a strong bond as spiritual friends is the love for the Buddha, which both express often.

Қоғамдағы рөлі

Пали канонындағы бірнеше ілімдер дәстүрлі түрде Маудгальянаға жатқызылады, оның ішінде Терагатадағы бірнеше өлеңдер мен Самиутта Никаядағы көптеген сутралар бар. Бұлардан өзге, оның өмірінен оқиғаларды баяндайтын көптеген мәтіндер де кездеседі. Ол этика, философия және медитацияда білімді және дана адам ретінде танымал. Будда Шарипутра мен Маудгальяянаны салыстырғанда, Шарипутра үшін бала туған әйелдің метафорасын қолданады, себебі ол рухани жолдағы алғашқы жетістікке жаңа шәкірттерді жеткізеді. Ал Маудгальяяна балаға білім беруші ұстазбен салыстырылады, ол шәкірттерін одан әрі оқытып, ағарту жолында дамытады. Мәтіндерде Будда Маудгальянаны ұстаз ретінде жоғары бағалап, оған үлкен сенім артатыны айтылады. Ол Маудгальянаның ілімі үшін жиі мақтап, кейде оның орнына сабақ береді. Маудгальянаға Будданың ұлы Рахуланы тәрбиелеу міндеті де жүктелген. Тағы бір жағдайда Будда Маудгальянаға Китигарада тұратын монахтар тобына тыйым салуды хабарлауды тапсырады, олардың жаман мінез-құлқы аймақта кеңінен белгілі болған еді. Сонымен қатар, Маудгальяна Девадаттаның тудырған жарылысында маңызды рөл атқарады. Ол девалармен (құдайларға ұқсас жандармен) байланысқа түсу арқылы Девадаттаның дұрыс емес әрекет еткенін біледі. Девадатта ханзада Аджатасаттудан көмек сұрап жатқаны және олардың қауіпті одақ құрғаны туралы ақпарат алады. Сондықтан Маудгальяна Буддаға бұл туралы хабарлайды. Кейін Девадатта буддалық қауымдастықта жарылыс тудырғаннан кейін, Будда Маудгальяна мен Шарипутрадан Девадаттаның ізбасарларын Буддамен қайта қосылуға көндіруді сұрайды, және олар Пали есебінде бұл міндетті орындай алады. Девадатта олардың өзіне қосылатынына сенеді, сондықтан сақшылығын жіберді. Содан кейін олар Девадатта ұйықтағанда басқа монахтарды қайтаруға көндіреді. Бөлінген топ Буддаға сәтті қайтарылғаннан кейін, Маудгальяна Девадаттаның іс-әрекеттеріне таңғалады. Будда Девадаттаның көптеген өмір бойы осылай әрекет еткенін түсіндіреді. Кейбір канонның Виная мәтіндерінде бөлінген монахтарды көндіруге жасалған тыраштандыққа қарсылық көрсетіледі және сәтсіз аяқталады. Француз буддологы Андре Баро бұл соңғы нұсқаның тарихи тұрғыдан шынайы екеніне сендіреді, және ол қытайлық саяхатшы Хуан Цзанның он екі ғасырдан кейін Девадаттаның сектасының әлі де бар екенін хабарлауымен расталады.

Several teachings in the Pali Canon are traditionally ascribed to Maudgalyāyana, including several verses in the Theragatha and many sutras in the Samyutta Nikaya. Besides these, there are many passages that describe events in his life. He is seen as learned and wise in ethics, philosophy and meditation. When comparing Śāriputra with Maudgalyāyana, the Buddha uses the metaphor of a woman giving birth to a child for Śāriputra, in that he establishes new students in the first attainment on the spiritual path Maudgalyāyana, however, is compared with the master who trains the child up, in that he develops his students further along the path to enlightenment. The Buddha is described in the texts as placing great faith in Maudgalyāyana as a teacher. He often praises Maudgalyāyana for his teachings, and sometimes has Maudgalyāyana teach in his place. Maudgalyāyana is also given the responsibility to train Rahula, the Buddha's son. On another occasion, the Buddha has Maudgalyāyana announce a ban on a group of monks living in Kitigara, whose problematic behavior has become widely known in the area. Furthermore, Maudgalyāyana plays a crucial role during the schism caused by the disciple Devadatta. Through his ability to communicate with devas (god like beings), he learns that Devadatta was acting inappropriately. He obtains information that Devadatta is enjoining Prince Ajātasattu for help, and the two form a dangerous combination. Maudgalyāyana therefore informs the Buddha of this. Later, when Devadatta has successfully created a split in the Buddhist community, the Buddha asks Maudgalyāyana and Śāriputra to convince Devadatta's following to reunite with the Buddha, which in the Pali account they are able to accomplish. Because Devadatta believes they come to join his following, he lets his guard down. They then persuade the other monks to return while Devadatta is asleep. After the split off party has successfully been returned to the Buddha, Maudgalyāyana expresses astonishment because of Devadatta's actions. The Buddha explains that Devadatta had acted like this habitually, throughout many lifetimes. In the Vinaya texts of some canons, the effort at persuading the split off monks is met with obstinacy and fails. French Buddhologist André Bareau believes this latter version of the account to be historically authentic, which he further supports by the report of the Chinese pilgrim Xuan Zang, twelve centuries later, that Devadatta's sect had still continued to exist.

