Кіріспе
Екінші дүниежүзілік соғыстың неміс теңіз шабуылы Спорт сарайы операциясы (немісше: Спорт сарайы), сонымен қатар Нордмеер операциясы (немісше: Солтүстік теңіз) деп те аталады, 1942 жылдың 6-13 наурызы аралығында Норвегия теңізі арқылы өткен Екінші дүниежүзілік соғыстағы одақтас Арктика конвойындарының екеуіне қарсы неміс теңіз шабуылы болды. Оны "Тирпиц" атты әскери кеме, үш эсминец және сегіз су асты кемесі жүргізді. Неміс кемелері екі конвойдың бірін де таба алмады, бірақ өз бетінше жүзіп келе жатқан сауда кемесін батты. Союзшылар неміс күшін ұстап алуға тырысты, бірақ бұл да сәтсіз болды. Бұл операция 1942 жылдың басында Норвегияға көшірілген соғыс кемелерін пайдаланып, Кеңес Одағына бара жатқан конвойларға қарсы алғашқы ірі неміс шабуылы болды. Тирпиц және оның ертеңі 6 наурызда кетіп қалды. Союзниктер бұл туралы кодталған неміс радиосигналдарынан білді, ал британдық үй флоты неміс күшін табуға және жоюға тырысты. Бұл ақпарат сондай-ақ конвойлардың Тирпицтен қашу бағытын өзгерту үшін де қолданылды. Британдықтар 9 наурыз күні таңертең неміс шайқас кемесін тауып алды, ол Норвегияға қайтып келе жатқан еді. Тирпицке қарсы әуе кемесінен ұшып келген торпедо бомбалаушы ұшақтардың шабуылы сәтсіз аяқталып, екі британдық ұшақ атып түсірілді. Неміс кемелері 13 наурызда өз базаларына оралды. Британдықтар Тирпицке зақым келтіре алмағанынан немесе батыра алмағанынан көңілі қалды. Бұл ұшақ пен қолданылған тактиканың кемшіліктеріне байланысты болды. Олар жауынгерлік кеме конвойларға айтарлықтай қауіп төндіреді деп есептегендіктен, оларға күшті эскорт тағайындалды. Неміс теңіз күштері Тирпицтің апатқа қаншалықты жақындағанынан қысылып, сақ болуды шешті. 1942 жылы маусымда PQ 17 конвойына қарсы соғысты. Норвегиядағы кемежайларында көптеген шабуылдарға ұшырап, 1944 жылдың қарашасында суға батып кеткен.
Operation Sportpalast (German: Sports Palace), also known as Operation Nordmeer (German: Northern Sea), was a German naval raid between 6 and 13 March 1942 against two of the Allied Arctic convoys of World War II as they passed through the Norwegian Sea. It was conducted by the battleship Tirpitz, three destroyers and eight submarines. The German ships were unable to locate either of the convoys but sank a merchant vessel that was sailing independently. The Allies attempted to intercept the German force, also without success. The operation was the first major German attack on the convoys that were travelling to and from the Soviet Union and used warships that had been transferred to occupied Norway in early 1942. Tirpitz and her escorts sailed on 6 March. The Allies learned of this from decoded German radio signals, and the British Home Fleet attempted to locate and destroy the German force. This intelligence was also used to re route the convoys to evade Tirpitz. The British located the German battleship on the morning of 9 March, by which time she was returning to Norway. An attack against Tirpitz by torpedo bombers flying from the aircraft carrier failed and two British aircraft were shot down. The German ships returned to their base on 13 March. The British were disappointed with their failure to damage or sink Tirpitz. This was attributed to shortcomings with the aircraft and tactics used. They believed that the battleship posed a significant threat to the convoys, leading to strong escorts being assigned to them. The German Navy was chastened by how close Tirpitz came to disaster and decided to be more cautious. The battleship was only dispatched against one other convoy, PQ 17 in June 1942 and was recalled before attacking it. She was subjected to many attacks at her anchorages in Norway and finally sunk in November 1944.
