Америкалық дәстүрлі шаршы би өнері

Кіріспе

Америкалық шаршы бидің екі түрінің бірі

Дәстүрлі шаршы би – қазіргі батыс стилінен өзгеше кез келген американдық шаршы би стиліне қолданылатын жалпы американдық термин. Бұл термин (1) 1950 жылға дейін болған, қазіргі батыс стилі осы аймақтық стильдердің (негізінен, Солтүстік-шығыс, Оңтүстік-шығыс және Батыс) қосылысынан пайда бола бастаған, немесе (2) 1950 жылдан бері сақталған немесе қайта жаңғырылған кез келген стильді (қазіргі батыс стилінен басқа) білдіруі мүмкін. Дәстүрлі шаршы би термині Англияда 20 ғасырдың бірінші жартысында ауылдардан жиналған билерді атау үшін де қолданылады. Дәстүрлі шаршы биді қазіргі батыс шаршы биінен келесі ерекшеліктерімен ажыратуға болады: Бірқатар негізгі қозғалыстар немесе "шақырулар", олар орташа бишіге сабақтардың сериясын алудың орнына, топқа сіңіп, қосылуға мүмкіндік береді. Би фигуралары (негізгі қозғалыстар тізбегі) шақырушымен импровизацияланбай, белгілі бір ретпен қайталанады. (Оңтүстік-шығыс стилінде шақырушы репертуарынан он екі-жиырмадай фигураны таңдап, оларды кез келген ретпен шақыра алады, бірақ әр фигура ішіндегі қозғалыстар реті өзгермейді.) Тірі музыканы қолдану қалыпты жағдай. Сонымен қатар, дәстүрлі шаршы би үшін стандарттарды белгілейтін басқару органы болмағандықтан, әр шақырушы қандай негізгі қозғалыстар мен би фигураларын қолданатынын өзі шешеді. Бишілердің негізгі қозғалыстарды орындау тәсілдерінде аймақтық айырмашылықтар болады, көбінесе қолдың немесе қолының орналасуымен байланысты. Бірдей би фигурасы әр аймақта әртүрлі атаулармен аталуы мүмкін; бірдей атау әртүрлі би фигураларын немесе тіпті ("do si do" мысалында) әртүрлі негізгі қозғалыстарды білдіруі мүмкін. Бұл стандартталудың жоқтығы бишілер үшін қиындық тудырмайды, себебі кем дегенде екі жағдайдың бірі әрқашан орындалады: шақырушы бишілерді музыкаға шақырудан бұрын фигуралар арқылы түсіндіреді, немесе шараға осы шақырушының репертуарымен таныс жергілікті адамдар ғана қатысады.

Дәстүрлі шаршы бидің түрлері

"Традициялық алаң билері" деп аталатын шаралардың кем дегенде үш негізгі санаты бар. "Тұру үшін билеу" (Survival dances): АҚШ және Канадада бірнеше қауымдастықтарда негізінен дәстүрлі алаң билерінен тұратын, немесе дәстүрлі алаң билерін жұптық билердің (мысалы, вальс, екі қадам, фокстрот немесе ел/батыс биі) немесе жеке билермен (мысалы, аяқтап билеу немесе тығылып билеу) алмастыратын би шараларын кездестіруге болады. Әр аймақтың билеу, музыка ойнау және шақыру (бар болса) әдістері өзгеше; бишілер, музыканттар және шақырушылар әдетте өз стильдерін алдыңғы буыннан үйренеді. Аймақ ішінде стильдің біртекті болуы мүмкін немесе болмауы мүмкін, бірақ аймақтар арасында континенттік біртектілік жоқ. "Жаңару билері" (Revival dances): Көптеген қалалар мен университеттерде көпшілікке ашық, негізінен ағылшын-американдық топтық билерден тұратын би шаралары өткізіледі. Бағдарламада негізінен алаң билері, негізінен контра билері немесе екеуінің қосылысы болуы мүмкін. Таңдалған алаң билерінің стилі шақырушыға байланысты және жергілікті дәстүрлі алаң билерінің стиліне сәйкес келуі немесе келмеуі мүмкін – шындығында, бұл әртүрлі аймақтық стильдердің қоспасы болуы мүмкін, бірақ ол қазіргі батыс алаң биінен гөрі дәстүрлі биге жақын болады. Музыканттар мен шақырушылар әдетте тек жергілікті ұстаздардан ғана емес, сонымен қатар кітаптардан, жазбалардан, континенттегі басқа суретшілерге саяхаттаудан және олармен байланыс жасаудан үйренеді; оқыту процесі белгілі бір деңгейде де-факто біртектілікке әкеледі. "Көңілді кештер" (Fun nights): Көптеген шақырушылар алаң биін тұрақты түрде билемейтін адамдар үшін, мысалы, тойға немесе мерекеге келген қонақтар немесе мектеп, діни орын немесе азаматтық немесе әлеуметтік топ сияқты би ұйымына қатыспайтын ұйым мүшелері үшін оңай би бағдарламаларын өткізеді. Мұндай шаралар шақыру саласында "көңілді кештер", "бақша билері" немесе "бір түндік шаралар" деп белгілі. Мұндай шараны жоспарлаған шақырушы, тіпті ол негізінен қазіргі батыс шақырушысы болса да, дәстүрлі би материалдарын көп пайдаланады.