Сиқырлы күштер арқылы оқыту

Аңгуттара Никаяда Маудгальяна психикалық күштерде ең білгір деп аталады, бұл атақты ол әйел әріптесі Утпалаварнамен бөліседі. Маудгальяна оқыту ісінде осындай күштерге көп жүктеледі. Пали канонында Маудгальянаның бақытсыз дүниелердегі рухтар (преталар) қатарына барып, олармен сөйлесіп, олардың қорқынышты жағдайларын түсіндіргені көрсетілген. Ол оларға өздерінің қайғы-қасіреттерін түсінуге көмектеседі, осылайша олар одан құтылуы немесе оны қабылдауы мүмкін. Содан кейін ол Буддаға хабарлайды, ол осы мысалдарды өз ілімінде пайдаланады. Сол сияқты, Маудгальяна девалар мен брахмалармен (көктегі жандармен) сөйлесіп, девалардан олардың жұмаққа қайта тууына қандай амалдар себеп болғанын сұрайды. Қорыта айтқанда, Маудгальянаның медитациялық түсініктері мен психикалық күштері оның жеке пайдасына ғана емес, жалпы халыққа да тиімді. Тарихшы Джули Гиффордтың сөзімен айтқанда, ол басқаларды "самсараның космологиялық және кармалық картасын ұсыну арқылы" жетелейді. Маудгальяна ақыл оқу қабілетін пайдаланып, шәкірттеріне тиімді кеңес береді, осылайша олар рухани жетістіктерге жылдам жетеді. Ол өз психикалық күштерін монахтар ғана емес, девалар мен басқа да жандарды тәртіпке салу үшін де қолданады. Бір күні Буддамен бір ғимаратта отырған бірнеше монахтар шу көтеріп жатқанда, Маудгальяна ғимаратты сілкіндіріп, монахтарды тыныш болуға үйретті. Бірақ Маудгальянаның психикалық күштерін көрсетудің ең көп айтылатын мысалы – оның айдаһар (нага) Нандопананданы жеңгені, ол джанналарды (медитациядағы күйлерді) меңгеруді қажет етеді. Оның психикалық күштерін көрсетуінің көп бөлігі Будданы ұлы ұстаз ретінде бекітудің жанама жолы болып табылады. Адамдар өзінен-өзі сұрайды: егер шәкірт мұндай күшке ие болса, онда оның ұстазы қаншалықты рухани күшті болар?

Анасын құтқарып қалу

Маудгальяянаның анасын іздеген оқиғасы кеңінен таралған. Қытайда бұл әңгіме кармалық жаза мен қайта туу принциптерін түсіндіруден басқа, жаңа мағынаға ие болды. Мұнда Маудгальяяна "Мулиан" деп аталды, ал оның оқиғасы діни үйретім мен ойын-сауық араласып оқытылды, бұл адамдарға қайтыс болған туыстарына деген міндеттерін еске түсіру үшін жасалды. Оның ең ерте нұсқасы санскрит тіліндегі Уламбана сутрасы болғандықтан, бұл әңгіме Қытай, Жапония және Кореяда Қытайдың бианвэньдері сияқты халық ертегілері арқылы танымал болды (мысалы, Мулиеннің анасын қараңғы әлемдерден құтқару туралы трансформациялық мәтін). Әңгіменің көп бөлігінде Маудгальяяна өз психикалық күштерін қайтыс болған ата-анасын іздеуге және олардың қай әлемде қайта туғанын көруге пайдаланады. Ол әкесін көкте таба алады, бірақ анасын таба алмай Буддадан көмек сұрайды. Будда оны тозақ әлемінде орналасқан анасына жеткізеді, бірақ Маудгальяяна оған көмектесе алмайды. Будда оған анасы үшін ізгілік жасауға кеңес береді, бұл оның жақсырақ жерге қайта тууына көмектеседі. Лаос нұсқасында ол жер асты әлемінің билеушісі Яманың әлеміне барады, бірақ оны тастап кетілген күйде көреді. Яма Маудгальяянаға тозақтың тұрғындарына тозақ есігінен бір күнге, яғни тоғызыншы айдың толу күнінде босатылуға рұқсат беретінін айтады. Осы күні тозақтың жандары, егер оларға ізгілік аударылса, тозақтан босатылып, ізгілікпен құрметтей алады. Кейбір қытайлық деректерде Маудгальяяна анасын аштықтан зардап шеккен рух ретінде табады. Маудгальяяна оған ата-бабалар құрбаны арқылы тамақ ұсынбақ болып, әр жолы тамақ отқа жалынады. Сондықтан Маудгальяяна Буддадан кеңес сұрайды, ол Сангхаға ізгілік жасауды және оны анасына аударуды ұсынады. Бұл аудару оның анасына көкте қайта тууына көмектесумен қатар, жеті ұрпақ ата-анасы мен бабаларына көмектесу үшін де қолданылуы мүмкін. Осы құрбандықтарды бірлесіп жасағанда ең тиімді болады деп саналады, бұл арбалы мерекесінің пайда болуына әкелді. Бірнеше ғалым Маудгальяянаның анасына көмектескен оқиғасы мен Таиланд пен Лаостағы ықпалды аңыз болған Пхра Малай оқиғасы арасындағы ұқсастықтарды атап өтті. Шындығында, кейбір дәстүрлі жазбаларда Пхра Малай Маудгальяянамен салыстырылады. Сонымен қатар, Маудгальяянаның оқиғасы Орталық Азияның Гесар патшасының эпосына да әсер еткен деп есептеледі, Маудгальяяна патша үшін үлгі болды.

