Кіріспе

Израильдік жазушы, драматург, публицист және қоғамдық қайраткер Моше Шамир (15 қыркүйек 1921 – 20 тамыз 2004) – Израильдік жазушы, драматург, публицист және қоғамдық қайраткер. Ол Израильдің "Ел аралап жүрді" фильміне негіз болған пьесаның авторы.

Өмірбаян

Шамир Сафед қаласында дүниеге келген. Ол Тель-Нордау мектебінде оқыды және Тель-Авивтегі Герцлия еврей гимназиясын бітірді. 1948 жылғы Араб-Израиль соғысында Пальмах құрамында қызмет етті. Саяси карьерасын «Хашомер Хацзаир» қозғалысының мүшесі ретінде бастады, онда басшылық қызмет атқарды. 1939-1941 жылдары «Аль Ха Хома» газетінің редакторларының бірі болды. 1944-1946 жылдары Мишмар ХаЭмек кибуцының мүшесі болды. 1947-1950 жылдары Израиль қорғаныс күштерінің ресми газеті «Бамахане» («Лагерьде») газетін құрып, оның редакторы болды. 1950 жылдары «Маариф» газетінің редакциялық алқасының мүшесі және әдебиет бөлімінің редакторы қызметін атқарды.

Әдеби және журналистік мансап

Шамир ерте жастан әңгімелер жаза бастады. Олар бірден назар аударды, әдеби қабілеті үшін ғана емес. Ол үнемі саяси мәселелермен айналысып, қарсылық тудыратын. Алғашқы қарсылық Шамир қатысқан солшыл қозғалыстың жетекшісі Мейр Яириден туды, ол оның әңгімелерінде "идеологиялық бұрмалаушылық" көріп, сынға алды. Енді ойлап қарағанда, бұл даудың мәнін түсіну қиын. Әңгімелер мүлдем зиянсыз көрінеді және кибуц қозғалысына ешқандай зиян келтірмейді. Дегенмен, Шамирға қарсы туған ашу-ыза соншалықты күшті болды, ол 1947 жылы идеологиялық себептермен кибуцын тастап кетуге мәжбүр болды. Шамирдің 1940 жылы жарық көрген алғашқы әңгімесі Ыбырайым мен Исақтың құрбандыққа шалуы туралы болды. Бұл әңгіме жастар қозғалысының газеті "Аль Ха Хомада" жарияланды. 1947 жылы жарық көрген "Егіздіктер арқылы өткен жол" романы Израиль мемлекеті құрылғаннан кейін сахналаған алғашқы пьеса болды, ал басты кейіпкер – туған израильдік, "Сабра". Кітап "Усишкин" сыйлығын жеңіп алды. Оның режиссерлік дебютін де Йосеф Милло жасады. 1947 жылы ол Хагананың (кейін Израиль қорғаныс күштерінің) "Бамахане" газетінің бас редакторы болды. Ол Пальмахтың таратылуына арналған мақала жариялағандықтан Дэвид Бен-Гурионның өтінішімен жұмыстан босатылғанға дейін редакторлық қызметін атқарды. Содан кейін ол біздің заманымыздағы еврей авторларының ешқайсысынан да көп дау тудырды. "Өз қолымен: Елік туралы әңгіме" (1951) романының басты кейіпкері – Тәуелсіздік соғысында қаза тапқан ағасы Елік. Бұл кітап сол соғыстың символына айналды. Еліктің әңгімесі ағылшын тіліне аударылып, радиоспектакльдерге қойылды және тіпті теледидарға бейімделді. Бұл – барлық уақыттағы Израильдегі ең көп сатылатын кітаптардың бірі, бүгінгі күнге дейін 150 000-нан астам данасы сатылды. Ол мектептердегі оқу бағдарламасына енгізілді. "Күн астында" (1950) және "Сен жалаңашсың" (1959) – оның отызыншы және қырықыншы жылдардағы өміріне негізделген автобиографиялық шығармалары. Шамир отбасы мүшелері туралы қосымша кітаптар жазды: әкесі туралы "Өз жүрегімен" және отбасы тарихы туралы "Ағаштан алыс емес". "Ет пен қанның патшасынан" басқа, оның ең көп аударылған кітабы балалар кітабы "Бесінші дөңгелек" (1961) болды. Бұл порттан трактор әкелуге жіберілген кибуцтық адамның жолында кездесетін түрлі кедергілер мен оқиғалар туралы әңгіме. Джозеф Клауснер "Ет пен қанның патшасын" сынға алды, оның басты кейіпкері – хасмонейлік патша Александр Янней. Менахем Бегин Клауснердің сөздерін кейінірек еске алды, ол кезде Моше Шамир Кнессет мүшесі ретінде Израиль-Мысыр бейбітшілік шартына қарсылық білдіру үшін солдан оңға қарай саяси шекараны кесіп өтті. Ол кездегі премьер-министр ретінде Бегин Шамирдің қарсылығының тарихи қадамдарды түсінбеуін көрсеткенін айтып, Кнессетте Шамирге қарсы сөйледі. Ол Шамирге (иврит тілінде): "Сіз, әрине, марқұм профессор Джозеф Клауснердің сіздің "Ет пен қанның патшасы" кітабыңызды жариялағанда: "Кейде жазушы тарихшы болмайды, бірақ осы деңгейде?" деген сөздерін есіңізде сақтайсыз. Ал енді мен: "Кейде саясаткер тарихтың қозғалысын тани алмайды, бірақ осы деңгейде?" деймін. Моше Шамир өлең де жазды. Дегенмен, оның қызметінің басым бөлігі прозаға арналды. Ол өмірінде 25-тен астам кітап жариялаған өнімді автор болды. Ол 83 жасында Ришон-Ле-Ционда қайтыс болды. Оның артында әйелі Цвия қалды.

Саяси мансап

Ол Мапамда белсенді болды. Алты күндік соғыстан кейін, әнші Наоми Шемер сияқты, ол саяси бағытын өзгертті. Ол "Үлкен Израиль" қозғалысының (Eretz Israel HaShlema, сөзбе-сөз "Толық Израиль елі") құрылушыларының бірі болды, бұл Ликудтың Лаам фракциясының бір бөлігі еді. 1977 жылғы заң шығару сайлауында Кнессетке сайланды. Ол 1978 жылғы Кемп-Дэвид келісімдеріне қарсы болған "Бнай" фракциясының ( "Ерец-Исраилдің адал жақтастарының одағы" деген сөз тіркесінің аббревиатурасы) негізін қалаушылардың бірі болды. 1979 жылдың соңында, Израиль мен Египет арасындағы бейбіт келісімге қол қойылғаннан кейін, ол Кнессет депутаты Геула Коэнмен бірге Ликудтан бөлініп, Техия Бнай партиясын құрды. Ол Батыс жағалауды жаулап алғаннан кейін оның қоныстануын қолдады. Солдан оңға қарай бұрылысы оған ауыр тиді, себебі ірі әдеби қоғамдар оны қабылдаудан бас тартты.