Кіріспе

Венгр тілінің грамматикасы – негізінен Венгрияда және оның жеті көршілес елдерінің бір бөлігінде сөйленетін фин-угор тілінің грамматикасы. Венгр тілі – сөздердің мағынасын және грамматикалық қызметін өзгерту үшін түрлі жұрнақтарды, негізінен қосымшаларды қолданатын жоғары агглютинативті тіл. Бұл жұрнақтар көбінесе дауыстылар үйлесімділігіне сәйкес жалғанады. Етістіктер нақтылық, уақыт, модальдық түр, тұлға және сан бойынша жіктеледі. Есімдер 18 жақтық жұрнақтармен өзгетеліп айтылуы мүмкін, олардың көпшілігі ағылшын тіліндегі сөздерге сәйкес келеді. Венгр тілі – тақырыптық ерекшелігі бар тіл, сондықтан оның сөздерінің реті сөйлемнің тақырып-баяндама құрылымына байланысты (яғни, қандай мәселе белгілі және неге назар аудару керек).

Сөз тәртібі

Нейтральді мажар сөйлемдерінде ағылшын тілі сияқты, бастауыш-етістік-толықтауыш сөз реті болады. Мажар тілі – бастауышы жоқ тіл, сондықтан бастауышты міндетті түрде айтудың қажеті жоқ. Сөздердің ретін синтаксистік рөлдер емес, прагматикалық факторлар анықтайды. Баса назар шекті етістіктен бірден бұрын тұрған сөз немесе тіркеске беріледі. Сөйлемде әдетте тақырып, назар ортасы, етістік және қалған бөліктер болады, алайда осы төрт бөліктің кез келгені бос болуы мүмкін. Тақырып пен қалған бөліктер кез келген мөлшерде сөз тіркестерін қамтуы мүмкін, бірақ назар ортасы тек бір сөз тіркесінен ғана тұруы мүмкін.

Бастысы

Төмендегі кестеде венгр тіліндегі János tegnap elvitt két könyvet Péternek сөйлемнің бірнеше түрі келтірілген. ("Жохан кеше Питерге екі кітап әкелді.") Бұл сөйлемде етістіктен басқа төрт элемент бар: János ("Жохан"), Péternek ("Питерге"), két könyvet ("екі кітап") және tegnap ("кеше"). ТақырыптарФокусЕтістікҚалғаныАрнайы мағынаJánostegnapelvittkét könyvet Péternek. Кеше Жохан Питерге екі кітап әкелді. (Іс аяқталды, ерекше атап көрсету жоқ.)Jánostegnapkét könyvetvitt elPéternek. Кеше Жоханның Питерге әкелгені – екі кітап еді. (Жохан мен кеше туралы айтатын болсақ, ол Питерге нақты екі кітап әкелді.)János∅tegnapvitt elkét könyvet Péternek. Жохан кеше Питерге екі кітап әкелді. (Жохан Питерге екі кітап әкелген, бірақ нақты кеше.)∅∅Jánosvitt eltegnap két könyvet Péternek. Жохан екі кітапты кеше Питерге әкелді.∅∅Péternekvitt eltegnap János két könyvet. Кеше Жохан екі кітапты Питерге әкелді. Жанстегнапвитт elkét könyvet. Жохан кеше Питерге екі кітап әкелді, басқа ешкімге емес.∅∅∅ElvittJános tegnap két könyvet Péternek. Кеше Жохан Питерге екі кітап әкелді. (Іс аяқталды, кітаптар қазір Питерде. Іс-қимылға баса назар.)Két könyvettegnap∅elvittJános Péternek. Кеше Жохан Питерге екі кітап әкелді. (Бәлкім, оған басқа да нәрселер әкелінген шығар. Бірақ екі кітап ең маңыздысы емес, мысалы, Жохан Питердің құжаттарын үйде қалдырған болуы мүмкін.)∅∅Két könyvetvitt elJános tegnap Péternek. Жохан кеше Питерге екі кітапты ғана әкелді. Тақырып – спикердің белгілі деп санайтын және мәлімдеменің тақырыбын енгізу үшін қолданылатын сөздер немесе сөз тіркестері, "X-ке қатысты" дегенмен тең. Фокус – оқиғаның белгісіз деп саналатын элементіне назар аударады немесе мүмкін қарсы пікірді жоққа шығарады. Бұл басқа тұлғалар үшін мәлімдеменің жарамдылығын жоққа шығарады және "бұл X болды, басқа ештеңе емес" дегенмен тең. Фокус болғанда, етістік префиксі етістіктен кейін қойылады (elvitt орнына vitt қолданылады). Егер префікс болмаса, жазуда екіұштылық болуы мүмкін, өйткені етістіктен бұрынғы сөз тіркесі тақырып немесе фокус болуы мүмкін. Мысалы, Éva szereti a virágokat ("Ева гүлдерді ұнатады") сөйлемінде Éva тақырып болуы мүмкін және сөйлем бейтарап болуы мүмкін, немесе Éva фокус болуы мүмкін және сөйлем Ева гүлдерді ұнататынын баса көрсетуі мүмкін: СөйлемТүсіндіруÉva szereti a virágokat. Ева гүлдерді ұнатады. Szereti Éva a virágokat. Ева гүлдерді ұнатады (басқалар не ойласа да). Éva szereti a virágokat. Ева гүлдерді ұнатады (басқа біреу емес).Éva a virágokat szereti. Ева гүлдерді ұнатады (басқа ештеңе емес). A virágokat Éva szereti. Гүлдерді Ева ұнатады (басқа біреу басқа нәрсені ұнатса да). A virágokat szereti Éva. Гүлдерді Ева ұнатады (басқа ештеңе емес).

