Кіріспе

Британдық Колумбияның географиялық аймағы, Канада

Британдық Колумбияның Чилкотин (/tʃ//ɪ//l/'/k//oʊ//t////n/) аймағы көбінесе жай ғана "Чилкотин" деп аталады, сондай-ақ сөйлеу тілінде "Чилкотин елі" немесе қарапайым "Чилкотин" деп те аталады. Бұл Британдық Колумбиядағы Фрейзер өзенінің батыс жағындағы Жағалау тауларының қорғаныш жағында орналасқан плато және таулы аймақ. Чилкотин – сондай-ақ осы аймақты сумен ағызатын өзеннің аты. Цилхотин халқының тілінде олардың аты мен өзеннің аты "қызыл сары топырақ өзенінің" (оның саласы Чилко өзені "қызыл сары топырақ өзені" дегенді білдіреді) деген мағынаны білдіреді. Чилкотин елінің немесе Цилхотин аумағының олардың тіліндегі дұрыс аты – Tŝilhqotʼin Nen. Чилкотин ауданы көбінесе Карибу аймағының шағылысқан бөлігі ретінде қарастырылады, бірақ ол Карибу ауданынан ерекшеленеді. Дегенмен, ол инфрақұрылым мен жерді пайдалану жоспарлаудың кейбір аспектілерін басқаратын муниципалды деңгейдегі орган – Карибу өңірлік округінің құрамына кіреді. Халықтың басым көпшілігі – Цилхотин және Дакель халықтарының мүшелері, ал қалғандары қоныс аударушылар мен мал өсірушілер.

География

Чилкотин ауданы негізінен таулардан Фрейзер өзеніне дейін созылатын кең, биік плато, бірақ сонымен қатар платодан таулардың етегіне дейін жеткен бірнеше фьорд сияқты көлдерді де қамтиды. Аймақтағы ең ірі көл – Чилко көлі, ол Чилкотин өзенінің негізгі саласы – Чилко өзенін сумен қамтамасыз етеді. Басқа ірі көлдер – Татлайоко көлі (TATlə koh) және Тасеко көлі (təSEEkoh); ауданның оңтүстік бөлігіндегі көлдердің аймағы қазір Цʼилʔос провинциялық паркі деп аталады, сондай-ақ бұл жергілікті Цилхоцтин халқының бір бөлімі – Ксени Гветиннің құрметіне Ксени Гветин шөлдігі деп те аталады және олар «Тасты Чилкотин» деп те белгілі, олар осы аймақты сақтау үшін күресте маңызды рөл атқарды. Парктің солтүстік-шығысында, Чилко және Тасеко өзендері арасында орналасқан орманды плато аймағы Бриттани үшбұрышы деп белгіленеді және қазіргі уақытта табиғатты қорғаушылар мен орман шаруашылығымен айналысатын компаниялар арасында қызу даудың ортасында. Цʼилʔос провинциялық паркінің шығысында Биг Крик провинциялық паркі және Чурн Крик қорғалған аймағы орналасқан, ал оңтүстік-шығысында Спраус көлі қорғалған аймағы, сонымен қатар «Оңтүстік Чилкотин» деп те аталады. Оның аты болғанымен, ол көбінесе Бридж өзенінің аймағында, Лиллоет аймағының бір бөлігінде орналасқан және Чилкотин аймағына жатпайды, ол қорғалған аймақтың солтүстік және солтүстік-батыс шекараларынан басталады.

Әдеби еңбектері

Халық саны аз және оқшауланғандығына қарамастан, аймақ натурализмді жергілікті және қоныс аударушылар мәдениеттерімен және естеліктермен үйлестіретін шағын, бірақ өте оқымды әдебиет тудырды. Чилкотиннің ең танымал авторлары – Лиланд Стоу және Пол Сент-Пьер; соңғысы бұрын Кост Чилкотин округінің парламент мүшесі және Ванкувердің белгілі журналисі болған. Сент-Пьердің жазбалары Чилкотин фольклоры мен күнделікті өмірін қамтиды және өткір, ирониялық және көбінесе қызық стильде жазылған; ең танымалдары – «Смит және басқа оқиғалар» және «Карибу ковбойы», ал Стоудың жазбалары ауданның батыс жиегіндегі жануарлар дүниесіне назар аударады. Оның «Жоқсызық көлдің Крузосы» ерте қоныс аударушы Ральф Эдвардс және оның аймақ арқылы көшіп өтетін кернейші қарлығастарды қорғау жұмысы туралы; Эдвардстың «Жоқсызық көлдің Ральф Эдвардсы» кітабы Стоудың баяндамасына ұқсас, ал оның қарындасы Изабель Эдвардстың «Руффлс Оф Май Лонджонс» кітабы жабайы табиғатты қорғаушының әйелі ретіндегі қиындықтарын сипаттайды. Соңғы жылдарығы тағы бір маңызды кітаптар – Татлаёко көлінің Садж Берчвотерінің «Чивид» кітабы, ол алғашқы халықтардың ерекше тұлғасы Лили Скиннердің естеліктерін және Терри Глауиннің «Немайя: Жеңілмеген ел» кітабы, ол 1864 жылғы Чилкотин соғысының тарихын және Немайя алқабының бүгінгі күнгі атмосферасын көрсетеді (Немайя – Xeni Gwetin тайпасының негізгі тұрақты жері, олар соғыстың бастамашылары болған). Эдвардстың үйі және кернейші қарлығастардың мекені – әлемдік мұра нысандары, бірақ оның үйі 2004 жылғы жаздағы үлкен орман өртінде өртеніп кетті. Чилкотиннің тағы бір авторы – Тед «Чилко» Чоат, ауданның оңтүстік-шығыс бөлігіндегі Гаспард көлінде аңшылыққа жетекшілік ететін адам, ол жануарлар, аңшылар және жабайы табиғаттағы өмір салты туралы жазады. Чоат – Tweedsmuir, Tsʼilʔos, Spruce Lake/South Chilcotin, Big Creek және Churn Creek далалық аймақтарын жағалау таулары мен Фрейзер және Жағалау тауларының тізбегі арасындағы платоны қамтитын бір үлкен ұлттық саябақ құруды қолдайтын негізгі жақтаушылардың бірі.