Өмірбаян
Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін Крайгсмарин (Германия әскери-теңіз флоты) соғыс жағдайында одақтас сауда кемелеріне шабуыл жасау жоспарларын әзірледі. Әскери-теңіз флотының қолбасшысы, Гранд-адмирал Эрих Рейдер, осы стратегияның негізгі бөлігі - соғыс кемелері мен крейсерлер деп сенді. Нәтижесінде, 1930 жылдардың аяғы мен 1940 жылдардың басында салынған Шарнхорст және Бисмарк класындағы линкордтар Атлант мұхитына ұзақ қашықтықтан қарсы рейдтер жасауға қабілетті болды. Тирпиц - Бисмарк класының екінші кемесі. Крайгсмарин 1941 жылдың басында Атлант мұхитында одақтастардың конвойына қарсы екі рет шабуыл жасады. Неміс соғыс кемесі Гнайзенау және неміс соғыс кемесі Шарнхорст 1941 жылдың қаңтар мен наурыз айлары аралығында Берлин операциясын жүргізді. Бұл шабуыл кезінде олар Германиядан кетіп, одақтас кемелерге шабуыл жасап, Францияға оралды. Екінші рейд, Rheinübung операциясы, мамыр айында жасалды және оған Bismarck және Prinz Eugen ауыр крейсерлері қатысты. Неміс кемелері 24 мамырда британдық HMS Hood атты ұрыс крейсерін жойған кезде, Бисмарк британдық авианосецтің Fairey Swordfish торпедалық бомбалаушыларына зақым келтірілді және 27 мамырда бірнеше британдық линзалар бомбалағаннан кейін батып кетті. Адмирал сэр Джон Тови осы флоттың бас қолбасшысы болды және оны шайқас кезінде линкордтан басқарды. Бисмарктың жоғалуы Тирпицті Германияның жалғыз толық көлемді соғыс кемесі етіп қалдырды. Сол кезде оның экипажы әлі де жаттығудан өтіп жатқан еді. 1941 жылы 22 маусымда Германияның Кеңес Одағына шабуыл жасауынан кейін одақтастар Норвегия теңізі мен Солтүстік Мұзды мұхит арқылы Солтүстік Ресейдің порттарына азық-түлікпен толы конвойлар жіберуге кірісті. 1941 жылы және 1942 жылдың басында жіберілген Арктика конвойына қарсылық көрсетілді, 1942 жылдың наурызына дейін неміс субмариналары тек бір ғана одақтас сауда кемесі мен жойғыш кемені батты. Ауа райының қатал жағдайы, соның ішінде қатты суық, қатты теңіз және дауылдар барлық жауынгерлерге аймақтағы әуе және теңіз операцияларын қиындатты. 1941 жылдың желтоқсанында неміс әскері 1940 жылдың басынан бастап басып алған Солтүстік Норвегияға едәуір теңіз және әуе күштерін жібере бастады. Норвегияға жіберілген күштер Арктикадағы конвойларға шабуыл жасаумен қатар, аймақты басып алудан қорғаумен айналысты. Бұл кезде Германияның диктаторы Адольф Гитлер одақтастар Норвегияға шабуыл жасамақ деп қате ойлады. 1942 жылдың 12 қаңтарында Гитлер Тирпицті Германиядан Норвегиядағы Тронхеймге ауыстыруды бұйырды. Соғыс кемесі мен екі эскорттық эсминец 14 қаңтарда Вильгельмшафеннен Германияға шығып, 16 қаңтарда Тронхеймге жетті. Ол басқа неміс әскери кемелері сол аймаққа келгеннен кейін күшті ұрыс тобының негізгі элементін құрайтын болды. [[Капитан (теңіз) #Германия Карл Топп осы уақытта Тирпицке қолбасшылық етті. Тырпицтің 17 қаңтарда Тронхеймге келгенін одақтастар тыңдаушылардан алынған неміс радиосыбыстарын шифрлау арқылы алды. Британдық фотобарлау ұшақтары 23 қаңтарда соғыс кемесін сол жерде тапты. Тирпиц Атлант мұхиты мен Норвегия теңізіндегі одақтас конвойларға төнген қауіпке байланысты британ премьер-министрі Уинстон Черчилль 25 қаңтарда "бұл кеменің жойылуы немесе тіпті мүгедектігі қазіргі уақытта теңіздегі ең үлкен оқиға болып табылады. Бұл мақсатты басқа ешбір мақсатпен салыстыруға болмайды". Корольдік әуе күштері (RAF) 29/30 қаңтар түнінде Тирпицке шабуыл жасауға 16 ауыр бомбардировщиктер жіберді, бірақ ешқандай залал келтірілмеді. Жоқ, жоқ. 217-эскадрильяға ақпан айында соғыс кемесіне қарсы бір жолғы миссияға дайындалуға бұйрық берілді. Бұл оның Бристоль Бофорт ұшағының шабуыл жасауы мен экипаждардың бейтарап Швеция үстінен парашютпен көтерілуі немесе теңізге түсуі. Бұл шабуылға ұмтылмаған және Жоқ. 217-ші эскадрилья 1942 жылдың наурыз айының ортасында қалыпты міндеттеріне оралды. 19 ақпанда одақтас елдердің барлау қызметі Тирпицтің Тронхайм фьордында жаттығу өткізетінін біледі. Жауап ретінде Тови сол күні Үйдегі флоттың көпшілігімен бірге Норвегияның Тромсё портына шабуыл жасауға немесе егер ол теңізге шыққан болса, Тирпицке шабуыл жасауға аттанды. Ол Тромсёдегі рейдті адмиралтействоның тағы бір неміс кемелері топтарының Тронгеймге ауыстырылғанын хабарлағаннан кейін тоқтатты; бұл ауыр крейсерлер адмирал Шер және Принц Юген үш жойғышпен бірге. Авианосец, ауыр крейсер мен төрт эсминецпен бірге осы кемелерге шабуыл жасауға жіберілді, ал төрт су асты кемесі Тронхейм ма�...