Морфология

Венгр тілі – агглютинативті тіл. Грамматикалық ақпараттың көп бөлігі жұрнақтар арқылы беріледі: "үстелде" = asztalon (мекендік қатынас), "сағат 5-те" = öt órakor (уақыттық қатынас). Сондай-ақ, бір грамматикалық префикс (суперлативтер үшін – leg) бар.

Жеке аяқтарының шолу: дыбыс элементтері

Венгрия тілінде аяқталулар көбінесе жалғаулар мен кейінге қалдырулар бар алмастырулардың аяқталуы, есімдердің иеленуші аяқталуы және етістіктердің аяқталуы үшін жиі кездеседі. (Сол сияқты, сын есімдердің аккузативтері де салыстыру үшін берілген, бірақ олар жиірек қолданылады.) Ауыспалы сөйлем / жалғау тірегі NounVerbТипикалық элементNominativeАқсузатив+ жеке жалғауы+ жеке жалғауы+ иелену жалғауыIndefinite presentDefinite present"I" және т.б. "me" және т.б. "менен/менде" және т.б. "Менің астымда" және т.б. "Менің пәтерім" және т.б. "Мен көремін" және т.б. "Мен көремін" және т.б.énengemnálamalattamlakásomlátoklátom m with link vowel o/( a) / e/ ö немесе a/ etetégednáladalattadlakásodlátszlátod d with link vowel o/( a) / e/ ö немесе a/ eőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőőő (мысалы. "Ön" - төменгі сатыдағы адам жоғары тұрған адамға формальды түрде сөйлеген кезде. (мысалы. : қызметкерден басшыға) Қарттарға сөйлегенде "Он формасы" қолданылады, өйткені "Мага формасы" кемсітушілікті білдіруі мүмкін. )Ön,Maga ÖntMagát ÖnnélMagánál Ön alattMaga alatt az Ön lakásaa Maga lakása Ön látMaga lát Ön látjaMaga látja (a/ e)Önök,Maguk ÖnöketMagukat ÖnöknélMaguknál Önök alattMaguk alatt az Önök lakásaa Maguk lakása Önök látnakMaguk látnak Önök látjákMaguk látják (k)

Есімдік сөз тіркесі

Венгр тіркесін қараңыз.

Келесіге ауыстырылу

Мажар тілінде есімдік жалғауларынан басқа, көбінесе ағылшын тіліндегі бағыттық сөздерге балама болатын, сондай-ақ соңғы қосымшалар да бар.

Алынған кейінге қалдырулар

Кейбір стандартты артық сөздер зат есімнен + 3-ші жақтың меншік жалғауы + септік жалғауынан туындайды, мысалы, apám révén "әкемнің көмегімен". Олардың тізімін осы жерден қараңыз. Бұл ішкі құрылым олардың есімдіктермен қалай қолданылатынына әсер етеді (жоғарыда қараңыз).

