Кіріспе

Бали мифологиясындағы кейіпкер Баронг – Индонезияның Бали аралындағы пантераға ұқсас жаратылыс. Ол рухтардың патшасы, жақсылық күштерінің басшысы және Рангданың жауы, Бали мифологиясының дәстүрлеріндегі барлық рухтарды қорғаушының анасы, демон патшайымы. Баронг пен Рангда арасындағы шайқас Баронг биінде жақсылық пен жамандық арасындағы мәңгілік күресті бейнелейді.

Шығу тегі

Баронг жануарлар маскасы биі, сангянг биімен бірге балидің туған жергілікті билері болып саналады, бұл индуизмнің ықпалына дейін пайда болған болуы мүмкін. Аустронезиялық текті индонезиялықтардың арасында ата-бабалардың немесе табиғат рухтарын бейнелейтін ұқсас маска билері жиі кездеседі; мысалы, Даяк халқының Худок биі немесе аюға табыну сияқты практикалар. «Баронг» термині жергілікті «бахруанг» сөзінен шыққан деп есептеледі, ол қазіргі индонезия тіліндегі «beruang» – «аю» деген сөзбен сәйкес келеді. Бұл – орманды қорғайтын жануар бейнесіндегі жақсы рух. Бали мифологиясында бұл жақсы рух Банас Пати Раджа деп аталады. Банас Пати Раджа – баланың өмірі бойында бірге жүретін төртінші «бауыр» немесе рух баласы, бұл қорғаушы періштелер ұғымына ұқсас. Банас Пати Раджа – Баронгты жандыратын рух. Ол қорғаушы рух ретінде көбінесе арыстан түрінде бейнеленеді. Баронг көбінесе екі маймылмен бірге көрсетіледі. Баронг – қызыл басы бар, ақ түсті қалың жүнмен жабылған және айналы әшекейлермен безенілген алтын жалатылған зергерлік бұйымдармен киінген арыстан. Баронг арыстанының пішіні пекинес итіне де ұқсас. Баронгтың пайда болу тарихы өте ерте заманға барып, анық емес. Оның бастаулары индуизм пайда болғанға дейінгі анимистік сенімдерден болуы мүмкін, сол кезде ауыл тұрғындары әлі де жануарлардың үстіннен қорғау күшіне сенген.

Калон Аранг

Рангда Баронгтың қарама-қарсысы болып табылады. Баронг жақсылықты, ал Рангда жамандықты көрсетеді. Рангда – жын-шайтан патшайымы ретінде танымал, ол Калон Арангтың жасыны, яғни 10 ғасырда Эйрланга билік еткен кезде ежелгі Явада қиыншылықтар тудырған аңыздық сиқыршы. Калон Аранг – қара магиямен айналысқан жесір әйел, ол жиі фермерлердің егіндеріне зиян келтіріп, аурулардың таралуына себепкер болған. Оның Ратна Мангали есімді қызы болған, ол әдемі болғанымен, анасынан қорқып, күйеуге шыға алмаған. Қызының басына келген қиындықтардан ашуланған Калон Аранг, жас қызды ұрлап, кек алуды жоспарлады. Ол қызды ғибадатханаға алып келіп, Дурга қадірлісіне құрбандыққа шалуға дайындады. Ертесі күні ауылды үлкен су тасқыны шалып, көптеген адам қаза тапты. Сонымен қатар, аурулар да пайда болды. Бұл жайтты естіген Эйрланга патшасы кеңесшісі Эмпу Барададан бұл мәселені шешуді сұрады. Эмпу Барада өз шәкірті Эмпу Бахуланы Ратнаға үйлендіру үшін жіберді. Олар жеті күн, жеті түн тойлап, үйленді, және жағдай қалыпқа келді. Калон Арангтың сиқырлы дұғалары жазылған кітабы болған. Бір күні Эмпу Бахула бұл кітапты тауып алып, Эмпу Барадаға тапсырды. Калон Аранг кітаптың ұрланғанын білгенде ашуланып, Эмпу Барадамен күресуге бел буды. Дурганың көмегінсіз Калон Аранг жеңіліске ұшырады. Оның жеңілісінен кейін ауыл Калон Арангтың қара магиясының қаупінен аман қалды.

Рангда

Тағы бір нұсқада Рангда тарихи патшайым Махендрадатта немесе Гунаприядхармапатнимен байланысты, ол Матарам патшалығы кезеңінің соңында Шығыс Яван Ишана әулетінің Дхармавангсаның қарындасы болған. Бали патшасы Удаянаның әйелі және Айрланганың анасы. Махендрадатта Балиде Дургаға табынуымен белгілі. Айрланганың анасы Махендрадатта қара сиқырмен айналысқаны үшін Айрланганың әкесі тарапынан айыпталыпты. Ол жесір болғаннан кейін (ескі яван тілінде "рангда" - "жесір" деген мағынаны білдіреді), қорланғандықтан және ренжігендіктен бұрынғы күйеуінің сарайынан және бүкіл патшалығынан кек алуға тырысты. Ол ормандағы барлық зұлым рухтарды, лейактарды және патшалықта оба мен өлімге себеп болған демонды шақырды. Айрланга патшалықты құтқару үшін анасымен бетпе-бет кездесуге мәжбүр болды. Соғыс болды, бірақ ол және оның қара сиқырлы әскерлері соншалықты күшті болғандықтан, Айрланга жеңу үшін рух патшасы Баронгтан көмек сұрауға тура келді. Баронг Айрланганың әскерімен бірге келді, содан кейін шайқас басталды. Рангда Айрланганың барлық әскеріне өздеріне қол жұмсауға итермелейтін сиқыр жасады, олар уланған керилерін өз қарындары мен кеуделеріне бағыттады. Жауап ретінде Баронг әскерлердің денелерін өткір керистерге төзімді ететін сиқыр жасады. Ақырында Баронг жеңіске жетті, ал Рангда қашып кетті.