Көлік қағылысынан жануарлардың өлімі

Кіріспе

Көліктердің соқтығысынан өлген жануарлар.

Жол апаты – автокөліктермен соқтығысып өлген жабайы жануар. Жабайы жануарлармен көліктердің соқтығысуы (ЖЖК) себептерін анықтау және осы жағдайды қалай болдырмауға болады, деген сұрақтар академиялық зерттеулердің маңызды тақырыбына айналды.

Тарих

Көлік құралдарының пайда болуына дейін мүлдем болмаған жол апаты, 20 ғасырдың басында автомобильдердің жылдамдығының артуымен байланысты. 1920 жылы табиғатты зерттеуші Джозеф Гриннелл Калифорния штатындағы байқаулары туралы былай деп жазды: "Бұл - өлімге себеп болатын салыстырмалы түрде жаңа фактор; егер адам осындай жолдардың штаттағы барлық шақырымдарын есептесе, онда өлім-жітім саны әр 24 сағат сайын жүздеген, тіпті мыңдағанға жетеді". Еуропа мен Солтүстік Америкада елен көліктерге ең көп зиян келтіретін жануар болып табылады. Австралияда көліктерге зиян келтіретін жануарлардың алуан түрлілігінен қорғану үшін қолданылатын шаралар – мысалы, бұқа сақтандырғыштар (Австралияда әдетте кенгуруларды еске түсіретін "roo bars" деп аталады) – Австралия тәжірибесінің жол апатымен байланысты ерекшеліктері бар екенін көрсетеді.

Себептер

Жолдардың салынуы жануарлардың тіршілік ортасын өзгертіп, оқшаулап, популяцияларды бөліп, жануарлардың қозғалысын қиындатып, көптеген жануарлардың өліміне себеп болады. Бір автор: "Біздің өнеркәсіптік дамыған, жабық мәдениетіміз бізді көліктің алдыңғы әйнегінен тыс қалған өмірден үзіп тастайды", - деген пікірді келтіреді.

Таралу және мол болуы

Күн сайын әлемнің жолдарында сүтқоректілердің, құстардың, бауырымен жорғалаушылардың, қосмекенділердің және омыртқасыздардың өте көп саны қаза табады. АҚШ-та жол апатынан күніне миллионға жуық жануардың өлтірілгені есептелген. Еуропаның түрлі елдерінде жолдарда өлтірілген құстардың саны 350 мыңнан 27 миллионға дейін жетеді, бұл елдің географиялық ерекшеліктері мен құстардың көшіп-қону жолдары сияқты факторларға байланысты.