There are at least three broad categories of events that can be referred to as "traditional square dances". "Survival" dances: There are a few communities in the United States and Canada where one may find dance events consisting primarily of traditional squares, or of traditional squares alternating with some form of couple dancing (such as waltz, two step, foxtrot, or country/western dance) or solo dancing (such as flatfooting or clogging). Each region has its own way of dancing, playing the music, and delivering the calls (if any); the dancers, musicians, and callers have typically learned their style from prior generations. There may or may not be some standardization of style within a region, but there is no continent wide standardization across regions. "Revival" dances: In many cities and college towns there are dance events, open to the public, that consist primarily of Anglo American group dances. The program may feature mainly squares, mainly contra dances, or a mixture of both. The style of squares chosen depends on the caller and may or may not conform to the local indigenous square dance style—indeed, it may be a blend of various regional styles—but it is likely to be closer to traditional than to modern western square dance. Musicians and callers typically learn not only from local mentors but also from books, recordings, and travel to and communication with other artists continent wide; this learning process leads to a certain amount of de facto standardization. "Fun nights": Many callers conduct programs of easy dancing for people who do not square dance regularly, such as guests at a wedding or birthday party or members of a non dance organization like a school, house of worship, or civic or social group. Such events are known in the calling trade as "fun nights", "barn dances", or "one night stands". A caller programming such an event is likely to use a good deal of traditional dance material, even if they are primarily a modern Western caller.

Өңірлік стильдер

Дәстүрлі шаршы билер үш негізгі түрге жіктеледі: Солтүстік-шығыс, Оңтүстік-шығыс және Батыс. Бірінші екеуі ерекше және бірегей сипаттамаларға ие; Батыс түрі олардың екеуінің қосындысы деп есептеледі. Шаршы бидің көптеген аймақтық және жергілікті стильдері бар; әрқайсысы жылдар бойында үш негізгі түрдің бірінен немесе бірнешесінен бейімделген.

Солтүстік-шығыс

Солтүстік-шығыс би дәстүрі, 18 ғасырдағы котильон мен 19 ғасырдағы квадрильден бастау алып, негізінен қарсы тұрған екі жұптың – басты немесе бүйірдегілердің – бастамасымен іске асырылатын фигуралардан тұрады. Фигураларды құрайтын көптеген негізгі қозғалыстар (мысалы, "ханымдар тізбегі" және "оңға да, солға да") Солтүстік-шығыс би репертуарының барлығына ортақ. Бұл стильдегі билер, котильон мен квадриль билері сияқты, музыканың сәуегейлерімен синхронды түрде орындалады. Бишілер егер белгілі бір биді жатқа білсе, оны шақырусыз орындай алады, тіпті квадриль стиліндегі би билейтін кейбір қауымдар шақырушының көмегінсіз билейді. Солтүстік-шығыс билерінің құжатталған аймақтарына Кейп-Бретон аралы, Ньюфаундленд, Принс-Эдвард аралы, Квебек, Онтарио, Жаңа Англия, Нью-Йорк штатының солтүстік бөлігі, Мичиган және Пенсильванияның бір бөлігі кіреді.