The account of Maudgalyāyana looking for his mother after her death is widespread. Apart from being used to illustrate the principles of karmic retribution and rebirth, in China, the story developed a new emphasis. There Maudgalyāyana was known as "Mulian", and his story was taught in a mixture of religious instruction and entertainment, to remind people of their duties to deceased relatives. Its earliest version being the Sanskrit Ullambana Sutra, the story has been made popular in China, Japan, and Korea through edifying folktales such as the Chinese bianwen (for example, The Transformation Text on Mu lien Saving His Mother from the Dark Regions). In most versions of the story, Maudgalyāyana uses his psychic powers to look for his deceased parents and see in what world they have been reborn. Although he can find his father in a heaven, he cannot find his mother and asks the Buddha for help. The Buddha brings him to his mother, who is located in a hell realm, but Maudgalyāyana cannot help her. The Buddha then advises him to make merits on his mother's behalf, which helps her to be reborn in a better place. In the Laotian version of the story, he travels to the world of Yama, the ruler of the underworld, only to find the world abandoned. Yama then tells Maudgalyāyana that he allows the denizens of the hell to go out of the gates of hell to be free for one day, that is, on the full moon day of the ninth lunar month. On this day, the hell beings can receive merit transferred and be liberated from hell, if such merit is transferred to them. In some other Chinese accounts, Maudgalyāyana finds his mother, reborn as a hungry ghost. When Maudgalyāyana tries to offer her food through an ancestral shrine, the food bursts into flames each time. Maudgalyāyana therefore asks the Buddha for advice, who recommends him to make merit to the Saṃgha and transfer it to his mother. The transfer not only helps his mother to be reborn in heaven, but can also be used to help seven generations of parents and ancestors. The offering was believed to be most effective when collectively done, which led to the arising of the ghost festival. Several scholars have pointed out the similarities between the accounts of Maudgalyāyana helping his mother and the account of Phra Malai, an influential legend in Thailand and Laos. Indeed, in some traditional accounts Phra Malai is compared to Maudgalyāyana. On a similar note, Maudgalyāyana's account is also thought to have influenced the Central Asian Epic of King Gesar, Maudgalyāyana being a model for the king.

Удайана бейнесін жасау

Маудгальяянаға қатысты тағы бір оқиға, Экоттара Агаманың қытай аудармасында, тай Джинакаламалиде және канондық емес Паньясажатакта баяндалған, ол – алғашқы Будда мүсіні деп сипатталған Удайана Будданың жасалуы. Оқиғада Будда анасына үйрету үшін Трайастримша көктемесіне барады. Патша Удайана Будданы қатты сағынып, Маудгальяянадан өздің паранормальдық қабілеттерін пайдаланып, отыз екі шеберді көктемеге жеткізіп, онда Будданың мүсінін жасауын сұрайды. Соңында жасалған мүсін сандал ағашынан жасалған, және көптеген деректер оны басқа аймақтар мен елдердегі Будданың кейінгі мүсіндерімен байланыстыруға тырысқан. Дәстүрлі есептерде Удайана Будда алғашқы мүсін болғаны айтылса да, Удайана Буддадан бұрын патшалар мен қарапайым халық жасаған бірнеше Будда мүсіндері болған болуы мүмкін. Бұл оқиғалар Будданың алғашқы мүсіні туралы бір ортақ әңгімеден тараған болуы да ғажап емес.