Зақымдалған түрлер

Жолда өлген жануарлардың саны аз популяциялы түрлер үшін айтарлықтай үлкен болуы мүмкін. Жол апатынан өлген Флорида пантераларының өлімінің 50%-ы осыған байланысты екені есептеледі, ал Англияда баджорлардың (борсықтардың) өлімінің басты себебі – жол апаты. Жолда өлген жануарлар қасқыр, коала және шығыс кволл сияқты көптеген қорғалатын түрлердің азаюына елеулі үлес қосады деп саналады. Австралияның Тасманиясында жол апатынан ең көп зардап шегетін түрлер – қылқан құйрықты опоссумдар мен Тасманиялық падемелон. 1993 жылы АҚШ-тың Жаңа Англия аймағындағы 25 мектеп жол апатынан 1923 жануардың өлімі туралы зерттеуге қатысты. Өлім-жітімнің санаттары бойынша үлесі: 81% сүтқоректілер, 15% құстар, 3% бауырымен жорғалаушылар мен қосмекенділер, 1% анықталмаған. Осы деректерді бүкіл елге экстраполяциялағанда, Мерит Клифтон (Animal People Newspaper газетінің редакторы) АҚШ-та жыл сайын автокөліктердің соққысынан 41 миллион үйір, 26 миллион мысық, 22 миллион егеуқұйрық, 19 миллион опоссум, 15 миллион енот, 6 миллион ит және 350 мың бұғы өлгенін есептеді. Бұл зерттеуде таксондар арасындағы байқау мүмкіндігінің айырмашылығы ескерілмеген болуы мүмкін (мысалы, өлген енотты өлген бақадан көру оңай), және бұл нәтижелер ғылыми әдебиетте жарияланбаған. Байқау мүмкіндігі, басқа факторлармен қатар, сүтқоректілердің жол апатынан зардап шегу туралы хабарламалардың көп болуына себеп болуы мүмкін, ал құстар мен қосмекенділердің өлімі аз бағаланған болуы ықтимал. АҚШ-та көлік апаттарынан күн сайын 1 миллионнан астам омыртқалы жануарлар қаза табады. Әлем бойынша бұл көрсеткіш күніне шамамен 5,5 миллионға жетеді, экстраполяция бойынша жылына 2 миллиардтан асып түседі. Солтүстік Үндістандағы 20 шақырымдық ауылшаруашылық жерінде бір жыл бойы жүргізілген зерттеуде 33 түрге жататын 133 жануар – қосмекенділер, бауырымен жорғалаушылар, құстар мен сүтқоректілер – жол апатынан өлген. Зерттеу жол бойында кездесетін барлық түрлерді жол апатынан өлген жануарлармен салыстырып, қозғалыс салдарынан осы аймақтағы қосмекенділердің 30%, бауырымен жорғалаушылардың 25%, құстардың 16% және сүтқоректілердің 27% өлгенін анықтады.

Mortality resulting from roadkill can be very significant for species with small populations. Roadkill is estimated to be responsible for 50% of deaths of Florida panthers, and is the largest cause of badger deaths in England. Roadkill is considered to significantly contribute to the population decline of many threatened species, including wolf, koala and eastern quoll. In Tasmania, Australia the most common species affected by roadkill are brushtail possums and Tasmanian pademelons. In 1993, 25 schools throughout New England, United States participated in a roadkill study involving 1,923 animal deaths. By category, the fatalities were: 81% mammals, 15% bird, 3% reptiles and amphibians, 1% indiscernible. Extrapolating these data nationwide, Merritt Clifton (editor of Animal People Newspaper) estimated that the following animals are being killed by motor vehicles in the United States annually: 41 million squirrels, 26 million cats, 22 million rats, 19 million opossums, 15 million raccoons, 6 million dogs, and 350,000 deer. This study may not have considered differences in observability between taxa (e. g. dead raccoons are easier to see than dead frogs), and has not been published in peer reviewed scientific literature. Observability, amongst other factors. may be the cause for mammal species to dominate roadkill reports, whereas bird and amphibian mortality are likely underestimated. In the United States, over 1 million vertebrate animals are killed by vehicle collisions every day. Globally, the number amounts to roughly 5.5 million killed per day, which when extrapolated climbs to over 2 billion annually. A year long study in northern India in an agricultural landscape covering only 20 km of road identified 133 road kills of 33 species comprising amphibians, reptiles, birds and mammals. The study compared road killed animals with all species seen along the road and estimated that traffic killed individuals of 30% of amphibian species, 25% of reptile species, 16% of birds, and 27% of mammals that were seen in the area.

