Кіріспе

Trento – Италия Корольдік Әскери-теңіз флотының ауыр крейсері. Бұл крейсерлердің алғашқысы еді; олар Италия Корольдік Әскери-теңіз флоты (Regia Marina) үшін салынған алғашқы ауыр крейсерлер болды. Кеме 1925 жылдың ақпанында салына бастады, 1927 жылдың қазанында суға түсірілді және 1929 жылдың сәуірінде қолданысқа берілді. Тренто өте жеңіл броньдалған, тек қалың броньды белбеумен қамтылған, бірақ жоғары жылдамдыққа және сегіз зеңбірекпен жабдықталған күшті артиллериялық қаруға ие болды. Вашингтон теңіз келісімінің шектеулеріне сәйкес салынғанымен, екі крейсер де келісімде белгіленген ауырлық лимитінен асып кетті. Тренто 1930-жылдар бойы Крейсерлік дивизияның флагманы ретінде қызмет етті. Соғысқа дейінгі кезеңде ол шетелге ұзақ сапарлар жасады, соның ішінде 1929 жылдың мамырынан қазанға дейін Оңтүстік Америкаға сапар шекті және 1932 жылдың қаңтарынан маусымына дейін Қытайда Қытай азамат соғысы кезінде итальяндық азаматтарды қорғау үшін орналасты. Ол сондай-ақ, шетелдік басшыларға арналған көптеген теңіз парадтарына қатысты. Италия 1940 жылдың маусымында Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысқаннан кейін, Тренто Жерорта теңізінде белсенді әрекеттер жасады, соның ішінде 1940 жылдың шілдесі мен қарашасында және 1941 жылдың наурызында Калабрия, Спартивенто және Матапан шайқастарына қатысты. Ол Сирттің бірінші және екінші шайқастарында да болды, ал соңғысында британдық эсминецке ауыр зақым келтірді. Трентоға Солтүстік Африкадағы итальяндық күштерді жабдықтау үшін конвойларды сүйемелдеу, сондай-ақ Мальтаға бағытталған британдық конвойларды тоқтату міндеті жүктелді. 1942 жылдың маусымында британдық "Харпун" операциясы конвойына шабуыл жасау мақсатымен жасалған миссиялардың бірінде Тренто екі рет торпедаланды, алдымен "Бристоль Бофорт" торпедалық бомбалаушысымен, содан кейін су асты кемесімен шабуылға ұшырады, нәтижесінде көптеген адам қаза тапты.