Өлім

Пали дәстүріне сәйкес, Маудгальяяна Будданың қайтыс болған жылы қараша айында дүниеден өтеді, ол кезде Маудгальяяна Магадхада саяхаттап жүрген еді. Ол сексен төрт жасында қайтыс болды. Кейбір деректерде оған қарсы тұратын дәстүрлер оны таспен өлтіргені, ал басқалары сол адамдар тонаушыларды жалдағандығы айтылады. Пали дәстүрінде джайнизм монахтары Самана Гуттака бастаған қарақшылар тобын Маудгальяянаны өлімге жіберуге көндіреді. Маудгальяяна көбінесе көкке және тозаққа сапарлары, ізгі өмірдің жемісі және ізгіліксіз өмірдің қауіптері туралы айтатын. Оның осы үйретулері бәсекелес дәстүрлердің ізбасарларының санын азайтады. Маудгальяянаны кім өлтірсе де, түрлі есептерде ол Раджагаханың жанындағы Исигили төбесіндегі Каласила үңгірінде зорлықпен өлтірілгені туралы келісім бар, бұл қазіргі Удая төбесімен салыстырылуы мүмкін. Сол кезде Маудгальяяна орман ішіндегі шағын үйінде жалғыз тұрады. Ол қарақшылардың жақындап келе жатқанын көргенде, өзін психикалық күш арқылы жоқ қылады. Тонаушылар бос үйді табады, бірақ барлық жерді іздегенімен ешкімді таба алмайды. Олар келесі күні алты күн бойы қайта оралып, Маудгальяяна олардан дәл осылай қашып құтылады. Жетінші күні Маудгальяяна ұзақ жылдар бойы қолданған психикалық күштерін жоғалтады. Маудгальяяна енді қашып құтыла алмайтынын түсінеді. Тонаушылар кіріп, оны бірнеше рет ұрып, қанға батып жатқан күйі қалдырады. Ақысын тез алуға құштар болғандықтан, олар дереу кетеді. Маудгальяянаның зор физикалық және рухани күші соншалық, ол есін жинап, Буддаға бара алады. Кейбір деректерде ол Каласилаға оралып, сол жерде қайтыс болады, алты мүшесіне үйретеді. Басқа деректерде ол Будданың алдында қайтыс болады. Маудгальяянаның бұрынғы өмірінде ол отбасындағы жалғыз ұл болғаны айтылады. Ол міндеттілігімен көзге түседі және үй шаруасының барлық жұмысын өз мойнына алады. Ата-анасы қартайған сайын оның жұмыс жүктемесі артады. Ата-анасы оған көмектесу үшін әйел алуға кеңес береді, бірақ ол одан үнемі бас тартады, өзі жұмыс істеуге дайын екенін мәлімдейді. Анасының әрекетінен кейін ол үйленеді. Оның әйелі қарт ата-анасына қамқорлық жасайды, бірақ қысқа уақыттан кейін оларға деген құрметі азайады. Әйелі күйеуіне шағымданады, бірақ ол оған мән бермейді. Бір күні ол үйден тысқарыда тұрғанда, қоқысты шашыратып, ол келгенде соқыр ата-анасына кінә тағады. Ұзақ шағымдардан кейін ол ата-анасымен келіседі. Ол ата-анасына басқа аймақтағы туыстарымен кездесуге баратынын айтып, оларды арбаға отырғызып, өгіздермен орман арқылы жүреді. Олар орманның тереңіне жеткенде, ол арбадан түсіп, ата-анасына қарақшылар көп кездесетін аймақта сақ болу керектігін айтады. Содан кейін ол қарақшылардың дауысын және айқай-шуын имитациялап, арбаға шабуылдайтын болады. Ата-анасы өзін өзі қорғауға шақырады (өйткені олар қарт және соқыр) және ойдан шығарылған қарақшыларды ұлын тастап кетуге өтінеді. Олар айқайлағанда, ол ата-анасын ұрып өлтіріп, денелерін орманға лақтырады, содан кейін үйге қайтады. Пали Джатакаға қосымшадағы түсіндірмеде Маудгальяяна ата-анасының сөздеріне тигендіктен, өлтіруге бармайды. Маудгальяянаның қайтысынан кейін адамдар неге Маудгальяяна өзін қорғамағанын және ұлы ағарған монах мұндай өлімге неліктен ұшырады деп сұрайды. Будда содан кейін Маудгальяяна бұрынғы өмірінде осындай карма жасағанын (өз ата-анасын өлтіру – ең жаман карманы жинайтын бес қылмыстың бірі) айтады, сондықтан ол салдарынан қаша алмады. Сондықтан ол нәтижелерді қабылдады. Бұдан әрі Будда тіпті психикалық күштердің де ауыр кармадан қашуға көмектеспейтінін айтады. Гиффорд Маудгальяяна өткен өмірінен ауыр карманы бастан кешіріп жатқанына сенеді дейді. Осыны білген ол басқалардың да осындай қателіктер жасап, әдепсіз өмір сүрмеуіне тырысады. Бұл оның кармалық жазалау туралы заңды үйретуге ниет білдіруінің себебі болуы мүмкін. Маудгальяяна мен Шарипутраның қайтысынан кейін Будда монахтар қауымы азайып қалғанын айтады, дәл солай, сау ағаштың бірнеше тармақтары өлгендей. Содан кейін ол барлық нәрсе жойылатынын қосады. Маудгальяянаның қайтысы туралы кейбір есептерде оның көптеген шәкірттері ауырып, қайтыс болады.