Құрт-құмырсқалар

2007 жылғы зерттеу көрсеткендей, жәндіктер де жол апатына ұшырау қаупіне тап болады. Зерттеулер көлік қозғалысы тығыздығына байланысты жәндіктердің жолда қаза болуында қызықты үрдістерді көрсетті. Автокөліктердің жәндіктерді өлтіруінің азаюы "желғарыш құбылысы" деп аталады. 2003–2004 жылдары Ұлыбританияда жәндіктер популяциясының азаюы туралы хабарларға жауап ретінде, Құстарды қорғау жөніндегі Корольдік қоғам жүргізушілерден көліктерінің алдыңғы бөлігіне "сплаттометр" деп аталатын, пошта карточкасының мөлшеріндегі ПВХ тіктөртбұрыштарын бекітуді сұрады. Шамамен 40 000 жүргізуші қатысты, нәтижесінде әр 5 миль (8 км) жол жүрген сайын бір жәндік қаза болды. Бұл 30 жыл бұрынғы жағдайдан өзгеше, сол кезде көліктер жәндіктермен толығымен жабылған, бұл жәндіктер санының азайғанын көрсетеді. 2011 жылы голланд ғалымы Арнольд ван Влиет автокөліктің мемлекеттік нөмірінде жәндіктердің қаза болуын зерттеді. Ол әр мемлекеттік нөмірлік тақтада екі жәндік өлтірілгенін анықтады. Бұл Нидерландыда жылына 1,6 триллион жәндік автокөліктердің салдарынан қаза болады дегенді білдіреді, ал АҚШ-та бұл көрсеткіштерді ескерсек, 32,5 триллионға жетеді. Егер бұл көрсеткіштер бүкіл әлемге таратылса, онда ол жылына 228 триллионға дейін өседі. Жол апатына ұшырау ықтималдығы жоғары аймақтарда, қарғалар сияқты қоқыс жегіштер күнделікті тамақтану қажеттіліктерінің көп бөлігін жолдағы қаза болған жануарлардың есебінен өтейді, тіпті телефон бағаналарынан, жоғары кернеулі сымдардан және ағаштардан жолды бақылап, әдетте, батпақ тышқандары, опоссумдар және егершелерге соққы тигенде, олар төмен түсіп, тамақтанады. Дегенмен, мұндай қоқыс жегіштердің өздері жол апатына ұшырау қаупіне тап болады және оларға қозғалыс қауіптеріне сезімтал болу қажеттілігімен эволюциялық қысым көрсетіледі. Керісінше, қоқыс жегіштердің қуылған жерлерінде (мысалы, көптеген қалалық аймақтарда) жолдағы қаза болған жануарлар белгісіз мерзімге шіриді және көлік қозғалысынан одан әрі бұзылады. Қалдықтарды арнайы тасымалдаушы персонал қолмен алып тастап, санитарлық кремациядан өткізуі керек; бұл жол апатына байланысты қоғамдық наразылықты күшейтеді, оны жоюды қажетсіз қиындатады және басқа жолдарды күтіп-жөндеу жобаларына жұмсалатын қосымша мемлекеттік қаражатты, уақытты және отынды пайдаланады.

A 2007 study showed that insects, too, are prone to a very high risk of roadkill incidence. Research showed interesting patterns in insect roadkills in relation to the vehicle density. The decrease in insects being killed by cars is known as the "windshield phenomenon". In 2003–2004, the Royal Society for the Protection of Birds investigated anecdotal reports of declining insect populations in the UK by asking drivers to affix a postcard sized PVC rectangle, called a "splatometer", to the front of their cars. Almost 40,000 drivers took part, and the results found one squashed insect for every 5 mile (8 km) driven. This contrasts with 30 years ago when cars were covered more completely with insects, supporting the idea that insect numbers had waned. In 2011, Dutch biologist Arnold van Vliet coordinated a similar study of insect deaths on car license plates. He found two insects killed on the license plate area for every driven. This implies about 1.6 trillion insect deaths by cars per year in the Netherlands, and about 32.5 trillion deaths in the United States if the figures are extrapolated there. The number grows to 228 trillion per year if extended globally. In particularly roadkill prone areas, scavenging birds rely on roadkill for much of their daily nutritional requirements, and can even be seen observing the roadway from telephone poles, overhead wires and trees, waiting for animals, usually squirrels, opossums and raccoons to be struck so they can swoop down and feed. However, such scavengers are at greater risk of becoming roadkill themselves, and are subject to evolutionary pressure to be alert to traffic hazards. In contrast, areas where scavengers have been driven out (such as many urban areas) often see roadkill rotting in place indefinitely on the roadways and being further macerated by traffic. The remains must be manually removed by dedicated disposal personnel and disposed of via sanitary cremation; this greatly increases the public nuisance inherent to roadkill, unnecessarily complicates its disposal, and consumes additional public money, time and fuel that could be spent on other roadway maintenance projects.