Дизайн

Трентоның ұзындығы бар, ені , су айырығы болды. Толық жүктелгенде ол ығысты, бірақ оның ығысуы Вашингтон теңіз келісімінде белгіленген шектеулер шегінде болды. Кеменің суперқұрылысына алдыңғы жағында үлкен бақылау мұнарасы және артқы жағында кішірек, қосымша бақылау орны кірді. Бір трипод мачтасы бақылау мұнарасының артында, екіншісі одан да артта орналасқан. Оның экипажында 723 офицер мен сарбаз болды, бірақ соғыс кезінде бұл сан 781-ге дейін өсті. Сынақтар кезінде ол тек , ал қызметте оның практикалық ең жоғары жылдамдығы тек болды. Кеменің круиздік қашықтығы жылдамдықпен еді. Трентоның екінші батареясы оның қызметі кезеңінде бірнеше рет қайта қарастырылды. 100 мм-лік зеңбіректер жаңа Mod 31 үлгілерімен ауыстырылды. 1937–1938 жылдары екі артқы 100 мм-лік зеңбірек, барлық төрт 12,7 мм-лік пулемет, сегіз 54 калибрлі Breda M1932 зеңбірегі және сегіз Breda M1931 пулеметі алынып тасталды, олардың орнына екі-екіден орнатылған түйіндерде орнатылды. 1942 жылы кемеге төрт 65 калибрлі Breda M1940 зеңбірегі бір-бірлеп орнатылды. Кеме ортасынан қалыңдықтағы броньдық белбеумен қорғалған, ал оның шеттерінде броньдық бөлімдер қалыңдықта болды. Кеменің броньдық палубасы кеменің орталық бөлігінде қалыңдықта, ал шеттерінде дейін азайтылған. Зеңбірек мұнараларының беттері қалыңдықтағы броньмен жабылған, ал олар тұрған тіреуші барбеттер қалыңдықта болды. Бақылау мұнарасының қабырғалары 100 мм қалыңдықпен жабдықталған. 1929 жылдың 11 мамырында Тренто крейсер дивизиясының флагманы болды; бес күннен кейін ол және оның сіңлісі итальяндық крейсер Триест Жерорта теңізінің солтүстігінде круизді бастады, оның ішінде Барселонада тоқтау болды. Екі крейсер 4 маусымда Ла Специяға оралды. Тренто келесі айда әлдеқайда мақсатты круизді бастады, 23 шілдеде Италия суларынан шығып, Оңтүстік Америкаға бет алды. Келесі үш айда ол Кабо-Верде, Рио-де-Жанейро, Сантос, Монтевидео, Буэнос-Айрес, Баия-Бланка, Лас-Пальмас және Танжерге сапар шекті, содан кейін 10 қазанда Италияға оралды. Қайтып келе жатқанда британдық авиациясы итальяндық крейсерлерге сәттіліксіз шабуыл жасады. 21 қазанда Тренто Тарантоға ауыстырылды және 11–12 қараша түнінде британдықтар порты шабуыл жасағанда ол портта болды. Шабуыл кезінде кемеге бір бомба тиді, бірақ ол жарылмады. Дегенмен, ол сол жақтағы 100 мм-лік алдыңғы зеңбірек орналысына зақым келтірді. Мальтаға бағытталған тағы бір конвойді тоқтатуға тырысты. Келесі күні таңертең Болзанодан келген барлаушы ұшақ британдық эскадрильяны анықтады. Сағат 12:00-ден кейін итальяндық барлау есептері итальяндық флот командирін, вице-адмирал Иниго Кампиониді британдық флоттың күші туралы хабардар етті, сондықтан ол кемелеріне кері шегінуге бұйрық берді. Осы уақытқа дейін Тренто және басқа ауыр крейсерлер Спартивенто мүйісі шайқасында британдық әріптестерімен қақтығыса бастады және крейсерге екі рет соққы берді, екіншісі Триестке немесе Трентоға тиесілі болды. Британдық крейсерлерді қорғау үшін соғыс крейсері араласты, бұл Кампиониді итальяндық "Витторио Венето" линкорын шайқасқа қатысуға мәжбүр етті. Бұл өз кезегінде британдық крейсерлерді шайқастан бас тартуға мәжбүр етті, екі тарапқа да кері шегінуге мүмкіндік берді.

