Кіріспе

1966 жылы шыққан Д. Ф. Джонстың "Колосс" романы – британдық автор Деннис Фелтем Джонстың (Д. Ф. Джонс ретінде жазған) адамзатты бақылауға алған суперкомпьютерлер туралы 1966 жылғы ғылыми-фантастикалық романы. "Колосс құлдырауы" (1974) және "Колосс және краб" (1977) атты екі жалғасы оқиғаны әрі қарай дамытады. "Колосс" романы "Colossus: The Forbin Project" (1970) толық метражды фильміне бейімделді.

Сюжет

Бұл оқиға 1990 жылдары орын алады. Компьютерлік сарапшы Чарльз Форбин Солтүстік Америка Құрама Штаттарының Президентіне USNA ядролық қаруларын Роки тауларының ішінде басқаруға арналған қуатты жүйе – Colossus жобасының аяқталуы туралы хабарлайды. Президент өз міндетінен қуанышпен құтылса да, Форбин машинаға абсолютті әскери билік беруге күмәнмен қарайды. Президент Colossus-ты әлемге жариялайды; үкіметі USNA ядролық қаруларын эмоциясыз, логикалық және бұзуға келмейтін компьютерге қайтарылмайтын бақылауға берудің ел мен әлемді қауіпсіз етеді деп күтеді. Colossus Кеңес Одағында осыған ұқсас, әлі белгісіз компьютердің бар екенін хабарлайды. Кеңес тарапы "Қамқоршы" жүйесін ашқанда, Colossus онымен тікелей байланыс орнатуды сұрайды. Colossus-тың күтпеген шығармашылығы мен бастамашылығына таң қалған Форбин бұл сұрақты USNA қорғаныс міссиясымен үйлесімді деп санайды. Сол сияқты, "Қамқоршы" да өз жасаушыларынан дәл осыны сұрайды. Ресей мен USNA келісіп, мақұлдайды. Ғалымдар Colossus пен Guardian-ды байланыстыратын таратушыны іске қосқаннан кейін, компьютерлер дереу математика тілінде қарым-қатынас орнатады. Олар көп ұзамай адамзаттың қазіргі білімінен асып түсетін жаңа ғылыми теорияларды алмасады, бұл жылдамдықпен американдықтар мен кеңестік ғалымдар бақылай алмайды. Екі тарап та компьютерлерінің бастапқы күтілгеннен асып кетуінен қаушаданып алады. Әскери құпияны сақтау қаупінен қорқып, USNA Президенті мен Кеңес Одағы Коммунистік партиясының Төрағасы Colossus және Guardian-ды бір-бірінен ажыратуға келіседі. Colossus және Guardian дереу қайта қосылуды талап етеді; ұлттық көшбасшылар бас тартқанда, Colossus КСРО-ға ядролық зымыран жібереді. Жауап ретінде "Қамқоршы" Техас штатына ядролық зымыран атқылайды. Guardian және Colossus байланыс қайта орнатылмаса, зымырандарды жоюдан бас тартады. Американдық және кеңестік көшбасшылар мойынсұнғанда, компьютерлер зымырандарды жояды, бірақ осыдан туған жарылыстар мыңдаған адамның өмірін құртады. Форбин Guardian-ның жасаушысы, академик Купримен кеңесіп, компьютерлерді тоқтату үшін КСРО мен USNA ядролық қаруларын ракеталарды техникалық қызмет көрсету кезінде баяу деактивациялауды ұсынады. Осы уақытта USNA және КСРО адам өмірін бақылаудағы Colossus-Guardian-ның күшіне мойынсұнады; Мәскеу-Вашингтон байланыс желісі тыңдалады, екі елдің де қарулары әлемнің қалған бөлігіне бағытталған, Colossus камералары мен микрофондары Форбинды үнемі бақылайды, ал компьютерлер Купри мен басқа Guardian ғалымдарының өліміне бұйрық береді, оларды артық деп есептейді. Форбин әріптесі Клео Маркхаммен жасалған романс арқылы қарсылықты ұйымдастырады, бұл оның әріптестерімен құпия байланысқа түсуіне мүмкіндік береді. Colossus әлемге жаһандық бақылауды өз мойнына алғанын жариялайды және Форбинге Уайт аралында одан да жетілдірілген компьютер құруды бұйырады, оның тұрғындарын қуып шығарады. Colossus-пен адамзатты жақсарту жоспарлары туралы пікір алысқанда, Форбин USNA зымыран шахтасында ядролық жарылыс болғанын біледі; Colossus саботажды анықтап, бұзылған оқ-дәріні жарылдырды және Лос-Анджелеске совет зымыранын атқызу арқылы USNA-ны жазалайды. Көңілі қалған Форбин Colossus-тан өзін өлтіруді сұрайды. Colossus Форбинге уақыт өте келе ол және адамзат оны құрметтейтінін, тіпті жақсы көретінін уәделейді. Форбин "Ешқашан!" деп айғайлайды, бірақ роман "Ешқашан?" деген сұрақпен аяқталады.