Жабайы жылқылар

Чилкотин аттардың көптеген мустангтарымен де танымал, олар аймақтағы үй жануарларының тұқымдық құрамына үлкен үлес қосты, соның ішінде кайюзе пониі немесе кейбір жергілікті жазуларда каюш (Лиллуэт қаласының ежелгі атауы) – Чилкотиннің оңтүстік-шығысында, плато Фрейзер өзенімен кездесетін жерге жақын орналасқан. Бүгінде мал өсірушілердің малдарымен шөп үшін бәсекелесетіндіктен, олар әлі де "бақылауда" ұсталады. Бір кезде олардың саны тым көп болған, тіпті ірі шаруашылықтардың мал азығына деген қажеттілігімен бәсекелеспей тұрып, оларға үлкен сыйлық тағайындалып, аң аулау арқылы жаппай қырылып, құрылуға жақын келді. Олардың алтын іздеу дәуірінде әкелінгендігі айтылады, өйткені сол кезге дейін Чилкотин халқында жылқы болмаған. Алайда, автор және тур-жетекші Чилко Чоат, шөп өсетін жерлердің ерекшеліктері мен осы тұқымның аймаққа бейімделуіне байланысты, олардың бұрыннан-ақ жабайы болған және жергілікті тайпалар оларды үйретпестен бұрын, Оканаган, Нез-Персе және басқа да плато халықтарының ондаған жылдар бұрын алған ірі жылқы тобынан тараған болуы мүмкін екенін атап көрсетеді. Бақылаудағы мәртебесіне қарамастан, олардың саны бүгінде сақталған, бірақ мал шаруашылығы мен орман шаруашылығының кеңеюінен қауіп көріп отыр. Аймаққа 20-шы тас жол арқылы жетуге болады, ол Оңтүстік Бентинк Армының басындағы Белла Кула портынан басталып, Жағалау тауларының тереңіне енетін фьорд арқылы, таулар мен платодан өтіп, Оңтүстік Карибудың орталық қаласы Уильямс көліне жетеді. Твидсмуир саябағының оңтүстік жағындағы 20-шы тас жолдың жанында 1226 фут (373,7 метр) биіктігіндегі Хунлен сарқырамасы орналасқан, ол Канаданың ең биік сарқырамаларының бірі болып есептеледі және өлшеуді қиындататын терең шатқалға құлайды.

Елді мекендер мен қалалар

Чилкотиннің ең ірі елді мекендері – Алексис Крик, Анахим көлі және Хансвилл, олардың барлығы Бірінші Ұлттар қауымдастығы. Чилкотиндегі басқа да елді мекендер – Тоудистан, Нимпо көлі, Немая аңғары, Татла көлі және Татлайоко көлі. Алайда, отарлаушылар (көбінесе шағын шаруалар және кішкентай курорттардың иелері мен қызметкерлері) жартасты дала аймағында сиреп орналасқан. Алаңның шығыс жиегінде, ескі Чилкотин бекінісінің жанында Канада Қарулы Күштерінің артиллериялық және тактикалық оқу полигоны орналасқан (бұл жер Чилкотин соғысынан кейін әскери мақсаттар үшін арналып бөлінген).

Бандалық ранчо

Чилкотинде маңызды орын алатын Банг ранчосы, бір кезде әлемдегі ең ірі шаруашылық болған және қазір де Британдық Колумбиядағы маңызды сиыр еті жеткізушілердің бірі. "Ганг" 1860 жылдардан бастау алады және Чилкотин өзенінің оңтүстігінде, Тасеко көлінің және Фрейзер өзенінің шығысында, сондай-ақ оңтүстігіндегі Бридж өзені аймағын қамтиды. Ганг ранчосының кең аумағы көбінесе жайылым емес, жабайы табиғатқа толы, табиғи платолар, альпілік шалғындар, кең орман және батпақтар бар. Ганг, Жағалау тауларының солтүстік-шығыс беткейі Фрейзер өзеніне жақындағанда, оның басты үйі мен Лиллуэт қаласы арасында Фрейзер өзенімен шектеседі. Бэрнс-Лейк және Смитсерс аймағынан Солтүстік-Батыс Ішкі Британдық Колумбиядан АҚШ шекарасына дейін, Камлупстан оңтүстікке қарайғы танымал Дуглас-Лейк ранчосы сияқты ұқсас шаруашылық жағдайлары кездеседі, бірақ Банг ең ірісі және ең жабайы табиғатымен ерекшеленеді.