Кіріспе
Ирандағы шиа исламындағы Ниматуллахи немесе Нематоллахи (نعمتاللهی) (сондай-ақ "Ниматоллахи", "Нематоллахи" немесе "Ниматоллахи" деп те жазылады) – Иранда пайда болған суфи ордені (немесе тарика). Орден өзінің 14-шы ғасырдың суннит негізін қалаушысы және құтбы, Шах Ниматулла (Нур ад Дин Ни'матуллах Уали) есімімен аталады, ол Иранның Керман провинциясының Махан қаласында қоныстанды және сонда жерленген. Оның қабірі бүгінгі күнге дейін маңызды қажырлы орын болып табылады. Шах Ниматулла Сухравардия суфиі ʿАбд Алла Йефаидің шәкірті болды, суфи құтбтары мен пирлерінің тізбегін (силсила) Маруф Кархиден бастап жеткізді.
The Ni'matullāhī or Ne'matollāhī (نعمتاللهی) (also spelled as "Nimatollahi", "Nematollahi" or "Ni'matallahi) is a Sufi order (or tariqa) originating in Iran. The order is named after its 14th century CE Sunni founder and qotb, Shah Nimatullah (Nūr ad Din Ni'matullāh Wali), who settled in and is buried in Mahan, Kerman Province, Iran, where his tomb is still an important pilgrimage site. Shah Ni'matallāh was a disciple of the Suhrawardiyya Sufi ʿAbd Allah Yefâ'î, advancing a chain of succession (silsilah) by Sufi qotbs and pīrs — claimed to extend from Maruf Karkhi. [citation needed]
From its foundation by Shah Nimatullah, the Sufi order has rejected seclusion and quietism with an established a principle of meaningful participation and service to society. [citation needed] The Nimatullahi are still active, and are self described as “an authentic Sufi order that has been in continuous existence for over 700 years. Its centers around the world support practitioners in the mystical way.” [citation needed] According to Moojan Momen, the number of Nimatullahi in Iran in 1980 was estimated to be between 50,000 and 350,000. Following the emigration of Javad Nurbakhsh and other dervishes after the 1979 Iranian Revolution, the tariqa has attracted numerous followers outside Iran, mostly in Europe, West Africa and North America, although the first khaniqah outside Iran was formed in San Francisco, California, United States in 1975, a few years before the revolution in Iran.
Шах Ниматулланың орденді құруынан бастап, суфи ордені оқшаулану мен тыныш өмір сүруді қабылдамай, қоғамға мағыналы қатысу және қызмет ету принципін орнатып, дамыды. Ниматуллахи әлі де белсенді және өздерін "700 жылдан астам уақыттан бері үздіксіз өмір сүріп келе жатқан шынайы суфи ордені" деп сипаттайды. Оның әлемдегі орталықтары мистикалық жолда ізденушілерге қолдау көрсетеді. Муджан Моменнің мәліметінше, 1980 жылы Иранда Ниматуллахи саны 50 000 мен 350 000 арасында деп есептелген. 1979 жылғы Иран революциясынан кейін Жавад Нурбахш және басқа дервиштердің эмиграциясынан кейін, тарика Ираннан тыс көптеген жақтастарды, әсіресе Еуропа, Батыс Африка және Солтүстік Америкада тартты, бірақ Ираннан тыс алғашқы ханика 1975 жылы АҚШ-тың Калифорния штатындағы Сан-Франциско қаласында құрылды, бұл Ирандағы революциядан бірнеше жыл бұрын болды.
The Ni'matullāhī or Ne'matollāhī (نعمتاللهی) (also spelled as "Nimatollahi", "Nematollahi" or "Ni'matallahi) is a Sufi order (or tariqa) originating in Iran. The order is named after its 14th century CE Sunni founder and qotb, Shah Nimatullah (Nūr ad Din Ni'matullāh Wali), who settled in and is buried in Mahan, Kerman Province, Iran, where his tomb is still an important pilgrimage site. Shah Ni'matallāh was a disciple of the Suhrawardiyya Sufi ʿAbd Allah Yefâ'î, advancing a chain of succession (silsilah) by Sufi qotbs and pīrs — claimed to extend from Maruf Karkhi. [citation needed]
From its foundation by Shah Nimatullah, the Sufi order has rejected seclusion and quietism with an established a principle of meaningful participation and service to society. [citation needed] The Nimatullahi are still active, and are self described as “an authentic Sufi order that has been in continuous existence for over 700 years. Its centers around the world support practitioners in the mystical way.” [citation needed] According to Moojan Momen, the number of Nimatullahi in Iran in 1980 was estimated to be between 50,000 and 350,000. Following the emigration of Javad Nurbakhsh and other dervishes after the 1979 Iranian Revolution, the tariqa has attracted numerous followers outside Iran, mostly in Europe, West Africa and North America, although the first khaniqah outside Iran was formed in San Francisco, California, United States in 1975, a few years before the revolution in Iran.
Тарих
Орден 14 ғасырдағы суннит негізін қалаушысы Шаһ Ниматулла (Нур ад Дин Ниматулла Уали) атымен аталады. Ол Иранның Керман провинциясындағы Махан қаласына қоныстанды және сонда жерленген. Оның қабірі бүгінгі күнге дейін маңызды қажырлы саяхат орны болып табылады. Шаһ Ни'маталлахи Кадири суфиі ʿАбд Алла Ефаидің шәкірті болған, және Маруф Кархиға дейінгі ұстаздар тізбегі (силсила) бар екендігі айтылады.