Достасқандардың конвойы
Тронгеймдегі ұрыс тобының болуына байланысты, Отандық флот келесі Арктикалық конвойлар үшін қуатты қашықтықтан қорғану күшін қамтамасыз етуге бағытталды; бұл бірінші рет жасалды. Британдықтар, сондай-ақ, неміс теңіз қозғалыстарын бақылау үшін Тронхейм ауданы мен Норвегия теңізіндегі әуе патрульдерін күшейтті. 1942 жылдың 1 наурызында екі Арктикалық конвой бір мезгілде жүзіп кетті. PQ 12 Исландиядан Совет Одағына, ал QP 8 солтүстік Ресейдегі Мурманскке кетіп, Атлантикаға кемелерді қайтару үшін кетті. PQ 12 17 сауда кемесінен тұрады және ауыр крейсер, 2 эсминц және бірнеше қарулы норвегиялық кит аулаушы кемелерімен бірге жүреді. 8-ші КП-да 15 сауда кемесі және 2 корвет пен 2 мина сығушы кемеден тұратын әлсіз эскорт болды. Тови конвойлардың бір мезгілде жүзуін өтінді, бұл үй флотының оларды қорғауды жеңілдету үшін, олар Ян-Майен мен Медведь аралдары арасындағы су арқылы өткен кезде, олар неміс су үстіндегі кемелерінің шабуылына ұшырауы мүмкін. 3 наурызда Отандық флоттың қолбасшысының орынбасары вице-адмирал Альбан Куртеистің қол астында конвойларды қорғау үшін Исландиядан кетті. Оның құрамына соғыс кемесі, соғыс крейсері және алты эсминец кірді. Тови "Король Георг V" кемесімен флоттың негізгі базасында Скапа-Флоуда болған. Ол соғыс кемесінде қалуды жөн көрді, ал "Викториус" өзінің барлаушыларымен телефон арқылы байланыста болып, егер ол Атлантикаға шығуға тырысса, Тирпицті тосқауылға алуды жөн көрді. Скапа-Флоудағы флоттың бір бөлігін ұстап тұру кемелер мен олардың экипаждарын ұзақ науқанға дайын ұстауға көмектеседі. Товей Гнайзенау мен Шарнхорст жазда Тирпицке қосылады деп сенді. Адмиралтейство бұл стратегиямен келіспей, 3 наурызда "Товай" кемесін теңізге шығаруға бұйырды, егер ол жүзіп кетсе, "Тирпицке" қарсы Отандық флоттың барлық күшін қолдануға болады. Осылайша ол неміс жауынгерлік кемесі Атлантикаға кірсе, оның салдары үшін жауапкершілікті мойындады. Көп ұзамай "Тови" "Король Георг V", "Викториус", "Бервик" және тағы алты эсминецпен бірге кетіп қалды. 6 маусымда Jan Mayen-тің шығысында Үй флотының екі негізгі элементі кездесті. Товидің бұйрығы бойынша, Тирпицті жоюдан гөрі, конвойларды қорғауды басты орынға қою керек еді. Ол бұған риза болмады және соғыс кемесінің батуын "соғыс жүргізу үшін кез-келген конвойдың қауіпсіздігіне қарағанда теңдесі жоқ үлкен маңыздылық" деп қарады. Товидің қол астындағы күштер Силиакспен салыстырғанда әлдеқайда күшті болды. Викториус әуе қанаты екі эскадрильяны қамтыды, олар Fairey Albacore торпедо бомбардировщиктерімен жабдықталған, 817 және 832 әскери-теңіз авиация эскадрильясы. Эскадрильяларға тағайындалған альбакорлардың саны әртүрлі болды; 817 эскадрильяда тоғыз, 832 эскадрильяда он екі болды. Бұл ескірген екіұшақтар бір торпедамен жабдықталуы мүмкін, олар баяу және маневрлеуге ыңғайсыз болды. Екі Альбакор эскадрильясының экипаждары тәжірибелі болды, бірақ жаудың әскери кемелеріне шабуыл жасау үшін аз жаттығудан өтті. Әуе кемесі құрамында 809-шы әскери-әуе эскадрильясының құрамында "Фейри Фулмар" истребительдері болды. Фулмарлар жылдамдығы мен маневрлеу қабілеті төмен болғандықтан неміс ұшақтарына қарағанда төмен болды, бірақ бомбалаушыларды ұстап алуға қабілетті болды. Тови өзінің флотына әуе көмегінің жеткіліксіз екенін айтты.
