Кіріспе
Гүлді өсімдіктер туысы Ruscus, көбінесе касапаның сыпырғысы деп аталады, – Батыс және Оңтүстік Еуропа, Макаронезия, Солтүстік-Батыс Африка және Оңтүстік-Батыс Азиядан Кавказға дейінгі аймақтарда өсетін алты түрді қамтитын гүлді өсімдіктер туысы. Көптеген лилиоидты монокотиледондылар сияқты, бұл туыс бұрын Лилия тұқымдасына жатқызылған. Бұл түрлер мәңгі жасыл, бұта сияқты көпжылдық өсімдіктер болып табылады және шамамен биіктікке жетеді. Оларда тармақталған сабақтары бар, олар көптеген кладодтарды (жазық, жапырақ тәрізді сабақ тіндері, сондай-ақ филлокладиялар деп те аталады) ұзын және енінен ұстайды. Шын жапырақтары өте ұсақ, қабықша тәрізді және фотосинтез жасай алмайды. Гүлдері кішкентай, ақ түсті, ортасы қою күлгін түсті және кладодтардың ортасында орналасқан. Жемісі диаметрі бар қызыл жидек. Кейбір түрлері бір үйлі, ал басқалары екі үйлі болып келеді. Ruscus тұқымдар арқылы және жер астындағы тамырсабақтар арқылы таралады. Ол кең аумақтарды жабуға қабілетті.
Ruscus, commonly known as butcher's broom, is a genus of six species of flowering plants, native to western and southern Europe, Macaronesia, northwestern Africa, and southwestern Asia east to the Caucasus. Like many lilioid monocots, it was formerly classified in the family Liliaceae. The species are evergreen shrub like perennial plants, growing to approximately tall. They have branched stems that bear numerous cladodes (flattened, leaf like stem tissue, also known as phylloclades) long and broad. The true leaves are minute, scale like, and non photosynthetic. The flowers are small, white with a dark violet centre, and situated on the middle of the cladodes. The fruit is a red berry in diameter. Some species are monoecious while others are dioecious. Ruscus is spread by seed and by means of underground rhizomes. It can colonise extensive patches of ground.
Тарих
Қасап қорабының әртүрлі түрлері ежелгі заманнан бері емдік мақсатта қолданылып келеді. Қасап қорабын ем ретінде алғаш рет қолдану туралы мәліметтер ежелгі Грекиядан жеткен. Осы өсімдіктің тамырлары қабыну, геморрой және зәр жолдарының ауруларын емдеу үшін, сондай-ақ диуретик және іш қатуға қарсы құрал ретінде пайдаланылған. 1-ші ғасырда Диоскоридтің "De Materia Medica" еңбегінде сипатталған өсімдіктер: ύπόγλοσσον (ипоглоссон), болжам бойынша Ruscus hypoglossum, және μυρσίνη άγρία (myrsini agria), болжам бойынша R. aculeatus. Диоскорид бұл өсімдіктердің іш жүргізетін және зәр шығаратын әсерлерін көрсеткен. Ежелгі Плиний өзінің "Табиғат тарихы" атты еңбегінде осы өсімдіктердің варикозды тамырларды емдеуде қолданылғанын атап өткен. Симон Сиренскийдің 1613 жылы жарық көрген "Гербаль" кітабында қасап қорабы емдік қасиеттері бар өсімдік ретінде сипатталған. Ол зәр сақтау, бүйрек тастары және етеккірді жылдамдату үшін, көбінесе шарап тұндырмасы түрінде қолданылған. Сонымен қатар, XVII ғасырдағы Коменскийдің "Janua linguarum reserata" еңбегінде қасап қорабы бүйрек ауруларына қарсы жылы шөп ретінде сипатталған. 1852 жылы жарық көрген Игнацы Червяковскийдің "Арнайы ботаника: Монокотиледонды емдік және өнеркәсіптік өсімдіктердің сипаттамасы" атты еңбегінде автор қасап қорабының тамырының (radix Rusci v. Brusci) бұрын "ішектегі кедергілер мен сусыздануда зәр шығару және іш ашу құралы" ретінде қолданылғанын, сондай-ақ бес негізгі іш ашу тамыры (radices quinque aperientes majores) құрамына кіргенін, сары ауру мен бүйрек тастарын емдеуге және етеккірді жылдамдатуға қолданылғанын хабарлаған. Автор сонымен қатар R. hypophyllum тамырының медициналық қолданылуы туралы, оның ішінде қиын босанғанда, етеккірдің тоқтауында және зәр жүйесінің ауруларында қолданылатынын айтқан. R. hypoglossum туралы айта келгенде, Червяковский осы өсімдіктің жапырақтарын жұтқыншақ және жатыр ауруларына қолдануды атап көрсеткен.
Көрсеткіштер
Қасаптың қоласы Жерорта теңізі маңындағы көптеген елдерде дәстүрлі медицинада қолданылады. Еуропадағы жер астындағы бөліктері дәстүрлі түрде зәр шығару жүйесінің ауруларын емдеуге және іш қатуды жеңілдетуге, ал жер үстіндегі бөліктері негізінен зәр айдайтын (диуретик) дәрі ретінде қолданылады. Түркия халық медицинасында қасаптың қоласының тамырларының қайнатылмасы ішке қабылданады, зәр айдайтын және зәр жолдарының ауруларын, мысалы, бүйрек қабынуы мен бүйрек тастарын, сондай-ақ экземаны емдеу үшін кеңінен қолданылады. Палестинада тамыршадан алынған сығынды (экстракт) тері ауруларына сырттан қолданылады, ал Италияда ол шешек пен аяздануды, ішек қабыну ауруларын және диареяны емдеуге, сондай-ақ буын қабынуына қолданылады. Өсімдіктің жер үсті бөліктері дәстүрлі түрде зәр айдайтын дәрі ретінде, негізінен Жерорта теңізі елдерінде және Таяу Шығыста қолданылады. Түркияда Ruscus hypoglossum жемістерінің қайнатмасы сырттан қайнаған жаралар мен шешекке қолданылады, ал жаңа жапырақтары мал шаруашылығында суық тию мен маститке қарсы қолданылады. R. colchicus жапырақтарын жергілікті тұрғындар малға беріп, сүт өндірімін және майлылығын арттыру үшін пайдаланады.