Солтүстік Американың теңіз қабығы – квохог

Кіріспе

Солтүстік және Орталық Американың шығыс жағалауына тән екі жақтаулы моллюск түрі.

Қатты қабықты моллюск (Mercenaria mercenaria), сондай-ақ дөңгелек қабықты моллюск, қатты қабықшалы (немесе қатты қабықшалы) моллюск немесе квахог деп те аталады, бұл Солтүстік Америка мен Орталық Американың шығыс жағалауында, Принс-Эдуард аралынан Юкатан түбегіне дейін таралған жеуге жарамды теңіз екі жақтаулы моллюск. Бұл Америка Құрама Штаттарында көптеген туыс емес жеуге жарамды екі жақтаулы моллюсктарды "clams" деп атауға жиі қолданылады. Ескі әдебиеттерде "Venus mercenaria" жүйелік атауы қолданылуы мүмкін; бұл түр Veneridae тұқымдасына жатады. Ал "океандық квахог" – Arctica islandica деп аталатын басқа түр, ол сыртқы пішінімен ұқсас болғанымен, екі жақтаулы моллюсктардың басқа тұқымдасына жатады: ол қатты қабықты моллюска қарағанда дөңгелек, көбінесе қара периостракумы болады және қабықтың ішкі бетінде паллиалдық синус жоқ.

Басқа атаулар

Қатты моллюсканың көптеген басқаша атаулары бар. Оны солтүстік шұбар, дөңгелек шұбар немесе сорпалық шұбар деп те атайды. Балық базарларында осы моллюсканың әртүрлі өлшемдері үшін арнайы атаулар қолданылады. Заңды түрде ең кішкентай жиналатын моллюскалар "countnecks" немесе "арақ" деп аталады, одан кейінгі өлшемі – "littlenecks", содан кейін – "topnecks". Одан ірілері – "cherrystones", ал ең үлкендері – "quahog" немесе сорпалық шұбарлар. Бұл атаулардың ең ерекшесі – "quahog" (['k//oʊ//h//ɒ//ɡ/ KOHhog, ['k//w//ɔː//h//ɒ//ɡ/ KWAWhog, немесе ['k//w//ə/'/h//ɒ//ɡ/ kwəHOG'], сондай-ақ "quahaug", "quohog" немесе "cohog" деп те жазылады). Бұл сөз "покваухок" – Наррагансет сөзінен шыққан, ол Вампаноаг және басқа да алгонкин тілдерінде ұқсас; Солтүстік Америка ағылшын тілінде алғаш рет 1794 жылы кездеседі. Атлантикалық теңіздің шығыс жағалауындағы ежелгі халықтар қабықшалардан, әсіресе күлгін түстілерінен "вампум" деп аталатын құнды әшекейлер жасаған; түрдің "mercenaria" атауы сауданы білдіретін латын сөзімен байланысты. Бүгінде Жаңа Англияның жағалауында тұратын адамдар мыңдаған жылдар бойы қолданып келе жатқандай, моллюсканы атау үшін алгонкин тіліндегі сөздерді пайдаланады. Аквакультура маңызды аймақтарда моллюска шаруалары осы моллюскалардың ерекше нұсқаларын өсірген, оларды базарда оңай тану үшін қажетті ерекшеліктермен жабдықтаған. Бұл нұсқалар "жабайы" *Mercenaria* моллюскаларына өте ұқсас, бірақ олардың қабықшаларында ерекше белгілер болады. Бұл "notata" штаммы деп аталады және "quahog" кездесетін жерлерде сирек кездеседі.

Тарату

Қатты шұңғырлар бүкіл Жаңа Англияда, солтүстікке қарай Канадада және АҚШ-тың шығыс жағалауында Флоридаға дейін кеңінен таралған; бірақ олар әсіресе Кейп-Код пен Нью-Джерси арасында көптеп кездеседі, онда оларды себу және жинау аквакультураның маңызды коммерциялық түрі болып табылады. Мысалы, бұл түр төменгі Чесапик шығанағының судан қоректенетін, бентоникалық фаунасының маңызды мүшесі болып табылады. Род-Айленд "квахог елінің" ортасында орналасқан және АҚШ-тың жылдық коммерциялық квахог аулауының төрттен бірін қамтамасыз етеді. Куахог – АҚШ-тың Род-Айленд штатының ресми моллюскасы. Бұл түр Солтүстік Американың Тынық мұхиты жағалауында, сондай-ақ Ұлыбритания мен континенталды Еуропада да енгізіліп, өсіріледі. Ол аналық және аталық гаметаларын суға шығару арқылы жыныстық жолмен көбейеді. *Mercenaria mercenaria* қатты қабықшалы шұңғырына әсер ететін паразит бар. Бұл ауру туралы көп мәлімет болмаса да, бірнеше зертханада қазіргі уақытта зерттеулер жүргізілуде. Бұл зерттеулер аквакультурамен айналысатын мамандарға ақпарат беру қажеттілігінен туындады, себебі QPX салдарынан шұңғырлардың өлім-жітімінен олар қаржылық шығынға ұшырайды және ауруды жою үшін бірнеше жылға шаруашылық тоқтатылуы керек. Ол 1995 жылы Массачусетс штатының Кейп-Код жағалауында табылды. Қуахог паразиті X (немесе қуахог паразиті белгісіз [QPX]) – *Mercenaria mercenaria* қатты шұңғырының ауруын тудыратын, жақсы зерттелмеген протист паразиті. ДНК тізбегінің талдауы QPX паразитін траустохитридтер страменопильдері тобына жатқызады. QPX паразиті бір жасушалы және көптеген басқа страменопильді организмдер сияқты кем дегенде бір қамшыға ие. Траустохитридтер теңіз шөгінділерінде және су жолында кең таралған протистер, бірақ теңіз жануарларының паразиттері ретінде тек бірнеше траустохитридтер белгілі. QPX ауруы алғаш рет 1960 жылдардың басында Канаданың Атлантикалық жағалауында тіркелгенімен, 1992 жылы Принс-Эдвард аралындағы, Массачусетс штатындағы және 1997 жылы Вирджиниядағы өсірілген шұңғырларда пайда болғанға дейін үлкен экономикалық проблемаға айналмады. Жұқтырған шұңғырлар мантияда көпіршіктер немесе іріңдіктердің пайда болуымен, кейіннен қақ-қақ болып өлуімен сипатталады.