Алдыңғы сөйлем ретінде жұмыс істейтін кейінге қалдырулар

Кейбір кейінге қоюлар есімді алдынан тұрып, алғы сөздер сияқты жұмыс істейді: át (үстінен/арқылы), keresztül (арқылы), együtt (бірге), szemben (қарсы), túl (артынан), мысалы, át a folyón немесе a folyón át ("өзеннен өту").

Сын есімдік белгісі

Сифаттар кейс бойынша өзгермейді. Атрибутивті сипаттауыштар сан бойынша өзгермейді, бірақ предикативті сипаттауыштар өзгеріс жасайды: piros almák ("қызыл алмалар"), бірақ Az almák pirosak. ("Алмалар қызыл.").

Айғақтарды қолдану

Венгр тілінде есімшелерді "van" ("бар") сөзімен предикативті етісте қолдануға болады: Korán van. ("Ерте.") Nyitva van. ("Ашық.")

Степендік етістіктер

Кейбір дәрежелік шырайлар (adverbs) сын есімдерден жасалады. Жалғаулар әдетте зат есімдерде қолданылатындай: on/en/ön/n, мысалы, nagyon ("өте") vá/vé, мысалы, kissé ("біршама, белгілі бір деңгейде"), eléggé ("құлықты, лайықты").

Жоқ ету

Етістіктер көбінесе "nem" арқылы жоққа шығарылады, бірақ шартты райда "ne" қолданылады. "Ешкім", "ешнәрсе", "ешқашан", "ешқайда" сияқты теріс есімдіктермен қолданғанда, қос немесе көптік теріс түйір қолдану міндетті.

Сұрақтар

Кі? адамды сұрау үшін қолданылатын негізгі сұрақ сөзі ("кім?"), ал ми? затты сұрау үшін қолданылатын негізгі сұрақ сөзі ("не?"). Мағынасы болса, олар жағдай және есімдік жұрнақтарының толық спектрін қабылдай алады: kit?, miben?, miképp? mi + ért ("не үшін") сұрақ сөзін miért? ("неге?") береді. Milyen? сипаттама сұрау үшін қолданылады және толық есімдік тіркесі туралы сұрауға (Milyen a tanárod? "Сенің мұғалімің қалай?") немесе анықтауыш ретінде (Milyen lakást akarsz? "Қандай пәтер алғың келеді?") қолданылуы мүмкін. lyan/lyen деген жалғау жоқ, бірақ бұл жұрнақ ilyen ("осылай"), olyan ("солай"), valamilyen ("кейбір"), semmilyen ("ешқандай") сөздерінде кездеседі. Орындық жұрнақтарындағы бағыттың үш түрлі қатаң айырмашылығы сұрақ сөздерінде де кездеседі: hol? ("қайда?"), hova? /hová? ("қайда?") және honnan? ("қайдан?"). Hány? сандар туралы сұрақтар қою үшін қолданылады ("қанша?"), ал mennyi? мөлшер туралы сұрақтар қою үшін қолданылады ("қанша?"). Мағынасы болса, олар жағдай және есімдік жұрнақтарының толық спектрін қабылдай алады, ал hánnyal?, hánykor?, mennyibe?, mennyiért? hány? сандар мен мөлшерді білдіретін жұрнақтардың толық спектрін де қабылдай алады: hányadik?, hányas?

Тегті сұрақтар

Сұрақ тіркестері сөйлемнің басына немесе соңына "ugye" деген сөзді қосу арқылы жасалады: Кетті, ugye? немесе Ugye кетті? ("Ол кетті, солай емес пе?"). Екінші нұсқа оң жауап күтілетінін күшейте түседі.

Бағынышты және салыстырмалы шарттар

Бағынышты сөйлемдер көбінесе негізгі сөйлемде алдыңғы сөйлеммен қолданылады, мысалы, Kabátot hozott, mert fázott. /Azért hozott kabátot, mert fázott. ("Ол суық болғандықтан пальто әкелді [басқа себеппен емес].) Қарым-қатынас сөйлемдері әдетте негізгі сөйлемде нақты бір алдыңғы сөйлемге сілтеме жасайды, мысалы, Attól félek/tartok, (hogy) nem mehetek el. ("Мен бара алмаймын деп қорқамын.")