Кіріспе
Үндістандағы өзен Мадхья-Прадеш штатында сол атымен өзен Уттар-Прадеш штатында Тоунс (टौंस नदी) - Ямунаның ең үлкен саласы. Гарахвал аймағы арқылы ағып, Химачал-Прадешке дейін жетеді. Тондар ағысы осы өзеннің атымен аталған. Шығанағы 6716 м биіктіктегі Бандарпанч тауында орналасқан. Бұл Үндістанның Гималайдағы ең ірі көпжылдық өзендерінің бірі. Шын мәнінде, ол Юмуна өзенінен де көп суды тасып жүреді, ол Уттаракхандтың Дехрадун қаласының маңында Кальсиден төмен кездеседі.
river with same name in Madhya Pradesh Uttar Pradesh
The Tons (टौंस नदी) is the largest tributary of the Yamuna. It flows through Garhwal region in Uttarakhand, touching Himachal Pradesh. The Tons thrust is named after this river. With its source in the 20722 feet (6316 m) high Bandarpunch mountain, it is one of the most major perennial Indian Himalayan rivers. In fact, it carries more water than the Yamuna itself, which it meets below Kalsi near Dehradun, Uttarakhand.
Тон алқабы
Тонс аңғары Жаунсар Бавар аймағында орналасқан. Чакрата қалашығы Тонс және Ямуна өзендерінің арасында орналасқан.
Салалар
Паббар өзені - Тос өзенінің батыстан қосылған саласы. Сонымен қатар, бұл шығысқа қарай ағып жатқан ең батыс өзен. Сатледж өзені - келесі су айдыны және батысқа қарай Индге құятын ең шығыс өзен. Асан өзені - бұл Тоңның басқа саласы, ол жиі осы үлкен өзеннен кейін Тоң деп аталады (қате). Асан - екі шағын өзен жүйесінің бірі. Бірі - Гималай тауларының оңтүстігіне қарай ағып жатқан ағын, ол Викас-Нагардан Техриге қарай (ортада Муссори) қарай ағады. Екіншісі - төменгі Шивалик тауларынан (Дехрадун мен Сахаранпур аудандарын бөліп тұратын) солтүстік-батысқа қарай ағып жатқан ағын. Тос деген қате атау Мүссори төбелерінен бастау алып, ИМА артындағы кең аңғарға шығуы үшін, қарақшылар үңгірі, Бижапур каналы және Тапкешвар Махадев арқылы ағып түсетін өзенді білдіреді. Бұл өзенге Гималай тауларының беткейлерінен оңтүстікке қарай ағып жатқан бірнеше өзендер су құяды. Ол Премнагардан батысқа қарай төменгі Шивалик өзенінен ағып, Ямунаға қарай ағып, Пуанта Сахибке жақын орналасқан. Асан бөгеті осы құйылыс алдында салынған.
Ежелгі Сарасвати өзенімен сәйкестендіру
Зерттеулер ежелгі Сарасвати өзенінің Гималайдың мұздық суларынан бастау алғандығын көрсетеді. Теория бойынша, Тонс өзені бірнеше мың жыл бұрын Химачал-Прадеш штатының Сирмаур ауданындағы Шивалик жотасында болған тектоникалық оқиғадан кейін Ямунаның саласы болып шығады. Егер бұл рас болса, Тондар бір кездері Ямунаға біршама параллель тәуелсіз бағытпен жүгіріп, оңтүстік-батысқа қарай Харьянаға қарай ағып, онда Ямуна қосылады, ал Пәнжабқа қарай төмен қарай, онда Сатледж қосылады. Бұл өзен - Вед жазбаларында аталған Үндістанның ең ұлы өзені - Сарасвати. Алайда бұл тек теория ғана және әлі де жалпыға бірдей қабылданбаған.
Геология
Тонс өзенінің жоғарғы жағы Гималайдың кристалл кешенінде орналасқан. Содан кейін Тетхан Гималай тауларының тау жыныстары арқылы ағады да, Кіші Гималай тетігінде Паббар өзеніне қосылады. Тондар өзені Гималайдың төменгі ағысына өтіп, Ямуна өзеніне құяды.
Өнер мен әдебиетте
Уильям Пурсердің 1839 жылы Фишердің суретханалық кітапшасында өзенді кесіп өтетін арқан көпірді бейнелейтін суреттің гравюрасы Летиция Элизабет Лэндонның "Тонсе өзенін жхуламен кесіп өту" поэтикалық суретіне себеп болды. Өлеңнің үш тармағында да үш баудың үндеуі кездеседі.
Әдебиет спорттары
Гангпен бірге ол қазір उत्तराखंडтағы ақ судағы рафтинг сияқты судағы саяхаттық спорт түрлерінің негізгі бағытына айналды. Келушілер Тонс өзенінің жағалауындағы Жаунсар Бавар аймағында тұрып, 4 дәрежелі рафтингті тамашалай алады. Тонс қаласында рафтингке арналған әдеттегі маусым шілде айына дейін.