Кіріспе
Британдық кеме апатынан аман қалған Элиза Энн Фрейзер (шамамен 1798 – 1858) – 22 мамыр 1836 жылы Австралияның Квинсленд жағалауындағы К’гари аралында кемесі құлаған ағылшын әйел. Ол Бадтжала (Бутчелла) халқының оны қабылдағанын айтқан. Кейіннен ол өзінің басынан өткен оқиғаны жазып, аборигендер оны тұтқынға алғанын мәлімдеді; арал "Фрейзер аралы" деп аталды. 2023 жылдың маусым айында аралға К’гари деген дәстүрлі атауы қайта берілді.
Eliza Anne Fraser (c. 1798 – 1858) was an English woman known for being shipwrecked at K'gari, an island off the coast of Queensland, Australia, on 22 May 1836, and who claimed she was taken in by the Badtjala (Butchella) people. She later wrote of her experience and claimed to have been captured by Aboriginal people; the island was named "Fraser Island”. It was renamed to its traditional name of K’gari in June 2023.
Өмір
Ол Стирлинг Касл бригінің капитаны Джеймс Фрейзердің әйелі болды. Кемеде 18 адам және көбінесе апатқа себеп болуы мүмкін спирттік ішімдіктерден тұратын жүк болған. Олар К’гари аралынан солтүстікке қарай жүздеген шақырым жердегі рифке соқты. Содан кейін олар үлкен қайық пен кішкентай қайықты суға түсірді, соңғысы К’гари аралындағы Уадди-Пойнттың солтүстік жағасына қонды. 11 аман қалған адам екі топқа бөлінді, Элиза мен оның күйеуі екінші топта болды және Hook Point-ке жеткенше панданус пен жидектермен күш алды. Кейін Элиза Бадтжала тайпасының оны тұтқынға алғанын айтты; оның күйеуі аштықтан немесе жарақатынан көз жұмды. Алайда, сол кеме апатынан аман қалған көптеген адамдар Элизаның тұтқынға алынуы және жаман күтімге түсуі туралы айтқандарын жоққа шығарды. Бадтжала тайпасы бұрын басқа ақ адамдарды да қабылдап, оларға жақсы қараған. Бадтжала тайпасының ауызша тарихында Элиза "ақылдан адасқан әйел" ретінде еске алынады. Элиза Фрейзердің бұл сөздері арал тайпасының қырғынға ұшырауына және жерінен айырылуына әкелді. Элизаны Джон Грэм тапты, ол Wide Bay айманының тума тайпасымен алты жыл бірге тұрып, олардың тілін толық меңгерген қашқан ирландтық сотталған. Джон Грэм Элизаны құтқаруда жалғыз әрекет еткен-жоқпыны анықтау қиын. Көптеген жылдар бойы оның құтқарушысы басқа қашқан сотталған Дэвид Брейсвелл болды деп есептелді (бірақ кейде Брейсфелл немесе Брейсфилд деп те айтылды). Кейінірек Брейсвелл құтқарушы ретінде танылды, оның құтқару туралы әңгімесіне сәйкес, ол Элизаны қазіргі Брисбеннің шетіне жеткізді. Ол оған уәде еткендей кешірім сұраудың орнына, оның көмегі үшін сыйақы ретінде оны сатқындыққа ұшыратуы мүмкін деп қорқытты. Бірақ ресми құжаттар көрсеткендей, оны Фиг Три Пойнттен (қазіргі Нусадан солтүстікке қарай Кутараба көліне жақын жердегі би кешені) қазіргі Тиуах маңындағы мұхит жағажайына дейін Джон Грэм жетелеп әкепті. Содан кейін олар күтіп тұрған лейтенант Оттер мен оның әскерлері мен сотталғандардан құралған шағын тобымен кездесті. Олар жағалау бойымен солтүстікке қарай, Double Island Point-те күтіп тұрған негізгі құтқару тобына жетті. Содан кейін Элизаны үлкен қайықпен Моретон шығанағындағы жазалау орындасына апарды. Кейіннен Элиза Сиднейде басқа бір теңіз капитанына (капитан Александр Гринге) жасырын үйленді және екеуі де оның кемесімен, «Медитерраниелық пакет» кемесімен Англияға оралды. Ол Лондонның Лорд-мэрі алдында күйеуі қайтыс болғаннан кейін үш баласына көмек көрсету үшін қайырымдылық қоры құруды сұрағанда дау туды. Ол капитан Гринге үйленгенін немесе Сиднейде оған көмектесу үшін құрылған қордан алған 400 фунт стерлинг туралы айтпады. Оның басынан өткен оқиға туралы сенсациялық мәліметтер Лондонда жарияланды.
Мәдени сілтемелер
Патрик Уайт 1976 жылы жазылған «Жабайы жапырақтар» романында оқиғаны көркемдеп баяндады. Оның тарихын жазғандардың қатарында Андре Бринк, Кеннет Кук және Майкл Ондаатье бар. Оның өмірі BBC радио драмасында «Илан уақыты» деп сахналандырылды. Сидни Нолан тарихи және аңызға толы тұлғаларды, соның ішінде Элиза Фрейзерді жекеше түсініктемелермен бейнеледі. Элиза Фрейзердің оқиғасы суретші Сидни Нолан жылдар бойы қайта-қайта оралған тақырып болды. Оның «Миссис Фрейзер» атты алғашқы суреті 1947 жылы К’гариге сапар жасағанда салынды. Басын төмен салған, шашымен жасырылған, құлпыраған бейнесі – оның ең танымал туындыларының бірі. Нолан жылдар бойы Брейсфеллдің (ол Брейсвелл деп атаған) сатқындығы туралы айтты, ал оның әйгілі Фрейзер суреті ол Жексенбі Ридтің сатқындығы деп түйсінген нәрсенің символына айналды. 1976 жылы оның өмірі туралы «Элиза Фрейзер» (балама атауы – «Элиза Фрейзердің оқиғалары») атты драмалық фильм түсірілді. Сузанна Йорк бас рөлді ойнады, ал фильмді Тим Берсталл режиссерлік етті. Бұл жеті таңбалы бюджетке ие болған, құны 1,2 миллион долларға жететін алғашқы австралиялық фильм болды.