Жолда өлген жануарларды бақылау жобалары

Жолда өлген жануарларды зерттеу азаматтық ғылымның бақылау әдістерін қолдануға өте ыңғайлы екенін көрсетті. 2009 жылдан бері АҚШ-та штаттық жол апатын бақылау жүйелері іске қосылды, оған жүздеген бақылаушылар жол апатын веб-сайтта тіркеуге қатысты. Бақылаушылар, әдетте табиғаттанушылар немесе кәсіби ғалымдар, байқаулар туралы анықтама, орналасқан жері және басқа да ақпарат ұсынады. Деректер содан кейін оңай көру үшін веб-сайтта көрсетіледі және жол апатының себептерін, жануарлардың таралуын, жануарлардың қозғалысын және басқа да зерттеулер үшін қолжетімді болады. Жол апатын бақылау жүйесінің веб-сайттары АҚШ-тың Калифорния, Мэн және Айдахо штаттары үшін қолжетімді. Әрбір жағдайда, индекстік жолдар көліктің белгілі бір омыртқалы жануарлар тобына тигізетін жалпы әсерін анықтау үшін қолданылады. Азаматтық ғылыми платформалардан алынған деректерді пайдаланатын зерттеушілер, әсіресе, танымал түрлер үшін көп деректер жинағынан пайда көре алады. Анықтама жасау қиын түрлер туралы деректерді талдағанда сақтық қажет, себебі зерттеулер көрсеткендей, осы платформаларда қате анықтама жиі кездеседі. Одан бері ол өзінің веб-сайтында және Facebook және Twitter сияқты бірнеше әлеуметтік желіде деректер жинап келеді. Үндістанда "Тас жолдарда жануарлардың қауіпсіз транзитін қамтамасыз ету" (PATH) жобасы 2015 жылы Қоршаған ортаны сақтау тобы тарапынан жолдардың үнділік жануарларға тигізетін әсерін зерттеу үшін бастамаға алынды. Мұхаммед Салим мырзаның басшылығымен бес табиғатты қорғаушыдан тұратын команда 22 штат бойынша 17 000 шақырымнан астам қашықтықты сапарлап, 44 күндік экспедиция жүргізіп, жол апаты және оның салдары туралы зерттеулер жүргізді және хабардарлықты арттырды. Сондай-ақ, ол өзінің веб-сайты мен әлеуметтік желілерде деректер жинап жатыр. Үндістанда, әсіресе Оңтүстік Үндістанның Батыс Гаттарында жануарларға көліктің тигізетін әсері туралы нақты ғылыми зерттеулер жүргізілді, олар жәндіктер, бунақденелілер, қосмекенділер, жорғалаушылар, құстар және сүтқоректілердің көптеген түрлерінің қаза тауып, құжатталды. Пәнжабтағы егістік алқаптарындағы 420 км жол бойынша жүргізілген тағы бір зерттеуде, астық жейтін құстар жолға төгілген астыққа тартылғандықтан, олардың санынан әлдеқайда көп өлтірілгені анықталды. Чехияда онлайн-жүйеде жануарларды көлік апатына хабарлау жүйесі Srazenazver.cz жол апаттары мен жануарлар дүниесіндегі көлік апаттары туралы кәсіби (полиция, жол жөндеу) және ерікті деректерді жинақтайды. Қолданба пайдаланушыларға деректерді енгізуге, өңдеуге және қарауға мүмкіндік береді. Деректер карталар, графиктер немесе кестелер түрінде бейнеленеді және онлайн талданады (KDE+ ыстық нүктелерін анықтау, аймақтық статистика). Австралияда жол апатынан қаза тапқан вомбаттар туралы деректерді WomSAT азаматтық ғылыми жобасы жинақтайды.

