Кіріспе

Қытай фотографы (1940-2020) Ли Чжэньшен (; 22 қыркүйек 1940 маусым 2020) - Қытайдың Ұлы пролетариаттық мәдени революциясын, жақсырақ Қытай мәдени революциясы деп аталатын маңызды суреттерді түсірген Қытай фотожурналисі. Партиялық бағытпен жұмыс істейтін "Хейлунцзян күнделігі" газетінде жұмыс істегені және төраға Мао Цзэдунмен одақ орнағанын көрсететін қызыл жеңді киюі оған басқа жағдайда тек жазбаша және ауызша есептерде сипатталған көріністерге қол жеткізуге мүмкіндік берді. 2003 жылы жарық көрген "Қызыл түсті жаңалықтар сарбазы" атты кітабында Мәдени революция кезінде болған төңкеріс идеалдары мен көптеген зұлымдықтар баяндалған. Хэйлунцзян күнделікті газетінде үкіметтің "жақсы" суреттерді ғана жариялауға болатындығы туралы қатаң ережелері болды, олар негізінен күлімсіреп отырған революционерлерден тұратын, олар төраға Маоны мақтады. Сол кездегі зұлымдықтарды бейнелейтін "негативтік" суреттер 1988 жылы фото көрмеде жарыққа шығарғанға дейін үйінің еден астына жасырылған. Лидің өмірі мен шығармашылығына арналған жеке музей 2017 жылы Сычуань провинциясында Цзянчуань музейлер кластерінің бір бөлігі ретінде ашылды.

Ерте өмір

Ли Далянь қаласында кедей отбасында дүниеге келген. Ол дүниеге келген кезде қала Квантун жалға алынған аумағында орналасқан, онда Жапонияның марқұм режимі Маньчжукоо сақталған. Оның анасы үш жасында қайтыс болды, ал Қытай Азамат соғысы кезінде Халықтық азаттық армиясының мүшесі болған ағасы қаза тапты. Ли 10 жасқа дейін пароходта аспаз, кейіннен фермер болған әкесіне көмектесті. Ли мектепті кеш бастағанына қарамастан, сыныптың біріншісін атанды. Кейіннен ол Чанчунь кино мектебінде оқып, фотосуретке қатысты білімін арттырды. 1963 жылы ол қысқа уақыт бойы Хейлунцзян күнделікті газетінде жұмыс істеді, бірақ Социалистік білім беру қозғалысы араласты. Ли екі жылға жуық ауылға оралып, шаруалармен бірге өмір сүріп, төраға Маоның шығармаларын зерттеді.

Мәдени революция

Ли Харбинге 1966 жылдың көктемінде Ұлы пролетарлық мәдени революция басталғанға дейін бірнеше ай бұрын оралды. Фотофильмнің жетіспеушілігі, қызыл гвардияның қарақшылары және революцияның жағымсыз жақтарын суретке түсіруге саяси тыйым салу оның суреттегенін шектеді. Көп ұзамай ол қызыл гвардияның қызыл түсті жеңін байлаған адамдар ғана фотоға түсіруге рұқсат етілгенін түсінді. Осы мақсатқа жету үшін ол газетте өзінің кішкентай бүлікші топты құрды. Ли кейінірек қорқынышты оқиғаларды суретке түсірді. Оның коллекциясына Қызыл гвардияның контрреволюционерлерді қорлау немесе кемсіту үшін қолданған адамгершіліксіз тәсілдерін бейнелейтін фотосуреттер кіреді. Кейбір суреттерде "айыптау" дегенді көпшілік алдында көрсету, атақты адамдардың шашын қырқып алу бейнеленген. Басқа суреттерде "дюна" шапқыштарын кигендер, беттеріне қара бояу салынғандар, мойнына өздерінің аты-жөнін немесе мамандығын сынға алатын жазулар салынған белгілер тағылғандар бейнеленген. Ли сондай-ақ, қылмыстары үшін сотқа тартылмаған контрреволюционерлерді жазалау көріністерін түсірді. 1969 жылдың қыркүйегінде Мәдени революция кезінде Ли тағы да ауылға жіберілді. Ол Люхэдегі 7 мамыр кадрлық мектебіне жіберілді, ол жерде ол әйелі Зу Инксямен екі жыл ауыр жұмыс істеді. Ли газетте жұмыс істеген кезде түсірген "негативтік" суреттеріне мұқият қарап, оларды бір бөлмелі пәтерінің еден астына жасырып қойған. Харбиннің құрғақ ауа-райы мен жылы ауа температурасы фоторезисторлардың теріс материалдарын сақтап қалуға көмектесті. Ли үйді күзетуді досына тапсырып, үйдегі құпияны ешкімге айтпауды бұйырды. Ли 1972 жылы газетке фотосурет кафедрасының меңгерушісі болып оралды, ал кейіннен 1982 жылы Пекин университетінің профессоры болды.