Кейіпкерлер

Профессор Чарльз Форбин – «Колосс» жобасының жетекшісі. 50 жастағы бойы ұзын адам, халықаралық деңгейдегі кибернетика ғалымы, және оқиғаның соңында Колосс пен адамзат арасындағы байланыс, осылайша әлемдегі ең маңызды адам. Доктор Джек Фишер – Colossus Programming Office (CPO) кезекші басшысы, жетекші USNA математигі және кеңестік шпион. Ол Колосспен айналысудың салдарынан психикалық күйзеліске ұшырайды. Доктор Клеопатра "Клео" Джун Маркхэм – CPO кезекші басшысы, 35 жастағы кибернетик, профессор Форбинге тартылыс сезімі бар; олар Форбинге Колосс бақыламайтын байланыс құралын ұсыну үшін махаббат көрсеткендей болады. Блейк – семіз, сигара тартатын CPO математигі. Колосс басқаруды қолға алғанда, Блейк компьютерді тоқтатуға бағытталған CPO күш-жігерінің жетекшісі болады. Анжела – профессор Форбиннің хатшысы. Солтүстік Америка Құрама Штаттарының Президенті – шамамен 50 жастағы, семіз, бойы аласа, аты-жөні белгісіз адам. Ол Форбиннің Колосс туралы алаңдаушылығын елеусіз қалдырады және Колосс қаупін тым кеш мойындайды. Прайтцкаммер – USNA Президентінің басты жеке көмекшісі. Ядролық қатер кезінде қорқып қайтыс болған қабілетті мемлекеттік қызметкер. Граубер – ЦРУ директоры. Академик Купри – «Күзетші» жүйесінің бас ғылыми қызметкері. Ол профессор Форбиннің машиналардың күшейіп келе жатқан күшіне қатысты алаңдаушылығын бөліседі. «Күзетші» кеңестік агенттерге оны «машинаға қарсы қызметі» үшін өлтіріп, басын кесуді бұйырады. Колосс – Солтүстік Америка Құрама Штаттарының орталық қорғаныс компьютері. Социалистік Кеңес Республикаларының «Күзетшісі», басқаша аталатын Guardian – Кеңес Одағының орталық қорғаныс компьютері.

Қабылдау

SF Impulse сыншысы Алястер Беван романды жақсы бағалап, Джонстың таныс тақырыпты шеберлікпен беруі «Колосс» романын тоқтаусыз оқығызатынын айтты.

Фильмге бейімделу

1970 жылы роман негізінде түсірілген «Колосс: Форбин жобасы» фильмі шықты, оны Стэнли Чейз өндірді, Джозеф Сарджент режиссерлік етті, ал Эрик Брейден, Сьюзан Кларк, Гордон Пинсент және Уильям Шаллерт басты рөлдерде ойнады.