Кіріспе

Бразилиядағы өзен. Рузвельт және оның ұлы Кермит 1912 жылы бұрынғы АҚШ президентінің «Бұл мүйізді партия» кандидаттығымен кеңсеге қайта оралуға жасаған сәтсіз әрекетінен кейін осы саяхатқа шықты. Рузвельт экспедицияның бастапқы жоспарын тым жайлы деп ойлаған, бірақ Оңтүстік Америкаға келгеннен кейін, одан да қиын міндеттерді қабылдауға көндірілді. Рузвельт-Рондон экспедициясы Амазонканың ең зерттелмеген және қауіпті салаларының бірі саналатын, Рондон «Рио да Дувида» деп атаған өзенді саяхаттап, жазған алғашқы Амазонкадан тыс жерлестер тобы болды. Рондон бұл өзенде аз ғана уақыт өткізді және оның бар екенін бірнеше жыл бұрын ғана білген. Оның аяқ нүктесі толығымен белгісіз болды. Сонымен қатар, өзеннің кейбір бөліктерінде өтілмейтін тасылдар мен сарқырамалар экспедицияға кедергі келтірді. 1912 жылғы қастандық әрекетінен қалған оқты әлі денінде алып жүрген Рузвельт, Рондон және тағы 17 адам өзеннің бағытын картаға түсіру үшін аттанды. Олар 33 күн ішінде шамамен 1000 мильдік қашықтықты жүріп өтті, соңынан Арипуана өзеніне құятын суларға еректеді.

1992 жылы үшінші (қазіргі заманғы) экспедиция ұйымдастырылып, қаржыландырылып, Чарльз Хаскелл мен Элизабет Макнайт басқарды. Бұл экспедицияны Мэн штатындағы коммерциялық емес экологиялық білім беру ұйымы – «Жаңа ғасыр консервациялық қоры» және Теодор Рузвельт қауымдастығы, Америка табиғи тарих мұражайы мен Ұлттық жабайы табиғат федерациясы демеушілік етті. Экспедицияға барлығы жиырма адам қатысты, олардың ішінде кәсіби өзен гидтері – Джо Вилли Джонс, Келли Калафатич, Джим Слейд және Майк Бойл, фотографтар Карр Клифтон мен Марк Гринберг, оператор Джо Камински, экспедицияның коммуникациялық сарапшысы болған Хаскеллдің ұлы Чарльз «Чип» Хаскелл кіші, бразилиялық ғалымдар Геральдо Мендес дос Сантос және Жоао Ферраз (ихтиолог және фармаколог), сондай-ақ Cinta Larga тайпасының басшылары Оита Мина мен Татаре бар. Экспедиция 33 күнде шамамен 1000 мильдік саяхатты аяқтады. Рузвельт-Рондон экспедициясы өзендегі көптеген тасылдардың басым бөлігін ауыр каноэларымен тасымалдауға мәжбүр болса, ал Хаскелл-Макнайт экспедициясы бір тасылдан басқа барлық тасылдарда қауіпсіз жүзе алды. Хаскелл өз экспедициясы «алғашқы команда жазған жерлерді тапты, олар сипаттаған өсімдіктер мен жәндіктерді көрді және 1914 жылғы қайықтарды қиратқан тасылдардан өтті» деді. Экспедиция мүшелері Теодор Рузвельт қауымдастығының «Ерекше қызметі үшін» медалімен марапатталды. Кейіннен экспедиция туралы деректі фильм түсіріліп, PBS телеарнасында көрсетілді, оны Билл Куртис пен Уилфорд Бримли «Күдікті өзен: Жаңа саяхатшылар» деп баяндады. Осы экспедициядан кейін, Марк А. Мейерс, полковник Хурам Рейс, полковник Иван Ангонес және Джеффри Леман сияқты басқалар да оның қиындықтарын бастан кешіруге шабыланды.

Тұрғындар саны

Рузвельт өзенінің жоғарғы ағысында Синта Ларга халқы қоныстанды, олардың бір бөлігімен Рузвельт Рондон экспедициясы 1914 жылы кездескен. Синта Ларга халқы бүгінгі күнге дейін толық байланыс орнатпаған, бірақ 20 ғасырдың басында болған бірнеше қақтығыстар 1963 жылы зорлыққа ұшырауына әкелді. 11-ші параллельдегі қырғын 1963 жылдың қараша айында болды және оның салдарынан 3500-ден астам Синта Ларга қаза тапты. Рузвельт үндістер резерваты (reserva Roosevelt) 1973 жылы құрылды және FUNAI басқаруында, онда 1200 адам тұрады.