The study of roadkill has proven highly amenable to the application of citizen science observation methods. Since 2009, statewide roadkill observation systems have been started in the US, enrolling hundreds of observers in reporting roadkill on a website. The observers, who are usually naturalists or professional scientists, provide identification, location, and other information about the observations. The data are then displayed on a website for easy visualization and made available for studies of proximate causes of roadkill, actual wildlife distributions, wildlife movement, and other studies. Roadkill observation system websites are available for the US states of California, Maine, and Idaho. In each case, index roads are used to help quantify total impact of vehicle collisions on specific vertebrate taxa. Researchers that use data from citizen science platforms may benefit from a large pool of data, specially for iconic, well known conspicuous species. Care must be taken when analyzing data for species that are not easy to identify, as studies have showed that misidentification is not uncommon amongst these platforms. Since then it has gathered data on its website, and on several social media platforms including Facebook and Twitter. In India, the project "Provide Animals Safe Transit on Highways" (PATH) was initiated by the Environment Conservation Group in 2015, to study the impact of roads on Indian wildlife. A team of five wildlife conservationists led by Mr. R. Mohammed Saleem had undertaken a forty four day expedition, traveling more than 17,000 kilometers across 22 states to study and spread awareness on roadkill. It is also gathering data on its website, and social media platforms. More focused scientific studies on impacts of traffic on animals have been conducted across India especially in the Western Ghats of south India documenting a large number of species of insects, other arthropods, amphibians, reptiles, birds and mammals killed. Another study conducted on 420 km of roads located along cultivated fields in Punjab showed granivorous birds to be killed far more than their availability, likely attracted to spilled grain on the roads. In the Czech Republic, an online animal vehicle crash reporting system Srazenazver. cz is gathering both professional (Police, road maintenance) and volunteered data on roadkill and wildlife vehicle crashes. The application allows users to input, edit and browse data. The data is visualized in the form of maps, graphs or tables and analyzed online (KDE+ hotspots identification, area statistics). In Australia, wombat roadkill data is collected by the citizen science project, WomSAT.

Жолда өлген жануарларды анықтау жөніндегі мемлекеттік нұсқаулық

Солтүстік Америкадағы мемлекеттік мекеме жасаған алғашқы жабайы жануарларды жол апатынан тану жөніндегі нұсқаулық 2008 жылы Канададағы Британдық Колумбия Көлік министрлігі (BCMoT) тарапынан жарияланды. BCMoT-тің "Жабайы жануарлардың жол апатынан қаза табуын анықтау жөніндегі нұсқаулығы" Британдық Колумбияда ең көп кездесетін ірі жыртқыштар мен тұяқты жануарларға бағытталған. Аталған нұсқаулық BCMoT-тің техникалық қызмет мердігерлеріне провинциялық тас жолдарында табылған жануарлардың денелерін анықтауға көмектесу мақсатында, BCMoT-тің Жануарлардың жол апаты туралы хабарлау жүйесіне (WARS) қатысты жауапкершіліктерінің бір бөлігі ретінде әзірленді.