Оңтүстік-шығыс

Оңтүстік-Шығыс би дәстүрі, оның пайда болуы әлі де нақты белгісіз, негізінен бір жұптың кезекпен басқа жұптарға барып билеуінен тұрады. Би құрылымы төрт жұптан тұратын шаршы пішінге тәуелді емес, көбінесе көптеген жұптарды қамтитын үлкен шеңберде орындалады. (1920 жылдарға қарай кейбір қауымдар бірден екі жұптың бір уақытта биге шығуының жүйесін қабылдады.) Әрбір фигура (мысалы, "Қоңырдағы құс") ерекше, ол басқа ешбір биде кездеспейтін қозғалыстар тізбегінен құралған; әдетте, фигураның толық аты болады, бірақ оның құрамына кіретін жеке қозғалыстардың атауы жоқ. Би көбінесе музыкалық сәулетпен синхронды болмайды, бірақ бишілер әуеннің ритміне қарай қозғалады. Шақырушының нұсқауымен белсенді жұп кездесетін әр жұппен бірдей фигураны немесе әр жұппен әртүрлі фигураны орындай алады. Қай жағдайда болсын, шақырушы жергілікті репертуардан онға жуық немесе екі десятка фигураны таңдайды, және әр фигура таңдалған сайын бірдей орындалады. Оңтүстік-Шығыс биінің құжатталған аймақтарына Оңтүстік Аппалачи таулары және іргелес аймақтар (Виргиния, Батыс Виргиния, Кентукки, Теннесси, Солтүстік Каролина, Алабама, Джорджия) және Озаркс (Миссури және Арканзас) кіреді.

Батыс

Батыс дәстүрі АҚШ-тың шығысынан көшіп келген қоныс аударушылар батысқа жылжығанда жергілікті би өнерінің түрлерін өздерімен бірге алып кеткен кезде қалыптасқан сияқты. Ол квадриль және жұптық би дәстүрінің элементтерін біріктіреді. Дәстүрлі батыс билерінің құжатталған аймақтарына Айова, Небраска, Колорадо, Техас және Аризона жатады.

Өңірлік араласу

XX ғасырда шаршы биге қызығушылық артуымен мектеп мұғалімдері мен демалыс ұйымдастырушылары осы билерді өз бағдарламаларында пайдалана бастады. Бұл ұйымдастырушылар жергілікті шақырушылардан ғана емес, сонымен қатар кітаптардан, жазбалардан және басқа ұйымдастырушылармен хат алмасу арқылы да білім алды. Соның нәтижесінде аймақтық стильдер арасындағы айырмашылықтар нашарлап, біртіндеп жойылды; 1920 жылдан бері шақырушылар өз бағдарламаларына (іштей немесе сырттай) өз аймақтарынан тыс стильдердегі шақырулар мен қимылдарды, тіпті қазіргі батыстық шаршы биден де қосуға бейімді болды. 1940-шы жылдардың соңы мен 1950-ші жылдардың басында батыстық шақырушылар құрастырған, бірақ қазіргі батыстық жүйеде қолданылмайтын кейбір билер қазір "дәстүрлі" деп есептеледі.