According to the Pali tradition, Maudgalyāyana's death comes in November of the same year as the Buddha's passing, when Maudgalyāyana is traveling in Magadha. He dies at the age of eighty four. Some accounts put forth that rivaling traditions stone him to death, others say that those people hire robbers. The Pali tradition states that Jain monks persuade a group of robbers led by a Samaṇa guttaka to kill Maudgalyāyana, out of jealousy for his success. Maudgalyāyana often teaches about the visits he has made to heaven and hell, the fruits of leading a moral life, and the dangers of leading an immoral life. These teachings make the number of followers from rivaling traditions decrease. Whoever kills Maudgalyāyana, the general agreement among different accounts is that he is killed in a violent fashion at the Kālasilā Cave, on the Isigili Hill near Rājagaha, which might be equated with modern Udaya Hill. At that time, Maudgalyāyana dwells alone in a forest hut. When he sees the bandits approaching, he makes himself vanish with psychic powers. The bandits find an empty hut, and although they search everywhere, they find nobody. They leave and return on the following day, for six consecutive days, with Maudgalyāyana escaping from them in the same way. On the seventh day, Maudgalyāyana suddenly loses the psychic powers he has long wielded. Maudgalyāyana realizes that he is now unable to escape. The bandits enter, beat him repeatedly and leave him lying in his blood. Being keen on quickly getting their payment, they leave at once. Maudgalyāyana's great physical and mental strength is such that he is able to regain consciousness and is able to journey to the Buddha. In some accounts, he then returns to Kalasila and dies there, teaching his family before dying. In other accounts, he dies in the Buddha's presence. It is described that in a previous life, Maudgalyāyana is the only son born to his family. He is dutiful, and takes care of all the household duties. As his parents age, this increases his workload. His parents urge him to find a wife to help him, but he persistently refuses, insisting on doing the work himself. After persistent urging from his mother, he eventually marries. His wife looks after his elderly parents, but after a short period becomes hostile to them. She complains to her husband, but he pays no attention to this. One day, when he is outside the house, she scatters rubbish around and when he returns, blames it on his blind parents. After continual complaints, he capitulates and agrees to deal with his parents. Telling his parents that their relatives in another region wish to see them, he leads his parents onto a carriage and begins driving the oxen cart through the forest. While in the depths of the forest, he dismounts and walks along with the carriage, telling his parents that he has to watch out for robbers, which are common in the area. He then impersonates the sounds and cries of thieves, pretending to attack the carriage. His parents tell him to fend for himself (as they are old and blind) and implore the imaginary thieves to leave their son. While they are crying out, the man beats and kills his parents, and throws their bodies into the forest before returning home. In another version recorded in the commentary to the Pali Jātaka, Maudgalyāyana does not carry the murder through though, touched by the words of his parents. After Maudgalyāyana's death, people ask why Maudgalyāyana had not protected himself, and why a great enlightened monk would suffer such a death. The Buddha then says that because Maudgalyāyana has contracted such karma in a previous life (the murder of one's own parents is one of the five heinous acts that reap the worst karma), so he could not avoid reaping the consequences. He therefore accepted the results. Further, the Buddha states that even psychic powers will be of no use in avoiding karma, especially when it is serious karma. Gifford speculates that Maudgalyāyana believes he is experiencing heavy karma from a past life. This awareness leads him to want to prevent others from making the same mistakes and leading an unethical life. This may be the reason why he is so intent on teaching about the law of karmic retribution. After Maudgalyāyana's and Śāriputra's death, the Buddha states the monastic community has now become less, just like a healthy tree has some branches that have died off. Then he adds to that all impermanent things must perish. In some accounts of Maudgalyāyana's death, many of his students fall ill after his death, and die as well.

Мұралық

Буддизм тарихында Маудгальяна бірнеше себепке байланысты құрметке ие болды. Пали Типитака сияқты кейбір канондарда Будда Маудгальяяны монахтардың үлгісі ретінде ұсынады. Пали тіліндегі Моггаллана есімін буддалық монахтар біздің заманымыздың XII ғасырына дейін қолданды. Маудгальяна көптеген Махаяна дәстүрлерінде маңызды рөл атқарды. Уламбанна сутрасы – Маудгальянаның анасын құтқаруы туралы баяндайтын басты Махаяна сутрасы. Сутраға жазылған алпыстан астам түсіндірме оның зор ықпалын көрсетеді. Алғашқы санскрит сутрасы балалық құрметті қастерлегенмен, кейінгі қытай жазбалары оны одан да күшейтті. Сонымен қатар, қытай есептерінде құлшылық пен балалық құрметтің екі жағы бір-бірімен тығыз байланысқандығы көрсетілген. Сутра Қытайда, Жапонияда және Кореяда танымал болды, нәтижесінде Юлан Хуэй (Қытай) және Обон (Жапония) фестивальдері пайда болды. Бұл фестивальдің Қытайдан Жапонияға VII ғасырда тарағаны болжанады, ал оған ұқсас фестивальдер Үндістанда (Аваламба), Лаоста және Вьетнамда да өткізіледі. Фестиваль жетінші айда (Қытайда; бастапқыда толық айда, Праварана күні) немесе шілде айының 13-15 күндері (Жапонияда) тойланады. Осы кезеңде ата-бабалардың жандар немесе аштықтан зардап шеккендер ретінде қайта туып, аралап жүретініне сенеді. Фестиваль конфуцийшілдік және неоконфуцийшілдік идеалдармен ұқсас, өйткені ол балалық құрмет мәселесімен айналысады. Ананы тозақтан құтқару туралы әңгіме буддизмнің қытай қоғамына енуіне көмектескенін байқауға болады. Сол кезде буддизмнің өмірден бас тартуға баса назар аударуына байланысты конфуциандықтар буддизмді сынады. Олар буддизмнің балалық құрмет қағидасына қайшы келеді деп ойлады, өйткені буддалық монахтардың ата-бабаларына құрбандық шалу үшін ұрпақтары болмады. Маудгальянаның оқиғасы бұл мәселені шешуге үлкен үлес қосты, сондықтан ол буддизмнің бейімделу қабілетінің оқулық мысалы ретінде қарастырылады. Дегенмен, басқа ғалымдар буддизмнің Үндістандағы және Қытайдағы жағдайының көп айырмасы болмағанын, өйткені буддизм Үндістанда да балалық құрмет және өмірден бас тарту мәселесімен күрескенін айтады. Маудгальянаның оқиғасының тағы бір әсері – Шығыс Азияда анаға деген құрметті күшейтуге және аналық пен әйелдікті қайта анықтауға көмектескені. Жігіт фестивалінен басқа, Маудгальяна Шри-Ланкадағы Магха Пуджа мерекесінде де маңызды рөл атқарады. Магха Пуджада, Шри-Ланкада Навам Толық Ай Поя деп аталады, Маудгальянаның Будданың басты шәкірті ретінде тағайындалуы түрлі ізгілік шараларымен және шерумен атап өтіледі. Маудгальяна тұлғасымен байланысты бірнеше канондық және пост-канондық мәтіндер бар. Тхеравада дәстүрінде Виманаватту Маудгальянаның Буддаға, оның көкке сапарлары туралы баяндаған есептер жинағы ретінде түсіндіріледі. Сарвастивада дәстүрінде Маудгальяна Дхармасканда және Праджнаптибхася деп аталатын Абхидхарма мәтіндерін жазған деп айтылады, бірақ кейбір санскрит және тибет жазбаларында біріншісі Шарипутраға тиесілі. Ғалымдар Маудгальянаның осы еңбектердің авторы екеніне күмән келтіреді. Алайда, Маудгальяна және басқа да негізгі шәкірттер оқулықтардың тізімін (, ) есте сақтау құралдары ретінде құрастырғанына сенеді. Бұл тізімдер кейіннен Абхидхарманың негізін құрады. Абхидхарма мәтіндерімен байланысты болғанына қарамастан, саяхатшы Хуан Цзан Үндістанға сапары кезінде Шарипутра Абхидхарма ілімі үшін, ал Маудгальяна психикалық күштердің негізі болып табылатын медитация үшін монахтармен құрметтелгенін хабарлайды. Дәстүрлер Маудгальяяны Болу Доңғалағының символымен де байланыстырады. Муласарвастивада Виная мен Дивяваданадағы деректерде Ананда бірде Буддаға Маудгальянаның ұстаздық қасиеттері туралы айтқан. Маудгальяна өте танымал ұстаз болды, оның өмірден кейінгі бағыттар туралы уағыздары кең таралды. Будда болашақта оған ұқсайтын адамды табу қиын болады деді. Сондықтан Будда Велувалла монастырының қақпасына Маудгальянаға құрмет көрсету үшін Болу доңғалағын бейнелейтін сурет салғызды. Бұл доңғалақ өмір циклінің әртүрлі салаларын, ақыл-ойдағы үш у (ашкөздік, жеккөрушілік және жаңылыс) және тәуелді пайда болу ілімін көрсетті. Доңғалақ Мараның тырнағында бейнеленген, бірақ сонымен бірге Нирвананың ақ шеңберінің символы да бар. Будда суреттегілерге карма заңы туралы түсіндіру үшін монахты орналастыруға бұйрық берді. Болу Доңғалағының суреттері буддалық Азияда кең таралған, олардың кейбіреулері оның Маудгальянамен байланысын растайды. Соңында, Дхармагупта деп аталатын, Маудгальянаға немесе оның ізбасарына қатысты тамыр тартатын толық дәстүр де болды: бұл ерте буддалық мектептердің бірі – Дхармагуптика мектебі.

