Кіріспе
Қаза тапқан немесе ауыр жарақат алғандар (KSI) – қауіпсіздік саясатындағы стандартты көрсеткіш, әсіресе көлік және жол қауіпсіздігі салаларында.
Killed or seriously injured (KSI) is a standard metric for safety policy, particularly in transportation and road safety.
Тарих
ISO 39001 бойынша қауыр жарақат адамның денесіне немесе оның мүмкіндіктеріне әсер ететін жағдай ретінде қарастырылады.
Біріккен Корольдіктің анықтамасы
Қаза болған: 1968 жылы Вена конвенциясы қабылдаған халықаралық стандартты анықтама бойынша, "Соқтығысу салдарынан алған жарақаттарынан 30 күн ішінде қайтыс болған адам". Ауыр жарақат: Анықтамасы нақтырақ емес, және уақыт өте келе, сондай-ақ әртүрлі елдерде өзгеріп қалуы мүмкін. Ұлыбританиядағы анықтамаға сәйкес, жарақат адамды стационарға жатқызуға себеп болса, немесе мынадай жағдайлар туса: сүйек сынулар, шаңқау, ішкі органдардың жаралануы, денеге күш түсу, күйіктер (тоқыма күйіктерінен басқа), терең кесулер, ауыр жалпы шок – мұның бәрі медициналық көмек қажет етеді, тіпті стационарға жатқызу талап етілмесе де. Жеңіл жарақат: Буын шығуы (мойынның кенеттен соққысын қоса), ауыр емес көкжиектер немесе кесулер. Сондай-ақ, жол бойында көмек қажет болатын жеңіл шок.
Еуропалық Одақ
Қаза болған: 1968 жылы Вена конвенциясында қабылданған халықаралық стандарттық анықтама бойынша, "апаттан кейін алған жарақаттар салдарынан 30 күн ішінде қайтыс болған адам". Бұл жаңа түсінік MAIS (ағылшын тілінде Maximum Abbreviated Injury Scale – максималды қысқартылған жарақаттар шкаласы) негізінде құрылған. Осы стандарт бойынша, ауыр жарақаттар 3 және одан жоғары деңгейде (немесе MAIS3+) қарастырылады. 2014 жылы Еуропа жолдарында 135 000 адам ауыр жарақат алды.
Мәселелер
Өнеркәсіптік дамыған елдерде қаза болғандар туралы мәліметтер әдетте өте сенімді болады және қаза болғандардың көбі жазылмай қалмайды. Дегенмен, қаза болғандардың саны көбінесе тым төмен көрсетіледі, бұл бір жердегі уақыт өте келегі өзгерістерді анықтауды қиындатады. Ауыр жарақат алғандардың саны қаза болғандардың санынан әдетте он есе көп болады, сондықтан олар статистикалық тұрғыдан маңыздырақ болуы мүмкін. Алайда, ауыр жарақаттарды жіктеу медициналық қызметкерлердің немесе полиция қызметкерлері сияқты медициналық емес мамандардың пікіріне байланысты болуы мүмкін, сондықтан уақыт өте келе және әр түрлі жерлерде әртүрлі болуы мүмкін. Жеңіл жарақаттар туралы мәліметтерге сенім аз, себебі жарақаттарды өздігінен емдеген жағдайларда олар туралы хабарлау жиі толық болмайды.
Түзілген өлшемдер
Бірнеше көрсеткіштер KSI көрсеткіштерінен туындайды, олар нормалдауды қажет ететін халықаралық салыстыру сияқты әртүрлі мақсаттарға қолданылады. Адам басына шаққандағы қаза болғандар Бұл көрсеткіш халық санының мөлшеріне қарамастан, елдерді салыстыруға мүмкіндік береді. Ол ЭЫДҰ және Еуропада қолданылады. Бұл көрсеткіш даму деңгейі жақын елдерді салыстыруға мүмкіндік береді. Оны денсаулық сақтау тәуекелі ретінде қарастыруға болады. Оны аймақтық/жергілікті деңгейде есептеуге болады. Көлік шақырымына шаққандағы қаза болғандар Бұл көрсеткіш белгілі бір жол желісінде саяхат тәуекелін бағалаумен байланысты. Мұндай көрсеткішті IRTAD елдерінің 22-сі ғана есептейді. Ол басқа көлік түрлерімен немесе жол желілерімен салыстыруға мүмкіндік береді. Тіркелген көлік құралдарына шаққандағы қаза болғандар Бұл көрсеткіш көлік шақырымына шаққандағы қаза болғандардан алуға оңай, себебі ол елдердің мөлшері мен даму деңгейін ескере отырып, салыстыруға көмектеседі. 28 ЕО елі 28 мүше үшін "10 миллиард шақырымға" деп аталатын көрсеткішті есептеді. Pkm – бұл көлік қозғалысының көлемін көрсететін көрсеткіш, көлік шақырымдары туралы біркелкі мәліметтер болмаған жағдайда қолданылады. Автомобильдер мен шамамен екі дөңгелекті моторизован көліктер есепке алынады. 2016 жылы бұл көрсеткіш Швеция үшін 23-тен Румыния үшін 192-ге дейін, ал ЕО 28 үшін 52-ге дейін ауысады. Германияда, Францияда, Ұлыбританияда және Италияда бұл көрсеткіш сәйкесінше 33, 46, 28, 44 құрайды.