Қызыл түсті жаңалықтар сарбазы

Лидің "Қызыл түсті жаңалықтар сарбазы" атты кітабы 2003 жылы жарық көрді. Бұл кітапта 1965 жылғы Мәдени төңкерістен кейін 1976 жылға дейінгі кезең қамтылған. Ол бес хронологиялық бөлімге бөлінген: 19641966 "Бұзғыру дұрыс"; 1966 "Штабты бомбалау"; 19661968 "Қызыл күн біздің жүрегімізде"; 19681972 "Революция кешкі ас емес"; және 19721974 "Өлгіш". Қытай сарапшысы Джон Гиттингс өзінің шолуында Лидің кітабын құптайды, Ли фотограф ретінде Қызыл гвардияшы екенін және оның жазықсыз құрбандарға қарсы "жанжал сессияларын" жүргізгенін де жоққа шығармайды. Гиттингс Лидің суреттері жазу мен түсіну құштарлығын көрсетеді деп жазады, ал ол "бірден-бір" қарапайым себеппен: "Маодан кейінгі Қытай үкіметі мәдени революцияны "10 жыл қақтығыс" деп атаса да, ол әлі де болса, оның салдарынан болған сансыз адамзаттық қайғы-қасіреттер туралы нақты зерттеуді басып тастауға тырысады" деп жазады. Лидің "негативтік" суреттері (мәдени революцияның зұлымдықтарын бейнелейтіндер) алғаш рет 1988 жылдың наурыз айында Пекинде өткен Қытай баспасөз қауымдастығының фотосурет байқауында ашылды. "Тарих болашақты айтып берсін" атты көрмеде оның коллекциясынан "контрреволюциялық" деп танылған жиырма сурет болды. Сол жылдың желтоқсан айында Ли Нью-Йоркте орналасқан халықаралық фотоагенттік Contact Press Images директоры болған француз-британдық фоторедактор Роберт Пледжпен кездесті. Олар Лидің суреттерінен тұратын кітап жасауға келісті, бірақ саяси жағдай жақсы болғанша күтуді жөн көрді. Жеті айдан кейін, 1989 жылдың маусым айында Тяньаньмэнь алаңындағы оқиғалар әлемдегі жаңалықтардың басты тақырыптарына айналды, Ли Мәдени революциядағы суреттерді әлемге көрсету үшін кітап шығаруды шешті. Кітап 1999 жылы басылып шықты. Пледж қытайша, Ли ағылшынша сөйлемейтіндіктен, екеуіне аудармашыларды қолдану арқылы жұмысты үйлестіруге тура келді, олардың көбі олардың қарым-қатынасының ажырамас бөлігі болды. Ли Нью-Йорктегі Пледж кеңсесіне 30 000-нан астам қоңыр конверт жіберді, олардың әрқайсысында фоторезистенттік негативтер бар. Суреттердің көбісі автопортреттер. Бұл - әрқашан соңғы минутта жаңалықтарды жариялауға дайын болудың бір жолы. Ли фильмді түсіруден бұрын соңғы суретті өзі туралы суретпен "жарып тастайтын". Көбінесе олар әзіл-сықақпен, ойын-сауықпен жүреді. Лидің жалаңаш көкіректі көрсеткен суреті кітапта жарияланды. Ол өзінің "азапқа тап болғанда көкіректі ашық ұста" деген ескі сөзді қайта құруға тырысатынын айтты, немесе оның жағдайында, коммунизм. Кітап сапарларында Ли Қытайға деген сүйіспеншілігі туралы айтып берді. Ол үкіметпен келіспейтінін, бірақ елін жақсы көретінін және демократия ұзақ мерзімді болашақта билік құратынын айтты. Ол өзінің суреттері мен кітабының Қытайға қарсы деп қарастырылуы керектігін ойламады, керісінше, көптеген елдердің өз дамуы барысында бастан кешкен ауыр өткенін еске түсіреді.

Өлім

Ли 2020 жылдың маусым айында қайтыс болды.