Музыка

Дәстүрлі шаршы би көбінесе тірі музыкамен орындалады (басты ерекшелік – «көңілді кештер», олар көбінесе заманауи батыс жетекшілерімен жазылған музыкамен дәстүрлі материалдарды пайдаланады). 19 ғасырдан бері шаршы би репертуарының көп бөлігі Шотландия мен Ирландиядан келген джигтер (белгілі бір ырғақта) және рилдер (белгілі бір ырғақта) негізінде құрылған. Кейбір аймақтарда, мысалы, Жаңа Англияда, бұл күйлер көбінесе өзгеріссіз орындалады. Оңтүстік Аппалачи және Озарк тауларында стиль көне халық музыкасы дәстүріне сәйкес келеді. Квебек өзінің би музыкасы дәстүріне ие, ол ирланд музыкасына негізделген, бірақ бірегей стильге жеткен. Кейп-Бретон аралында шотландтық скрипкашылардың орындауындағы би музыкасының жақсы сақталған стилі бар. Шаршы би музыкасы дәстүрлі түрде акустикалық аспаптарда орындалған, және көптеген жерлерде осылай орындалады. Скрипка ең көп қолданылатын жетекші аспап; басқа жетекші аспаптар, сондай-ақ ырғақ пен үйлесімді жеткізетін аспаптар аймаққа қарай әртүрлі болады. Еуропалықтар салыстырмалы түрде ерте қоныстанған аймақтарда, мысалы, Жаңа Англия және Канаданың шығысында, фортепиано шаршы бидің ырғағы мен аккордтарының негізгі тірегі болып табылады. АҚШ-тың оңтүстігінде және батысқа қарай кеңейген жол бойында банджо мен гитара сияқты, фортепианодан гөрі оңай жасалатын және жөндеуге ыңғайлы аспаптар жиі қолданылды және қолданылады. Контрабас ұзақ жылдар бойы ырғақ тобына қосымша ретінде танымал болды. Кейбір аспаптар белгілі бір аймақтарда танымал; мысалы, Квебек пен Ньюфаундлендтегі аккордеон, Мичиган және Нью-Йорк штатының солтүстігіндегі соққылы дульцимер. Шаршы би сақталған кейбір қауымдастықтарда музыканың басым түрі 1930, 1940 және 1950 жылдардың танымал әндеріне айналды, олар саксофон, барабан және электр гитарасы сияқты аспаптарда орындалады. Дәстүрлі шаршы би музыкасының темпі аймақтық стильге байланысты кең ауқымда өзгеруі мүмкін. Жаңа Англияда ең баяу темптер бар, шамамен 108-124 б/мин. Оңтүстік Аппалачидегі темптер ең жылдам, 130-150 б/мин. Басқа көптеген аймақтар осы екі шектің арасында орналасқан. Көптеген дәстүрлі би күйлері классикалық бидің екілік пішімін сақтайды, екі бөлек штамптан тұратын «AABB» үлгісін ұстанады, олар екі рет орындалады, «A бөлігі» және «B бөлігі» әдетте 8 такттан (16 соққыдан) тұрады, күйдің ұзақтығы 32 тактқа (64 соққыға) жетеді. Кейбір күйлерде A және B бөліктері қалыпты ұзындықтың жартысы; ал басқаларында, әсіресе марштардан немесе жырлардан алынғандарда, бір немесе бірнеше бөліктері қалыпты ұзындығынан екі есе артық. Скрипкашылар арасында стандартты емес күйлердің бөліктерін қайталау практикасы әртүрлі. Квебек және АҚШ-тың оңтүстік және оңтүстік-батыс бөліктерінде «бұрыңғыр» күйлерді ойнау дәстүрі бар – кем дегенде бір бөлігінде қалыптыдан артық немесе кем соққылары бар күйлер. Осы аймақтардағы жетекшілер шақыруларын музыканың сөз тіркестерімен синхронды етпейтіндіктен, бұрыңғыр күйлер оларға кедері келтірмейді. Жетекшілер мен бишілер «фразада» болуға дағдыланған аймақтарда (контра биіндегідей), бұрыңғыр күйлер шаршы би үшін қолданылмайды. АҚШ-тың солтүстік-шығысында дәстүрлі шаршы билер көбінесе джигтер мен рилдерге қоса немесе олардың орнына танымал әндерге орындалады. Мұндай жағдайда жетекші әдетте шақыруларын әнмен айтады, би бағыттарын әннің кейбір сөздерімен алмастырады, бірақ әр хордың соңғы бірнеше тақтыларында түпнұсқалық мәтінге оралады, көбінесе бишілерді бірге ән салуға шақырады. Ән айтатын жетекшілер әдетте скрипка күйлерінің құрылымына ұқсас әндерді таңдайды – бірдей тақтар саны, ұқсас темпте орындалады. Дегенмен, ерекшеліктер де бар: «Мені доп ойынына алып кет» сияқты вальс бастапқы темпінен жылдам темпке дейін үдетілуі мүмкін.