In Buddhist history, Maudgalyāyana has been honored for several reasons. In some canons such as the Pali Tipiṭaka, Maudgalyāyana is held up by the Buddha as an example which monks should follow. The Pali name Moggallāna was used as a monastic name by Buddhist monks up until the twelfth century C. E.

In East Asia, Maudgalyāyana is honored as a symbol of filial piety and psychic powers. Maudgalyāyana has had an important role in many Mahāyāna traditions. The Ullambana Sutra is the main Mahāyāna sūtra in which Maudgalyāyana's rescue of his mother is described The sutra was highly influential, judging from the more than sixty commentaries that were written about it. Although the original Sanskrit sutra already encouraged filial piety, later Chinese accounts inspired by the sutra emphasized this even more. Furthermore, Chinese accounts described merit making practices and filial piety as two inseparable sides of the same coin. The sūtra became popular in China, Japan, and Korea, and led to the Yulan Hui (China) and Obon (Japan) festivals. This festival probably spread from China to Japan in the seventh century, and similar festivals have been observed in India (Avalamba), Laos and Vietnam. The festival is celebrated on the seventh lunar month (China; originally only on the full moon, on the Pravāraṇa Day), or from 13 to 15 July (Japan). It is believed that in this period ancestors reborn as pretas or hungry ghosts wander around. The festival has striking similarities to Confucian and Neo Confucian ideals, in that it deals with filial piety. It has been observed that the account of rescuing the mother in hell has helped Buddhism to integrate into Chinese society. At the time, due to the Buddhist emphasis on the renunciant life, Buddhism was criticized by Confucianists. They felt Buddhism went against the principle of filial piety, because Buddhist monks did not have offspring to make offerings for ancestor worship. Maudgalyāyana's account helped greatly to improve this problem, and has therefore been raised as a textbook example of the adaptive qualities of Buddhism. Other scholars have proposed, however, that the position of Buddhism in India versus China was not all that different, as Buddhism had to deal with the problem of filial piety and renunciation in India as well. Another impact the story of Maudgalyāyana's had was that, in East Asia, the account helped to shift the emphasis of filial piety towards the mother, and helped redefine motherhood and femininity. Apart from the Ghost Festival, Maudgalyāyana also has an important role in the celebration of Māgha Pūjā in Sri Lanka. On Māgha Pūjā, in Sri Lanka called Navam Full Moon Poya, Maudgalyāyana's appointment as a chief disciple of the Buddha is celebrated by various merit making activities, and a pageant. There are several canonical and post canonical texts that are traditionally connected to the person of Maudgalyāyana. In the Theravāda tradition, the Vimānavatthu is understood to be a collection of accounts related by Maudgalyayana to the Buddha, dealing with his visits to heavens. In the Sarvāstivāda tradition, Maudgalyāyana is said to have composed the Abhidharma texts called the Dharmaskandha and the Prajñāptibhāsya, although in some Sanskrit and Tibetan scriptures the former is attributed to Śāriputra. Scholars have their doubts on whether Maudgalyāyana was really the author of these works. They do believe, however, that Maudgalyāyana and some other main disciples compiled lists (, ) of teachings as mnemonic devices. These lists formed the basis for what later became the Abhidharma. Despite these associations with Abhidharma texts, pilgrim Xuan Zang reports that during his visits in India, Śāriputra was honored by monks for his Abhidharma teachings, whereas Maudgalyāyana was honored for his meditation, the basis for psychic powers. Traditions have also connected Maudgalyāyana with the symbol of the Wheel of Becoming (, ). Accounts in the Mūlasarvāstivāda Vinaya and the Divyāvadāna relate that Ānanda once told the Buddha about Maudgalyāyana's good qualities as a teacher. Maudgalyayana was a very popular teacher, and his sermons with regard to afterlife destinations were very popular. The Buddha said that in the future, a person like him would be hard to find. The Buddha then had an image painted on the gate of the Veluvaḷa monastery to honor Maudgalyāyana, depicting the Wheel of Becoming. This wheel showed the different realms of the cycle of existence, the three poisons in the mind (greed, hatred and delusion), and the teaching of dependent origination. The wheel was depicted as being in the clutches of Māra, but at the same time included the symbol of a white circle for Nirvana. The Buddha further decreed that a monk be stationed at the painting to explain the law of karma to visitors. Images of the Wheel of Becoming are widespread in Buddhist Asia, some of which confirm and depict the original connection with Maudgalyāyana. Finally, there was also an entire tradition that traces its origins to Maudgalyayana, or to a follower of him, called Dharmagupta: this is the Dharmaguptaka school, one of the early Buddhist schools.