Германияның жоспарлары
Неміс Focke Wulf Fw 200 Condor теңіздік патрульді ұшағының экипажы 5 наурызда түскі уақытта Ян-Майен маңында PQ 12 кемелерін көрді. Солтүстік герман әскери-теңіз тобының командирі генерал-адмирал Рольф Карлс Силиакс күшін қолдана отырып, конвойға шабуыл жасауға рұқсат сұрады. Бұл туралы Гитлермен келіскеннен кейін Редер бұған рұқсат берді. Рейдердің Ciliax-қа берген бұйрықтарында одақтас теңіз күштерінен мүмкіндігінше аулақ болу және тек қана өз күштерінен тең немесе аз күштермен қорғалған жағдайда конвойларға шабуыл жасау керектігі көрсетілген. Бұл рейдті тарихшылар әдетте "Спортпаласт" операциясы деп атайды, бірақ Силиакс және оның ұжымы "Нордмеер" операциясы деп атады. Силиакс екі одақтас конвойдың теңізде жүргенін білген. Ол өздерін "Отбасылық флот" қорғайды деп сенсе де, оның күшін немесе кеме жүзіп кеткен-жетпегенін білмеді. Оның операциялық жоспары Ян-Майен мен Медведь аралы арасындағы аймақта конвойлардың бірін немесе екеуін де тосқауылдау болды. Конвойды тапқаннан кейін, Тирпиц оның эскорттарын жояды, содан кейін ол және жойғыштар жүк кемелеріне шабуыл жасайды. Отын тапшылығынан "Силиакс" кемесі өз күштерімен кемеге кіре алмады. Ол 6 наурызда түскі уақытта Тронгеймнен "Тирпиц" және Фридрих Ин, Герман Шоман және З25 эсминдерімен бірге кетіп қалды. Норвегияда орналасқан сегіз неміс су асты кемесі Тирпицке көмек көрсету үшін тағайындалды. Ең тәжірибелі экипаждың төрт субмаринасы, егер ол араласа, Отандық флотқа шабуыл жасай алады деп үміттенген жерлерде орналастырылды. Қалған төрт су асты кемесі Мурманск маңында PQ 12-ден ұрыс кемесінен қашып кеткен кемелерге шабуыл жасады.
6 - 7 наурыз
Норвегиялық қарсылық агенттері неміс кемелерін олар кетіп бара жатқанда байқаған жоқ. Тронхейм үстінен жоспарланған британдық фотобарлау ұшуы 6 наурызда ауа райының нашарлауына байланысты жүргізілмеді, ал Норвегия теңізінде осы жағдайда жүргізілуі тиіс қосымша әуе патрульдері ұшақтардың жетіспеушілігіне байланысты ұшқан жоқ. Су асты кемесінің алғашқы байланысы 6 наурызда сағат 18:01 -де болды. Оның экипажы Тронхейм фьордынан солтүстікке қарай қарауылдаған кезде бір үлкен соғыс кемесін байқады. Сивольфтердің командалық офицері, лейтенант Дик Рейкс бұл Тирпиц деп ойлады. Ол неміс күштеріне шабуыл жасауға тырысты, бірақ олардан асып түсіп, бұзылып кетті. Кейін "Сивольфс" экипажы бұл байланыс туралы радио хабар жіберді, бұл кеменің крейсер немесе соғыс кемі екендігін көрсетті. Неміс ұрыс тобы 6 наурызда Норвегияның жағалауымен солтүстік-шығысқа қарай жүріп, түн ортасында солтүстікке қарай бұрылды. 6 наурыз күні ПК 12 еріген мұз аймақтары арқылы өтті. Бұл оны күннің көп бөлігінде оңтүстік-шығыс бағытқа баруға мәжбүр етті және QP 8 эсминцінің ауыр зақымдануына әкелді. Кеңес жүк кемесі "Ижора" және американдық "Ларранга" кемесі 4 наурызда конвойдың артына түсіп, оған қосыла алмады. Тови Рейкстің хабарламасын 6/7 наурыз түнінде түн ортасынан кейін алды және Тирпиц теңізде екен деп бағалады. Ол соғыс кемесінің солтүстік Норвегияны десанттаудан қорғау үшін қолданылып жүргенін, бірақ ол конвойларға шабуыл жасауы мүмкін екенін жоққа шығара