Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Хосе Мария Квейпо де Льяно и Руис де Саравия, 7-ші Торено графы, ГЭ (25 қараша 1786 – 16 қыркүйек 1843), XIX ғасырдағы испан саясаткері және тарихшысы, Испания Премьер-министрі қызметін атқарды. Испанияда ол жай ғана Торено графы деп танылады.
José María Queipo de Llano y Ruiz de Saravia, 7th Count of Toreno, GE (25 November 178616 September 1843), was a nineteenth century Spanish politician and historian, who was Prime Minister of Spain. In Spain, he is simply known as Conde de Toreno.
Өмір
Торено 1786 жылдың 25 қарашасында Овьедода дүниеге келді. Оның отбасы бай болды және Астурияның ең көне дворяндарының бірі еді. Оның анасы, Дорнинга Руис де Саравия, Куэнка провинциясында мүлікке ие болды. Ұлы классикалық білім, математика және заманауи тілдерді сол кездегі әдеттен гөрі жақсы оқыды. Әкесінің өмірінде алған Матароса виконтының жас титулымен, ол Мадридтегі Монсеррат бенедиктин монастырының аббаты арқылы Вольтер мен Руссоның еңбектерімен танысты. 1808 жылдың 2 мамырында маршал Мурат басқарған француз оккупациясына қарсы Мадрид қаласы көтерілген кезде ол Мадридте болды және жарым арал соғысының басталуы болған күреске қатысты. Мадридтен Астурияға қашып, 30 мамырда ол басқа делегаттармен бірге француздарға қарсы Англиядан көмек сұрау үшін Хихоннан «Джерси» жеке каперіне отырды. Делегация Лондон қаласында ыстық қарсылықты тапты. 30 желтоқсанда ол Астурияға оралды, ал оның әкесі осы аралықта қайтыс болды. Жарым арал соғысы кезінде ол Астурияны француздардың бірінші басып алуында қызмет етті, бірақ ол негізінен Кортес мүшесі ретіндегі міндеттерімен айналысты. 1809 жылы ол Севильяда болды, онда оның бір туысы орталық хунтаның мүшесі болды. Келесі жылы ол регентті Кортеске шақыруға мәжбүрлеген партияның жетекшісі болды, соның нәтижесінде ол 1811 жылдың басында Астуриядан сайланды, бірақ ол заңды жиырма бес жасқа бірнеше ай жетпеді. Оның сайлануына оның пікірлерін бөліспейтін туыстары қарсы болды, бірақ Кортес оны бекітті. Торено 1812 жылғы либералдық және республикалық конституцияны жасаған ізгі ниетті адамдардың арасында ерекше көзге түсті. 1814 жылы Франциядан авторитар король Фердинанд VII түрмеден оралғанда, Торено жағдайдың өзгеретінін сезіп, өзін корольдың қолынан тыс жерге алып кетті. Оның жеңістігі, оның қарындасының күйеуі Хуан Диас Порлиер конституцияны күшпен қолдауға тырысқанда қаза тапқандықтан, күдік тудырды. Торено 1820 жылғы төңкеріс басталғанға дейін эмиграцияда болды. Сол жылдан 1823 жылға дейін ол Испанияда жаңадан құрылған Кортесте қызмет етті, және тәжірибе оның радикалдық көзқарастарын жұмсартты. 1823 жылы француздар араласып кірген кезде Торено қайтадан эмиграцияға кетіп, король 1832 жылдың 15 қазанында рақымшылық жариялағанға дейін шетелде болды. Ол 1833 жылдың шілдесінде үйіне оралды, бірақ корольдің 29 қыркүйекте қайтыс болуына дейін өз иелігінде болды. Астурияның мұрагерлік ту тасушысы (Alferez Mayor) ретінде, жас королева Изабелла II-ні жариялау оның міндеті болды. 1834 жылы оның ендігі орташа көзқарастары оны королева-регент Мария Кристинаға мемлекеттік қызметке лайықты адам ретінде көрсетті. 1834 жылдың маусымында ол қаржы министрі болды және сол жылдың 7 маусымында Испанияның екінші премьер-министрі болды. Оның премьер-министрлік қызметі сол жылдың 14 қыркүйегіне дейін ғана созылды, осы кезде регенттің конституциялық жамылғы астында дербес үкіметті сақтап қалу әрекеті сәтсіз аяқталды. Өмірінің қалған бөлігін ерікті эмиграцияда өткізді және 1843 жылдың 16 қыркүйегінде Парижде қайтыс болды. Торено ең алдымен 1823-1832 жылдары жазыла бастап, 1836-1838 жылдары Парижде жарияланған «Испанияның көтерілісі, соғысы және революциясы» тарихының авторы ретінде есте қалады. Бұл оқиғаларда маңызды рөл атқарған испандық жазған жарым арал соғысының ең ерте және толық зерттеулерінің бірі болды.
Toreno was born at Oviedo on the November 25, 1786. His family was wealthy and belonged to the most ancient nobility of Asturias. His mother, Dorninga Ruiz de Saravia, owned property in the province of Cuenca. The son received a better education in classics, mathematics and modern languages than was usual at that time. The young viscount of Matarrosa, the title he bore in his fathers' lifetime, was introduced to the writings of Voltaire and Rousseau by the abbot of the Benedictine house of Montserrat in Madrid. He was present at Madrid when the city rose against the French occupation led by Marshal Murat on 2 May 1808, and took part in the struggle which was the beginning of the Peninsular War. From Madrid, he escaped to Asturias, and on May 30 he embarked in a Jersey privateer at Gijon, with other delegates, in order to ask for the help of England against the French. The deputation was enthusiastically received in London. By December 30 he was back in Asturias, his father having died in the interval. During the Peninsular War, he saw some service in the first occupation of Asturias by the French, but he was mainly occupied by his duties as a member of the Cortes. In 1809, he was at Seville, where one of his uncles was a member of the central Junta. In the following year he was a leader of the party which compelled the Regency to summon the Cortes to which he was elected by Asturias early in 1811 though he was short several months of the legal age of twenty five. His election was opposed by some of his own relatives who did not share his opinions, but it was ratified by the Cortes. Toreno was conspicuous among the well meaning men who framed the liberal and republican constitution of 1812. When the authoritarian King Ferdinand VII returned from prison in France in 1814 Toreno foresaw a reaction, and put himself out of reach of the king. He was the more an object of suspicion because his brother in law, Juan Díaz Porlier, perished in a wild attempt to support the constitution by force. Toreno remained in exile till the outbreak of the revolution of 1820. Between that year and 1823 he was in Spain serving in the restored Cortes, and experience had abated his radical ardour. When the French intervened in 1823 Toreno had again to go into exile, and remained abroad till the king published the amnesty of October 15, 1832. He returned home in July 1833, but remained on his estates till the king's death on September 29. As hereditary standard bearer of Asturias (Alferez Mayor) it fell to him to proclaim the young queen, Isabella II. In 1834 his now moderate opinions pointed him out to the queen regent, Maria Christina, as a useful man for office. In June 1834 he was minister of finance, and became the 2nd Prime Minister of Spain on June 7. His tenure of the premiership lasted only till September 14 of the same year, when the regent's attempt to retain a practically despotic government under a thin constitutional veil broke down. The greater part of the remainder of his life was spent in voluntary exile, and he died in Paris on September 16, 1843. Toreno is chiefly remembered as the author of the History of the Rising, War and Revolution of Spain, which he began between 1823 and 1832 and published in 1836–1838 in Paris. It was one of the earliest and more comprehensive studies of the Peninsular War written by a Spaniard who held a prominent role in those events.