Үлкен жануарлар

АҚШ-та жыл сайын шамамен 1,25 миллион сақтандыру талабы елен, бұғы немесе қашанмен соқтығысудан туындайды, бұл соқтығысу салдарынан келтірілген зиянның 169 талаптың бірін құрайды. Мүйізді ірі жануарлармен (мысалы, еленмен) соқтығысу ерекше қауіпті, бірақ кез келген ірі, ұзын аяқты жануар (мысалы, жылқы, ірі қара мал, түйелер) да кабинаға кіру қаупін тудыруы мүмкін. Ірі жануарға (мысалы, қашанга) тап болғанда, мүмкіндігінше жолақта жылдамдықты азайту және кенеттен бұрылып, бақылауды жоғалту қаупінен сақтану ұсынылады. Жолда еленді көрген жүргізушілер оның жанында басқа да жануарлар болуы мүмкін екенін есте ұстауы керек. Көліктерге еліктерге жақындап келе жатқан автомобиль туралы ескерту үшін дыбыстық сигнал беруге арналған мүйіздер орнатылуы мүмкін, бірақ олардың тиімділігі күмәнді. Желмен қозғалатын ультрадыбыстық сыбызғылар көлік құралдары мен жабайы жануарлардың соқтығысуын азайтудың арзан және оңай тәсілі ретінде жиі ұсынылады. Бір зерттеуде сыбызғының дыбыс деңгейі сынақ көлігінің дыбыс деңгейінен 3 дБ жоғары болды, бірақ сыбызғы қосылғанда және қосылмағанда жануарлардың мінез-құлқында ешқандай айырмашылық байқалмады, бұл олардың тиімділігіне күмән тудырады. Австралияда кенгурулер көліктердің соқтығысуынан ең көп зардап шегетін және қаза табатын жануарлар болып табылады, бұл елеулі зиянға және тіпті өлімге әкеледі. Көліктердің соқтығысуынан қаза тапқан тағы бір ірі жануар – вомбат. Вомбаттардың жол апатынан зардап шегуін анықтау үшін WomSAT жүйесіне тіркеуге болады, бұл вомбаттардың өлімін азайтуға бағытталған шараларды жүзеге асыруға көмектеседі. Мұндай маневрлер көбінесе нәтижесіз болады, өйткені кішкентай кеміргіштер мен құстар ауыр көліктердегі жүргізушілерге қарағанда әлдеқайда епті және жылдам әрекет етеді. Күтпеген жерден жүгіріп шығатын қоян немесе кішкентай егеуқұйрықтан аулақ болу мүмкін емес, тіпті оларды қасақана соғу да қиын. Ұсынылатын әрекет – болжамды және қауіпсіз жүруді жалғастыру және кішкентай жануардың өзіне қалай қашуға немесе ұшуға болатынын шешуге мүмкіндік беру; көбінесе көлік құралдары мен жануарлардың кездесуі ешбір тарапқа зиян келтірмей аяқталады. Түнде жүргізушілер жылдамдықты азайтуы және мүмкіндігінше алысқа жарық беретін фараларды пайдалануы керек, бұл соқтығысудан сақтану үшін максималды уақытты қамтамасыз етеді.

In the US, an estimated 1.25 million insurance claims are filed annually due to collisions with deer, elk, or moose, amounting to 1 out of 169 collision damage claims. Collisions with large animals with antlers (such as deer) are particularly dangerous, but any large, long legged animal (e. g. horses, larger cattle, camels) can pose a similar cabin incursion hazard. The recommended reaction to a large animal (such as a moose) is to slow down in lane, if at all possible, and to avoid swerving suddenly, which could cause loss of control. Drivers who see a deer near or in the roadway should be aware that it is very likely that other members of a herd are nearby. Acoustic warning deer horns can be mounted on vehicles to warn deer of approaching automobiles, though their effectiveness is disputed. Ultrasonic wind driven whistles are often promoted as a cheap, simple way to reduce the chance of wildlife vehicle collisions. In one study, the sound pressure level of the whistle was 3 dB above the sound pressure level of the test vehicle, but caused no observable difference in behavior of animals when the whistles were activated and not activated, casting doubt on their effectiveness. In Australia, kangaroos are the most common species hit and killed by vehicles, causing significant damage and even fatalities. Another large species hit and killed by vehicles are wombats. Sightings of wombat roadkill can be logged at WomSAT to help support the implementation of mitigation strategies to reduce wombat deaths. Such evasive maneuvers are often unproductive, since small rodents and birds are much more agile and quick to react than motorists in heavy vehicles. There is very little a driver can do to avoid an unpredictably darting squirrel or rabbit, or even to intentionally hit one. The suggested course of action is to continue driving in a predictable, safe manner, and let the small animal decide on the spur of the moment which way to run or fly; the majority of vehicular encounters end with no harm to either party. Night time drivers should reduce speed and use high beam headlights when possible to give themselves maximum time to avoid a collision.