Ескерткіштер

Пали Джатакада Будда Маудгальянаның күлін жинап, Велуваланың қақпасындағы ступада сақтады. Алайда, тағы екі деректе, бірі Дхармагуптака, екіншісі Муласарвастивада дәстүрінен, Анатапинддика және басқа да үй иелері Буддадан Маудгальянаның құрметіне ступа тұрғызуды сұрады. Дивиявадана бойынша, император Ашока ступаға барып, Упагупта Тераның кеңесімен сыйлық берді. Келесі ғасырларда Сюань Цзан және басқа қытай саяхатшылары Маудгальянаның реликвиялары бар ступаның Үндістанның Матура қаласының астында және Солтүстік-Шығыс Үндістанның бірнеше жерінде табылғанын хабарлады. Бірақ 1999 жылға дейін археологиялық зерттеулердің ешқайсысы бұл мәліметтерді растамады. Дегенмен, басқа жерде маңызды археологиялық жаңалықтар ашылды. XIX ғасырда археолог Александр Каннингем мен лейтенант Фред С. Мейси Санчи ступасында да, Сатдхарадағы ступаларда да Маудгальяна мен Шарипутраның есімдері жазылған сандықтарда сүйек сынықтарын тапты. Сандықтарда сүйек бөлшектері мен құрметті заттар, соның ішінде Каннингемнің пікірінше, Шарипутраның кремациясында қолданылған сандал ағашы да болды. Бұл жаңалықтың маңызы зор болды және ол б.з.д. II ғасырына жатқызылды. Бастапқыда Каннингем мен Мейси табылған заттарды бөлісіп, Британияға жіберді. Кейбір ғалымдар Санчи реликвияларының кеме суға батқанда жоғалып кеткенін түсіндірді. Алайда, 2007 жылғы зерттеуде тарихшы Торкел Брекке көптеген тарихи құжаттарды пайдаланып, барлық реликвияларды Каннингем емес, Мейси алып кеткенін дәлелдеді. Бұл реликвиялардың барлығының Британияға жеткенін білдірді. Британияға жеткен соң, 1866 жылы олар Лондонның Виктория және Альберт мұражайына тапсырылды. Реликвиялар V&A мұражайына берілгеннен кейін, буддистер оларды өз елдеріне қайтару үшін қысым жасады. Бастапқыда мұражай бұл шағымдарды ағылшын буддистерінің маргиналды қауымдастығынан келген деп есептемесе де, Үндістандағы бірнеше буддистік қоғамдар, сондай-ақ Азияның басқа елдеріндегі қоғамдар назар салғанда, бұл мәселе маңыздыға айналды. Ақырында, мұражай дипломатиялық себептермен британ үкіметінен реликвияларды және олардың түпнұсқа сандықтарын қайтаруға қысым көрсетті. Көптеген өтініштер мен хат алмасулардан кейін, мұражай 1947 жылы реликвияларды Шри-Ланканың Маха Бодхи қоғамына қайтарды. Олар 1952 жылы Санчидегі киелі орынға ресми түрде қайта орнатылды, буддистер олардың күтімшілері болып қалатыны туралы келісімге келгеннен кейін және құрмет көрсету үшін ұзақ салтанаттар өткізілді. Реликвиялар Оңтүстік және Оңтүстік-Шығыс Азияның көптеген елдерінен, Тхеравада және Махаяна елдерінен шеру тартты. Сонымен қатар, Үндістанның премьер-министрі Нехру бұл мүмкіндікті бірлік пен діни төзімділік туралы хабар таратуға және саяси тұрғыдан заңды мемлекеттік билікті нығайтуға пайдаланды. Шындығында, Мьянма сияқты реликвиялар көрсетілген басқа елдер үшін де, бұл үкіметтің заңдылығын арттыруға, бірлік құруға және діни тәжірибені жаңартуға көмектесті: "Осы кішкентай сүйек бөлшектері бүкіл әлемдегі миллиондаған жандарды ғана емес, ұлттық үкіметтерді де қозғады", - деді өнер тарихшысы Джек Долтон. Осы себептерге байланысты Бирма реликвиялардың бір бөлігін өздерінде сақтауды сұрады. Жүздеген мың адам қатысқан салтанаттарда реликвиялар сол жылы Үндістандағы Қаба-Айе пагодасына орнатылды. Шри-Ланка да Маха Бодхи қоғамында сақталатын бөлігін алды, ол жыл сайын мамыр айындағы мерекеде көрсетіледі. 2015 жылы католик әлемі Маха Бодхи қоғамының дәстүрден басқанын, жыл сайынғы фестивальден тыс күні папа Франциске реликвияларды көрсеткенін көргенде таң қалды. Сынға жауап ретінде қоғамның басшысы 1984 жылдан бері ешбір папа будда ғибадатханасына кірмегенін айтты және "дін басшылары [өздерінің] қауымдарын бөліп-жарудың орнына біріктіруде оң рөл атқаруы керек" деп қосты. Ал Үндістандағы Санчидің түпнұсқа орнына келетін болсақ, реликвиялар жыл сайын қараша айында өтетін халықаралық буддалық фестиваль кезінде көрсетіледі. 2016 жылы көрмеге әлемнің түкпір-түкпірінен жүз мыңдаған келушілер келді, соның ішінде Тайланд ханшайымы Сириндхорн да болды.