Traditional square dance is almost always danced to live music (the main exception is "fun nights", which are often conducted by modern Western callers using traditional material with recorded music). Since the 19th century, much of the square dance repertoire has been derived from jigs (in time) and reels (in time) from Scotland and Ireland. In some regions, such as New England, these tunes are played in relatively unaltered form. In the southern Appalachians and the Ozarks, the style is more likely to conform to the old time music tradition. Quebec has its own dance music tradition, which is based on Irish music but has evolved into a unique style. Cape Breton Island has a well preserved style of dance music, based on Scottish fiddling. Square dance music was traditionally played on acoustic instruments, and in many places it still is. The fiddle is the most common lead instrument; other lead instruments, and instruments that carry the rhythm and harmony, vary by region. In areas that were settled by Europeans relatively early, such as New England and eastern Canada, the piano is the mainstay of square dance rhythm and chording. In the Southern United States and along the path of westward expansion, instruments like the banjo and guitar, which are more portable and easier to make and repair than the piano, were and are more common. The double bass has long been popular as a supplement to the rhythm section. Certain instruments are popular in specific regions; examples include the accordion in Quebec and Newfoundland and the hammered dulcimer in Michigan and Upstate New York. In some communities where square dancing has survived, the prevailing form of music has become popular songs from the 1930s, 1940s and 1950s, played on instruments such as saxophones, drums, and electric guitars. The tempo of traditional square dance music can vary widely, depending on the regional style. New England has some of the slowest tempos, from around 108 to 124 bpm. Southern Appalachian tempos are among the fastest, at 130 to 150 bpm. Most other regions fall between those extremes. Many traditional dance tunes retain the binary form of classical dance, following an "AABB" pattern of two distinct strains played twice each, the "A part" and "B part" typically being 8 measures (16 downbeats) in length, making one playing of the tune 32 measures (64 downbeats). In a few tunes the A and B parts are half the normal length; in others, particularly those derived from marches or rags, one or more parts are twice the normal length. Practice varies among fiddlers as to whether to repeat the parts of such non standard tunes. In some areas, notably Quebec and parts of the southern and southwestern United States, there is a strong tradition of playing "crooked" tunes — tunes in which at least one part has more or fewer beats than the norm. Because callers in those areas do not synchronize their calls with the phrases of the music, crooked tunes do not bother them. In regions where the callers and dancers are used to staying "on phrase" (as in a contra dance), crooked tunes are not used for square dancing. In the northeastern United States, traditional square dances are frequently done to popular songs in addition to, or instead of, jigs and reels. Where this is done, the caller typically sings the calls, substituting dance directions for some of the words of the song but reverting to the original lyrics for the last few measures of each chorus, often encouraging the dancers to sing along. Singing callers normally choose songs that are similar in structure to fiddle tunes—the same number of measures, played at a similar tempo. There are exceptions, however: a waltz such as "Take Me Out to the Ball Game" may be sped up from its original time to a fast time.

Ұйымдастыру және әлеуметтік әдет-ғұрыптар

"Тұрақты" билерді әдетте, пайда табу мақсатымен оркестр немесе шақырушы ұйымдастырады, немесе бимен байланысы жоқ ұйым (мысалы, шіркеу, Гранж қоғамы немесе өрт сөндіру бөлімі) әлеуметтік қызмет ретінде және/немесе өзге де шараларын қаржыландыру үшін демеушілік етеді. Биге барлық қалаулы адамдар шақырылуы мүмкін, бірақ оған қатысушылардың көп бөлігі жергілікті халықтан болып, бір-бірін жақсы білуі ықтимал. Кездесуге келгендердің көбісі билерді біледі: көбінесе оқыту немесе биді түсіндіру болмайды, ал кейбір аймақтарда әр кездесуде бірнеше ғана би орындалады, тіпті шақырушысыз. Бишілер сәл әсемдеу киіне алады, бірақ міндетті түрде белгілі бір би стиліне арналған киімдер киюі қажет емес, және олар көбінесе жұбайларымен немесе тұрақты серіктестерімен ғана билейді. "Жаңару" билерін әдетте, би шараларын ұйымдастыру үшін арнайы құрылған коммерциялық емес ұйым өткізеді, бірақ оларды оркестр немесе шақырушы да ұйымдастыруы мүмкін. Би әдетте жұртшылыққа ашық болады; кейбір шаралар "тәжірибелі бишілерге арналған" деп жарнамаланады, бірақ тәжірибелі екендерін анықтау бишілердің өздеріне қалдырылады. Көбінесе қатысушылардың көп бөлігі билермен жақсы таныс болмайды; шақырушы музыка басталғанға дейін би кезеңдерінің көп бөлігін немесе барлығын түсіндіруі мүмкін. Күнделікті киім кию және серіктестерді жиі ауыстыру қалыпты жағдай, және бейтаныс адамды биге шақыру әдепті деп есептеледі.