Жабайы жануарлар өтетін жерлер

Жабайы жануарлар өтетін жолдар жануарларға жол үстінен немесе астынан өтуге мүмкіндік береді. Олар ең көп Еуропада қолданылады, бірақ АҚШ-тың бірнеше аймағында және Канаданың батыс бөлігінде де орнатылған. Жаңа тас жолдар мекендеу орындарын үнемі бөліп, фрагментацияға ұшыратуы салдарынан, мұндай өткелдер жойылып бара жатқан түрлерді қорғауда маңызды рөл атқарады. АҚШ-та, еліктердің көп өтетін жерлерінде елік суреті салынған ескерту белгілері қойылады; мұндай белгілер бұлан, қабан және басқа да түрлер үшін де бар. Американың батысында жолдар "ашық дала" деп белгіленген үлкен аумақтардан өтуі мүмкін, яғни жүргізушілерді ірі мал, мысалы, сиыр немесе бизон сияқты жануарлардан бөлетін қоршаулар жоқ. Көлік жүргізуші бұрылыстан өте келіп, жолдың ортасында тұрған жануарлардың шағын тобын кездестіруі мүмкін. Ашық далалар әдетте белгілермен көрсетіледі және мал тоқтағышпен қоршалады. 1,2 миллиард долларлық жануарларға байланысты көлік құралдарына келтірілген зиянды азайту мақсатында, АҚШ-тың бірнеше штатында көлік жүргізушілерді ірі жануарлардан қорғауға арналған күрделі жүйелер енгізілді. Осы жүйелердің бірі – Жолдық жануарларды анықтау жүйесі (RADS). Күн энергиясымен жұмыс істейтін сенсор жол жанындағы елік, аю, бұлан және қаршыға сияқты ірі жануарларды анықтап, алға келе жатқан жүргізушілерді ескерту үшін шамды жыпылықтатады. Сенсордың анықтау қашықтығы жердің сипаттамасына байланысты 0-ден шексіздікке дейін өзгереді.

Қақпақтардың өтуі

Жол құрылысымен байланысты ағаштардың алынуы орман қанатында үзіліс тудырады, бұл ағаш өмірлік кеңістігінде (ағаштарда мекендейтін) тіршілік ететін түрлерді бұл үзілістің үстінен өту үшін жерге түсуге мәжбүр етеді. Ұлыбританияда қызыл сүрегілер, Кенияда колобус маймылдары және Австралияның Солтүстік Квинсленд аймағында сақиналы құйрықты опоссумдар үшін арнайы көпірлер салынды. Бұл көпірлердің екі мақсаты бар: жолдардың жануарлардың қозғалысына кедерес келтірмеуін қамтамасыз ету, сондай-ақ жол апатынан қырылудың алдын алу. Мұндай көпірлерді орнату салыстырмалы түрде жылдам және төмен құнмен жасалуы мүмкін.

Қашу жолдары

Жол жиегіндегі төбелер, тіліктер және жолда жануарларды тұтқындап алатын қоршаулар жол апаттарына себеп болады. Басты жолдан қашу мүмкіндігін арттыру мақсатында, қосымша жолдарда қашу жолдары жасалған. Қашу жолдары, әсіресе жаңа жолдар салынып жатқанда немесе жолдар жаңартылып, кеңейтіліп немесе асфальтталғанда, ең тиімді шаралардың бірі саналады. Қашу жолдарының тиімділігін анықтау үшін, жануарлардың табиғи қашу жолдары мен кедергілері бар жерлерде көлік құралдарына реакциясын бақылау арқылы зерттеулер жүргізуге болады, арнайы салынған қашу жолдарында сынақтар өткізудің орнына.

Қалқан

Жаңа Орманның оңтүстігінде, Англияда, Жаңа Орман понилерін қорғау мақсатында жолдарды тосу туралы ұсыныс бар. Бірақ, бұл ұсыныс көңілі бөліседі.