Hard clams are quite common throughout New England, north into Canada, and all down the Eastern seaboard of the United States to Florida; but they are particularly abundant between Cape Cod and New Jersey, where seeding and harvesting them is an important commercial form of aquaculture. For example, the species is an important member of the suspension feeding, benthic fauna of the lower Chesapeake Bay. Rhode Island is situated right in the middle of "quahog country" and has supplied a quarter of the U. S.'s total annual commercial quahog catch. The quahog is the official shellfish of the U. S. state of Rhode Island. The species has also been introduced and is farmed on the Pacific coast of North America and in Great Britain and continental Europe. It reproduces sexually by females and males shedding gametes into the water. is a parasite that affects the hard shell clam Mercenaria mercenaria. While little is known about the disease, research is currently under way in several laboratories. This research is fueled by the need to inform aquaculturists, who suffer financially because of the mortality rates in clams that QPX inflicts and the ensuing years in which runs must be left fallow to clear the disease. It was discovered along the coast of Cape Cod, Massachusetts in 1995. Quahog parasite X (or quahog parasite unknown [QPX]) disease of the hard clam Mercenaria mercenaria is caused by a poorly known protistan parasite. Its DNA sequence analysis places the QPX parasite among the thraustochytrid stramenopiles. The QPX parasite is unicellular and possesses at least one flagellum, like most other stramenopile organisms. Thraustochytrids are common protists in marine sediments and the water column, but only a few thraustochytrids are known as parasites of marine animals. Although QPX disease was first recorded on the Atlantic coast of Canada in the early 1960s, it did not become a major economic problem until its appearance in cultured clams at Prince Edward Island, Massachusetts in 1992, and Virginia in 1997. Infected clams are characterized by the presence of blisters or pustules in the mantle and later by gaping and death.

Адамға арналған

Жаңа Англия штаттарының, Лонг-Айлендтің және Нью-Джерсидің жағалау аймақтарында "шикі тағамдар" немесе "моллюск тағамдары" деп аталатын мейрамханалар литтлнекстер мен топнекстерді қабығының жартысын ашып, көбінесе хрен қосылған коктейль соусымен және лимонмен шикі қызмет етуде маманданған. Кейде литтлнекстерді буға пісіріп, майға мақтандырады, бірақ бұл "бумен" деп аталатын жұмсақ қабықты шұжықтың туысынан гөрі сирек кездеседі. Литтлнекстер көбінесе соустарда, сорпаларда, қайнатпаларда және "қабық казиносында" қабықтарымен бірге табылады, немесе Оңтүстік Еуропаның теңіз тағамдарындағы көкөш сияқты еуропалық түрлерімен алмастырылады. Ең ірі қабықтар – куахогтер немесе чоудерлер және черристон қабықтары; олардың еті ең қатты болады және қабық сорпасы, қабық торттары және толтырылған қабықтар сияқты тағамдарда қолданылады, немесе ұсақ, нәзік қабықтарды пайдаланатын тағамдарға ұнтақтап араластырылады. Тарихи тұрғыдан алғанда, жергілікті американдықтар куахогты уампумның құрамына кіретін компонент ретінде пайдаланған, ол Солтүстік Америкадағы тері саудасында айырбасталған қабықтан жасалған әшекейлер. Нарагансеттер қатты қабықты тамақ және әшекей ретінде пайдаланған. Англияның Гэмпшир графтығындағы Саутгемптон суында қатты қабықтардың популяциясы бар. Бастапқыда Саутгемптон электр станциясының жылы су шығындарында шабақ балық аулау үшін өсірілген, бұл популяция өзін-өзі қамтамасыз етіп, қазір Саутгемптон суында кездеседі, сонымен қатар Портсмут және Лэнгстоун портына тарады.

Климдер мен қызыл тасқын

"Қызыл тасқын" термині теңіз балдырлары өндіретін сакситоксин сияқты удың жиналуын білдіреді. Бұл сүзгімен қоректенетін моллюскаларға, мысалы, қабықшалар, устрицалар және мидияларға әсер етеді. Қабықшалар микроорганизмдерді сүзгенде K. brevis балдырын жұтады. Бұл балдыр қабықшалардың тіндерінде жиналады және адамдар оларды жегенде зиянды болуы мүмкін. У адамның орталық нерв жүйесіне әсер етеді. Ластанған моллюскаларды, шикі немесе пісірілген күйде жеу өлімге алып келуі мүмкін. Алғалардың кейбір түрлері теңіз суын қызыл түске бояуы мүмкін, бірақ "қызыл тасқын" гүлденуі судың түсін әрқашан өзгертпейді және ол толқындармен байланысты емес.