In a Pali Jātaka account, the Buddha is said to have had the ashes of Maudgalyāyana collected and kept in a stūpa in the gateway of the Veluvaḷa. In two other accounts, however, one from the Dharmaguptaka and the other from the Mūlasarvāstivāda tradition, Anāthapiṇḍika and other laypeople requested the Buddha to build a stūpa in honor of Maudgalyāyana. According to the Divyāvadāna, emperor Ashoka visited the stūpa and made an offering, on the advice of Upagupta Thera. During the succeeding centuries, Xuan Zang and other Chinese pilgrims reported that a stūpa with Maudgalyāyana's relics could be found under the Indian city Mathura, and in several other places in Northeast India. However, as of 1999, none of these had been confirmed by archaeological findings. An important archaeological finding was made elsewhere, however. In the nineteenth century, archaeologist Alexander Cunningham and Lieutenant Fred. C. Maisey discovered bone fragments in caskets, with Maudgalyāyana's and Śāriputra's names inscribed on it, both in the Sanchi Stūpa and at the stūpas at Satdhāra, India. The caskets contained pieces of bone and objects of reverence, including sandalwood which Cunningham believed had once been used on the funeral pyre of Śāriputra. The finding was important in several ways, and was dated from the context to the second century BCE. Initially, Cunningham and Maisey divided the shares of the discovered items and had them shipped to Britain. Since some of Cunningham's discovered items were lost when one ship sank, some scholars have understood that the Sanchi relics were lost. However, in a 2007 study, the historian Torkel Brekke used extensive historical documents to argument that it was Maisey who took all the relics with him, not Cunningham. This would imply that the relics reached Britain in their entirety. After the relics reached Britain, they were given to the Victoria and Albert Museum in London in 1866. When the relics were given to the V&A Museum, pressure from Buddhists to return the relics to their country of origin arose. Although at first the museum dismissed the complaints as coming from a marginal community of English Buddhists, when several Buddhist societies in India took notice, as well as societies in other Asian countries, it became a serious matter. Eventually, the museum was pressured by the British government to return the relics and their original caskets, for diplomatic reasons. After many requests and much correspondence, the museum had the relics brought back to the Sri Lankan Maha Bodhi Society in 1947. They were formally re installed into a shrine at Sanchi, India, in 1952, after it had been agreed that Buddhists would continue to be their caretaker, and a long series of ceremonies had been held to pay due respect. The relics were paraded through many countries in South and Southeast Asia, in both Theravāda and Mahāyāna countries. At the same time, Indian Prime Minister Nehru used the opportunity to propagate a message of unity and religious tolerance, and from a political perspective, legitimate state power. Indeed, even for other countries, such as Burma, in which the relics were shown, it helped to legitimate the government, create unity, and revive religious practice: "those tiny pieces of bone moved not only millions of devotees worldwide, but national governments as well", as stated by art historian Jack Daulton. For these reasons, Burma asked for a portion of the relics to keep there. In ceremonies attended by hundred of thousands people, the relics were installed in the Kaba Aye Pagoda, in the same year as India. Sri Lanka also obtained a portion, kept at the Maha Bodhi Society, which is annually exhibited during a celebration in May. In 2015, the Catholic world was surprised to witness that the Maha Bodhi Society broke with tradition by showing the relics to Pope Francis on a day outside of the yearly festival. Responding to critics, the head of the society stated that no pope had set foot inside a Buddhist temple since 1984, and added that "religious leaders have to play a positive role to unite [their] communities instead of dividing". As for the original Sanchi site in India, the relics are shown every year on the annual international Buddhist festival in November. As of 2016, the exhibition was visited by hundred thousands visitors from over the world, including Thai princess Sirindhorn.