Ауғанстан-Пәкістан дағдарысын реттеудегі БҰҰ миссиясы (1988-1990)

Кіріспе

Ауғанстан мен Пәкістандағы Біріккен Ұлттар Ұйымының жақсы ниет миссиясы (UNGOMAP) 1988 жылдың мамыр айында, совет-ауған соғысы кезінде, Ауғанстанға қатысты мәселені реттеу жөніндегі келісімдердің орындалуына көмектесу және келісімдердің кез келген ережелерін бұзу жағдайларын тергеу және туралы хабарлау мақсатымен құрылды. Біріккен Ұлттар Ұйымының Қауіпсіздік Кеңесі 622 (1988) қарарымен миссияның құрылуын бекітті. 1988 жылдың 15 тамызына дейін совет әскері Ауғанстаннан әскерлерінің шамамен 50 пайызын (50 000-ға жуық адам) шығарды, 10 негізгі гарнизонды эвакуациялап, оларды Ауғанстан қарулы күштеріне тапсырды. Тағы 8 гарнизон 1989 жылдың 15 ақпанында әскерлерді толығымен қайтарып алу аяқталғанға дейін совет бақылауында қалды. UNGOMAP-қа Ауғанстан мен Пәкістан тарапынан Женева келісімдерін бұзу туралы көптеген шағымдар келіп түсті. Ауғанстан Пәкістанда Ауғанстан үкіметіне қарсы саяси қызмет пен насихат жүргізіліп жатқанын, Пәкістаннан Ауғанстанға адамдар мен материалдық заттардың шекарадан өтуін, шекара маңындағы атыс-шабуылдарды, саботаж актілерін, ірі қалаларға ракеталық шабуылдарды, Пәкістан әуе күштерінің Ауғанстан әуе кеңістігін бұзуын, Пәкістанда Ауғанстан оппозициялық топтарының оқу лагерлері мен қару-жарақ қоймаларының әлі де бар екенін, Ауғанстан аумағында Пәкістан әскери қызметкерлерінің тікелей қатысуын, сондай-ақ Ауғанстанға оралуға ниеттенген босқындарға қойылған шектеулерді айтты. Пәкістанның шағымдарында Пәкістан үкіметіне қарсы саяси қызмет пен насихат, Ауғанстан әуе күштерінің оның әуе кеңістігін бомбалауы мен бұзуы, саботаж актілері мен шекара маңындағы атыс-шабуылдар, оның ішінде Пәкістан аумағына қарсы SCUD зымырандарын қолдану туралы мәлімдемелер болды. UNGOMAP екі тараптан түскен шағымдарды тексеру үшін барлық күшін жұмсады. Алайда, бірқатар қиындықтар миссияның инспекциялық топтарының жұмысын тиімсіз етуге әкеп соқты. Оларға жердің таулы болуы, көптеген оқиғалар туралы хабарлау кешігуі және операция аймағындағы қауіпсіздік жағдайы жатты. UNGOMAP Біріккен Ұлттар Ұйымының босқындар жөніндегі жоғарғы комиссарымен (UNHCR) тығыз байланыс ұстады. Атап айтқанда, ол Ауғанстандағы жағдайды бақылауға және босқындардың оралуы мен қайта орналасуы үшін қажетті қауіпсіздік жағдайлары туралы UNHCR-ге хабарлауға дайын болды. Пәкістан мен Иранда шамамен 5 миллион босқын тұрып жатқандығы естілді. Алайда, Ауғанстандағы соғыс жалғасқандықтан, жағдай тұрақсыз болып қалды және Ауғанстанға тек шектеулі мөлшерде босқындар ғана оралды. UNGOMAP-тың мандаты 1990 жылдың 15 наурызында ресми түрде аяқталды.

United Nations Good Offices Mission in Afghanistan and Pakistan (UNGOMAP) was established in May 1988, during the Soviet–Afghan War, to assist in ensuring the implementation of the agreements on the settlement of the situation relating to Afghanistan and investigate and report possible violations of any of the provisions of the agreements. The United Nations Security Council confirmed its establishment in Resolution 622 (1988). By 15 August 1988, the Soviet military withdrew nearly 50 percent of its troops (some 50,000 men) from Afghanistan, evacuating 10 main garrisons and handing them over to the Afghan armed forces. Another 8 garrisons remained under Soviet control until the end of the pullout on 15 February 1989. UNGOMAP received numerous complaints from both Afghanistan and Pakistan of alleged violations of the Geneva Accords. Afghanistan alleged political activities and propaganda hostile to the Government of Afghanistan taking place in Pakistan, border crossings of men and materiel from Pakistan to Afghanistan, cross border firings, acts of sabotage, rocket attacks on major urban centres, violations of Afghan airspace by Pakistan aircraft, the continued presence in Pakistan of training camps and arms depots for Afghan opposition groups, and direct involvement by Pakistan military personnel inside Afghanistan, as well as restrictions placed on refugees who wished to return to Afghanistan. Pakistan's complaints included allegations of political activities and propaganda hostile to the Government of Pakistan, bombings and violations of its airspace by Afghan aircraft, acts of sabotage and cross border firings, including the use of SCUD missiles against Pakistan territory. UNGOMAP made every effort to investigate complaints lodged by the two parties. However, a number of difficulties hampered the effectiveness of the work of the Mission's inspection teams. These included the rough nature of the terrain, the time which lapsed before many of the alleged incidents were reported, and the security conditions prevailing in the area of operation. UNGOMAP also maintained close cooperation with the United Nations High Commissioner for Refugees (UNHCR). In particular, it was ready to monitor the situation inside Afghanistan and inform UNHCR of the safety conditions necessary for the return and resettlement of refugees. Up to 5 million refugees were estimated to be living in Pakistan and Iran. However, because the fighting in Afghanistan continued, conditions remained unstable and only a limited number of refugees returned to Afghanistan. UNGOMAP's mandate formally ended on 15 March 1990.