Қазіргі Ниматуллахи ордені
Д. Жавад Нурбахш 1953 жылы өзінің алдыңғысы, Мунис Али Шахтың, Дхул Риясатайн ретінде белгілі болғаннан кейін Ниматуллахи орденінің пирі болды. Доктор Нурбахш 16 жасында Нұр 'Әли Шах Кермани деген атқа ие болды және ерте кезден рухани дарынды ретінде танылды. Мунис Али Шах жас Жавад Нурбахшқа Тегерандағы Ниматуллахи ханиқасын басқару және күтіп ұстаудың барлық негізгі міндеттерін жинақтады, оның жасы жиырмаға толмаған кезде – ол сол кезде университетте толық уақытты медициналық білім алып жатқан шақ еді. Оның кейіннен қотб ретінде тағайындалуы орден үшін кеңейу, жандану және жаңару кезеңін бастады, бұл оның 18 ғасырдағы алдыңғысы және рухани атауын алған Нұр 'Әли Шахтың қайта жаңғыртуымен салыстыруға болатын еді. Иран ішінде Ниматуллахи ордені Жавад Нурбахшпен айтарлықтай кеңейтілді, 1953 және 1979 жылдар аралығында оның орденге кіруі кезінде елдің қалаларында 60 жаңа ханиқа салынды. 1970 жылдардағы осы өсім кезеңінде Иранға АҚШ пен Еуропадан келген қонақтар алғаш рет қабылдана бастады. 1974 жылы Ниматуллахи орденінің американдық жақтастарының шақыруымен Жавад Нурбахш АҚШ-қа барды және онда тұрақты ханиқалар құру қажеттігін анықтады. 1979 жылы Ирандағы төңкеріс салдарынан Жавад Нурбахш Ниматуллахи орденінің басшылығы Тегераннан шетелге көшті. Доктор Нурбахш 1983 жылы Англияға көшкенге дейін АҚШ-тан Ниматуллахи орденін басқарды. 1990 жылдардың басында АҚШ-та тоғыз Ниматуллахи ханиқасы болды. Осы екі онжылдық ішінде Ниматуллахи мүшелерінің құрамы өзгеріп, кеңейді, Шығыс жағалаудағы американдық ханиқалар – Бостон, Нью-Йорк және Вашингтон сияқты – көбінесе американдықтарға арналса, Калифорниядағылардың шамамен жартысы американдықтар, жартысы ирандықтар еді. Ниматуллахи мүшелері тек шынайылыққа негізделген түрлі діни көзқарастағы адамдардан да қабылданды, олар тек шиит исламымен шектелмеді. Ниматуллахилардың әлемдік қатысуы өсіп келеді және 2022 жылғы жазба бойынша Ниматуллахи ордені АҚШ, Канада және Мексикадан бастап, бірнеше еуропалық елдерге, Ресейге, Батыс Африкаға және Австралияға дейін әлемнің көптеген бөліктеріне тарады, онда шамамен 36 ханиқа орналасқан. 2008 жылдың қазан айында доктор Жавад Нурбахш қайтыс болғаннан кейін Ниматуллахи орденінің пирі ретіндегі басшылықты оның ұлы доктор Әлиреза Нурбахш жалғыз рухани және материалдық мұрагер ретінде иемденді. Орденнің қоғамның өнімді мүшесі болуға қатысты талабына сәйкес, Әлиреза Нурбахш қазір Лондонда заңгер болып жұмыс істейді. Ол адвокат лицензиясын алғаннан басқа, 1988 жылы Висконсин университетінде (Мэдисон) философиядан докторлық диссертациясын қорғады. Ниматуллахи орденінің басшылығына тағайындалғанға дейін Әлиреза Нурбахш Ниматуллахи суфи журналын құрып, оның алғашқы 20 жылын басқарды. Суфи журналы сол жылдардан бастап 2022 жылға дейінгі кезеңде орденнің ғылыми және көркемдік демеушілігіне жауапты болды. Доктор Әлиреза Нурбахш Ниматуллахи орденінің практикалық мұрасын жаңа ғасырға жеткізу және дамыту міндетін, ол Құдайдың бірлігі мен махаббат пен мейірімділіктің рухынан басқа ештеңе емес деп сипаттады.
Іс-шаралар
Орденнің көптеген басылымдарының ішінде екі жылда шығатын SUFI журналы бар. "Ханқихаи Ниматуллахи" парсы, ағылшын және басқа да тілдерде жарияланымдар шығарады. Доктор Жәвад Нұрбахш суфи жолының күйлері мен деңгейлерін зерттейтін жеті томдық еңбек, суфи мистикасы терминдерінің мағынасын түсіндіретін он екі томдық кітап, сондай-ақ жолдың ұлы тарихи шеберлерінің көптеген түсіндірмелі өмірбаянын жазған. Қазіргі орденнің әлеуметтік қызметтеріне Батыс Африканың мұқтаж аймақтарында емханалар мен медициналық орталықтар ашу кіреді, онда орден көптеген жақтастарды тартқан.