Кіріспе

Лиланд Стоу (10 қараша 1899 – 16 қаңтар 1994) – Пулитцер жүлдесіне ие болған американдық журналист, неміс нацистік режимінің экспансионистік сипатын бірінші болып танығандардың бірі ретінде белгілі.

Өмірбаян

Стоу Коннектикут штатының Саутбери қаласында дүниеге келген. 1921 жылы Уэслиан университетін бітіргеннен кейін, ол кейіннен Каппа Альфа қоғамының бөлімін құрайтын студенттік ұйымның мүшесі болды, сосын журналист болып жұмыс істей бастады және 1926 жылы Парижде «Нью-Йорк Трибьюн» газетінің шетелдік тілшісі қызметін атқарды. 1930 жылы Гаагада өткен Репарациялар конференциясы туралы жариялағаны үшін Пулитцер сыйлығын жеңіп алды. 1940 жылы екінші рет Пулитцер сыйлығына ие болды – Екінші дүниежүзілік соғыстағы әскери тілшілік қызметі және Рус-фин соғысы туралы жазбалары үшін. 1933 жылдың жазында Стоу нацистік Германияға сапар шекті. Ондағы әскериленуге қатты таңырқап, бірқатар сынға толы мақалалар жазды, бірақ олар тым алаңдатушы болып бағаланғандықтан жарияланбады. Стоу бұл мақалаларын «Нацистік Германия – соғысқа қадам» атты кітапқа жинады, алайда ол үлкен сәттілікке ие болмады. 1939 жылы Еуропада Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, ол «Чикаго Daily News» және «New York Post» газеттерінде соғыс тілшісі болып жұмыс істеді. 1940 жылдың 9 сәуірінде Осло қаласында болғандықтан, неміс басқыншылығына, сондай-ақ норвегиялық әскерлер, әкімшілік және одақтас экспедициялық күштер арасындағы жалпы шатастыруға куә болды. Стоу норвегиялық Видкун Квислингтің нацистерге Ослоны бірде-бір оқ атусыз басып алуға көмектескенін жариялады. 1942 жылы Стоу әскери тілші ретінде Мәскеуге барды және әлі де шегініп жатқан КСРО әскерлерінің майдан шебіне сапар жасады. Оның саяхат серігі және жетекшісі – орыс еврей совет әскери журналисі Илья Эренбург болды. Стоудың «Олар ұйықтамас» кітабы американдық журналистің совет армиясы және соғыс оқиғалары туралы советтік майданнан алған сирек кездесетін ішкі көзқарасын ұсынады. Стоудың сыншыл репортаждары Ұлыбритания премьер-министрі Невилл Чемберленнің құлауына ықпал еткен факторлардың бірі деп есептеледі. Оның жазбалары Норвегия үкіметіне эмиграцияда да жағымсыз жариялылық тудырды. Бұл көбінесе имидждік мәселе болды, оны C. J. Hambro эмиграцияда жұмыс істей отырып, түзетуге белсенді түрде тырысты. Стоу соғыс жылдарында төрт құрлықтағы 44 елде тілші болып жұмыс істеді. Соғыстан кейін 1952 жылдан 1954 жылға дейін «Еркін Еуропа» радиосының жаңалықтар және ақпарат қызметінің директоры қызметін атқарды. 1955 жылы Мичиган университетінде журналистика профессоры болды. Ол әр оқу жылында бір семестр сабақ беріп, қалған уақытта «Reader's Digest» журналының редакторы және штатты жазушысы болып жұмыс істеді. Осы кезеңде ол Британдық Колумбиядағы Ральф Эдвардс есімді пионер-қоныс салушы туралы естіп, оның қашықтағы шатырында 12 күн бойы сұхбат алып, «Жалғыз көлдің Крузосы» (1957) кітабы үшін материал жинады, ол Стоудың ең танымал кітаптарының біріне айналды. 1970 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін университетте сабақ берді, содан кейін журналистика профессоры болып қалды. Өмірінің соңына дейін Энн-Арбор қаласында тұрды. Пулитцер сыйлығынан басқа, Стоу Легион д’онёр орденімен, Грекияның Соғыс кресімен және Гарвард университеті, Уэслиан және Хобарт колледжінің құрметті дипломдарымен марапатталды.