Матапан мысығы шайқасы

3-ші дивизия 1941 жылдың 12-13 наурызында тағы бір конвойді Солтүстік Африкаға сүйемелдеп жеткізді. Екі аптадан кейін, 27 наурызда, дивизия – бұл кезде контр-адмирал Луиджи Сансонетти басқарған – флоттың қалған бөлігімен бірге Крит аралына қарай кең ауқымды жорыққа шықты. 28-і күні сағат 06:55-те «Витторио Венетодан» ұшырылған IMAM Ro.43 гидросамолеты британдық крейсерлік эскадрильяны анықтады, ал сағат 07:55-те «Тренто» мен 3-ші дивизия көру қашықтығына келді. Он жеті минуттан кейін итальяндық крейсерлер Матапан мүйісі шайқасының бірінші кезеңін бастады, олардың арақашықтығы болды. Келесі қырық минут ішінде «Тренто» барлығы 204 бронебойғыш снарядты атты, бірақ оның қашықтықты өлшегіштеріндегі мәселелер және шайқастың тым алыс қашықтықта өтуі оған маңызды зақым келтіруге мүмкіндік бермеді. 08:55-те итальяндық флоттың қолбасшысы вице-адмирал Анджело Ячино Сансонеттиге британдық крейсерлермен қақтығысты тоқтатып, солтүстік-батысқа бұрылуға, британдық кемелерді «Витторио Венетоға» қарай тартып әкелуге бұйрық берді. Сағат 11:00-ге дейін «Витторио Венето» атыс ашуға жеткілікті жақын келді, бұл Сансонеттиді үш крейсерін де шайқасқа қосуға мәжбүр етті. 6 дюймдік зеңбіректермен жабдықталған британдық крейсерлер итальяндық ауыр крейсерлер мен «Витторио Венетодан» кем түсті, сондықтан олар жылдам бағыттарын өзгертті. Екі тарап та маневр жасап жатқанда, Криттен британдық торпедалық бомбалаушылар тобы келді және сағат 12:00-ден кейін «Трентоға» және оның дивизиясының қалған бөлігіне сәтсіз шабуыл жасады. Ұшақ тасымалдаушыдан жасалған тағы бір шабуыл Ячиноны сағат 12:20-да қақтығысты тоқтатып, кері шегінуге көндірді. Кейінірек күні бойы «Витторио Венето» мен «Пола» британдық ұшақтардың торпедаларына ұшырады, соңғысы мүлдем қозғалмай қалды. «Тренто», «Триест» және «Болцано» да ұшақтардың шабуылына ұшырады, бірақ олар зақымсыз құтылды. «Тренто» келесі күні сағат 15:30-да зақымдалған «Витторио Венетомен» бірге Тарантоға жетті. Осы уақытта «Пола» және тағы екі «Зара» класты крейсерлері 28-і күні түнгі британдық соғыс кемелерімен болған шайқаста жойылды.

Конвой операциялары мен шығындар

6 мамырда «Тренто» кең ауқымды жөндеуге түсу үшін «Ла Специяға» көшті, ол 5 тамызға дейін жалғасты. Одан кейін ол «Мессинаға» қайтып келді. 8-9 қарашада «Триестпен» бірге «Дуйсбург» конвойына қатысты, екі кеме конвойдың қауіпсіздігін қамтамасыз етуші күш ретінде қызмет етті. 9 қарашаның таңғы сағаттарында британдық әскери кемелер конвойға шабуыл жасады, бірақ қауіпсіздік күштері араласпады және конвой жойылды. 21 қарашада тағы бір конвой ілесіп өтті, және «Тренто» келе жатқан барысында британдық әуе шабуылына қарсы қорғануға көмектесті. Бір айдан аспаған соң, 16 желтоқсанда «Тренто» флоттың көптеген басқа ауыр бөлімдеріне қосылып, «Бенгази» және «Триполиге» екі үлкен конвойды сүйемелдеді. Келесі күні флот «Мальтаға» бет алған сауда кемесін күзеткен британдық күштермен кездесті, нәтижесінде бірінші «Сирт» шайқасы болды, бірақ ол шешімсіз аяқталды. 1942 жылдың 22 наурызында «Тренто» итальяндық линкор «Литторио», итальяндық крейсер «Гориция» және итальяндық крейсер «Джованни делле Банде Нере» және бірнеше эсминецтерге қосылып, британдық конвойды тоқтатуға тырысты. Екінші «Сирт» шайқасында төрт кеме «MW10» конвойына шабуыл жасады, бірақ британдық эскорт – төрт жеңіл крейсер және он сегіз эсминец – итальяндықтардың сауда кемелеріне шабуыл жасауына кедергі келтірді. Кейбір деректерге сәйкес, осы шайқаста «Тренто» эсминецке соққы беріп, оған ауыр зақым келтірді. Шайқастан кейін қатты ауа райында екі итальяндық эсминец, «Lanciere» және «Scirocco» суға батты; «Тренто» оларға көмектесуге тырысты, бірақ оларға жеткенге дейін олар батып кетті. 1946 жылдың 18 қазанында соғыстан кейінгі итальяндық әскери-теңіз күштері «Трентоны» теңіз тізілімінен ресми түрде шығарды.