Тарату

Жануарлардың өліктерін жолдардан алып тастау қоғамдық қауіпсіздік үшін маңызды деп есептеледі. Нью-Йорк штатында өлген жабайы жануарлар туралы Қоршаған ортаны қорғау департаментіне хабарлау жүйесі бар; олар ерекше түрде белгіленген/маркировкаланған жабайы жануарларға және жойылып бара жатқан немесе қауіп астындағы түрлерге қызығушылық танытады. Егер жануар ірі тас жол бойында табылса, тас жолға кім жауапты екеніне байланысты, сұраныс қалаға, облыстық көлік министрлігіне немесе тас жолдарды басқару орталығына жіберуге болады. Онтариода азаматтар көп жағдайда жол апатынан өлген жануарларды өздеріне алып, иеленуге құқылы, бірақ оларды тіркеуге міндетті болуы мүмкін.

Жолда өлген жануарларды жеу

Егер жануардың денесі жаңа болса, оны жеуге болады, тіпті жол апатынан өлген жануарларға арналған рецепттер жинағы да бар. Жолда өлген жануарларды жеу көбінесе сынға ұшырайды және көптеген адамдар оны қауіпсіз деп санамайды. Дегенмен, кейбір мәдениеттерде жаңадан өлген жануардың етін, аң аулау арқылы алынған ет сияқты, пайдалы және үнемді тағам ретінде пайдалану дәстүрі бар.

Музыка

Әнші-күйші және орындаушы Лудон Уэйнрайт III 1972 жылы "Dead Skunk (in the Middle of the Road)" атты бейжай күлкілі әнін шығарды, ол Billboard Hot 100 хит-парадында 16-шы орынға жетті. Америкалық Phish тобы концерттерінде "Possum" әнін жиі орындайды, ол бастапқыда "The Man Who Stepped into Yesterday" альбомынан алынған. Ән жолда қаза тапқан опоссуммен кездесуді сипаттайды және "Сенің соңың – жол" деген сөздерді қамтиды. The Horse Flies, Итака, Нью-Йорк қаласынан шыққан американдық альт-рок/фолк тобы, 1991 жылғы "Gravity Dance" альбомында көлік арқылы қамтамасыз етілген тағамдық қауіпсіздікке арналған "Roadkill" атты көтеріңкі ән шығарды, онда тыңдаушыға "Өлтіргеніңді же" деп шақырады.

Өнер

Жолда өлген жануарларды кейде өнер түрі ретінде қолданады. Көптеген суретшілер өз жұмыстарында дәстүрлі таксидермияны пайдаланады, ал басқалары түрлі өнер салаларын зерттейді. Халықаралық суретші Клаудия Терштаппен жолда өлген жануарларды фотоға түсіріп, олардың құлпытас сияқты кеңістікте әуеде қалқып тұрған үлкен суреттерін жасайды. Американ суретшісі Гэри Майкл Кейс оларды "Қайта тірілу галереясында" "RoadKill Totems" деп атайды. Американ суретшісі Стивен Патернайт 1970 жылдан бері жолда өлген жануарлардың туындыларын көрмеге қойып келеді.

Антропология

2013 жылы американдық антрополог Джейн Десмонд американдық мәдениет пен қоғамдық пікірдің жол астында қалған жануарлардың кең таралғандығын тиісінше мойындамауының себептерін толық зерттеді. Ол былай деп қорытындылады: "Ең қарапайым түсіндірмесі – АҚШ халқының көп бөлігі үшін бұл жануарлардың өмірінің құны төмен, себебі олардың иесі жоқ, ешқандай ақшалық немесе эмоционалдық құндылығы жоқ, олар үй жануарлары немесе мал емес, сондай-ақ зоопарктердегі пілдер мен арыстандар сияқты кең танымал жануарларға тән харизматикалық қолдауға ие емес. Осындай құнсыздандыру есебінен мұндай қырғын қоғамдық пікірде және заң аясында назардан тыс қалады, көз алдымызда болса да, санадан шығарылады".

Бейне ойындар

Жануарларды қағып өтуге болатын, мысалы, Cruis'n USA аркадалық нұсқасы сияқты, және ойыншылардың жолдан өткенде көлікке шалынудан сақтау үшін жануарды басқаратын, мысалы, Frogger және Crossy Road сияқты ойындар бар.