алмады. Товей Кертистің күшін конвойларды қорғауға пайдаланғысы келді, ал оның тікелей қолбасшылығындағы кемелер Тирпицті ұстады. Адмиралтейство бұған рұқсат бермеді және "Үй флотын" әуе шабуылынан қорғай алу үшін шоғырландырып тұруға бұйырды. Тови флотына солтүстікке қарай жүзуге, "Викториус" кемесі іздеу ұшақтарын таңғы сағат 10-да ұшыратуға мүмкіндік беретін жерге жетуге бұйрық берді. Алайда, сол кездегі мұздық жағдай ұшуды мүмкін емес етті. Бұл британдықтар үшін жоғалған мүмкіндік болды, өйткені жоспарланған іздеулер Тирпицті үй флоты одан 100 миль (161 км) қашықтықта болған кезде табуы ықтимал еді. Немістердің PQ 12 орналасқан жер туралы ақпараттары жоқ еді, өйткені олардың ұшақтары мен су асты кемелері конвойды қайтадан таба алмады. Силиакс өзінің кемелерінің жанында Отандық флоттың жұмыс істейтінін әлі білмеді. Тирпиц 7 наурыз күні таңертең екі Arado Ar 196 ұшағын ұшып кетті, бірақ олар PQ 12-ді таппады. Силиакс сондай-ақ үш эсминціні тәуелсіз іздеу жұмыстарын жүргізу үшін бөлді. Күн бойы ауа райы нашар болды, жиі дауыл мен қар күркірегі болды. Екі конвой бір-бірін кешке қарай өткізді. Z25 QP 8-ден 10 миль (16 км) қашықтықта келді, бірақ оны көрмеді. 7 наурызда түстен кейін Адмиралтейство PQ 12-ге неміс кемелерінің жақын маңдағы әрекеттері мүмкін екендігі туралы ескертті. Осыған байланысты, теңіз мұздық аймағынан аулақ болу үшін, конвой шығысқа қарай бұрылмас бұрын, солтүстікке қарай бағытын уақытша өзгертті. Сағат 16.30-да Фридрих Ин Ижораны байқады. Тирпиц жойғышпен қосылу үшін бағытын өзгертті. Фридрих Ин торпедамен Ижораға шабуыл жасап, соққы берді, бірақ жүк кемесі радио операторы суға батып кетпес бұрын хабар жіберуге мүмкіндік алды. Бұл хатты Home Fleet қабылдады, бұл Tovey-ге неміс күштерінің шамамен орналасқан жерін берді. Британдықтар сонымен қатар сағат 16.40-да неміс субмаринасынан радио хабарлауды қабылдады, ол қате түрде Тирпиц жіберген деп анықталды. Радио бағытын анықтау бұл хабардың PQ 12-ден жіберілгенін көрсетті, және Товей өзінің алты эсминцін Германия кемелерінің Ижора позициясынан Норвегияға қайту үшін пайдаланатын бағытты ажыратып, іздестіру туралы бұйрық берді, ал негізгі ұрыс флоты конвойды қорғау үшін солтүстік-шығысқа қарай жүрді. Тови сол түстен кейін Ultra ақпаратын алды, ол немістердің одақтастардың қонуына кедергі жасамай, конвойларды аңшылыққа жібергенін растады. Неміс субмаринасынан сағат 19.40-да алынған тағы бір радиосигнал Товей мен оның ұжымына Тирпиц тезірек оңтүстікке қарай жүзіп бара жатыр деп қате ойлауға себеп болды. Ciliax 7 наурыз күні түстен кейін конвойларды іздеуді жалғастырды. Оның эсминктерінде отын аз болды, сондықтан Фридрих Ин Нарвикте жанармай құюға жіберілді, содан кейін ұрыс тобына қайта қосылды. Тирпицтен басқа эсминстерге жанармай құюдың екі әрекеті ауа райының нашарлауы салдарынан сәтсіз болды, сондықтан олар оның орнына Тромсёға жіберілді. 7 наурызда кеменің механикалық бұзылуынан кейін оны теңізде жөндеуге болмайды. Бұл оның жылда...
8 наурыз
Алты британдық эсминец оңтүстік-шығысқа қарай 8 наурызда таңғы сағат 2-де солтүстікке қарай бет алды. Олар неміс кемелерін байқамады. Бұл уақытта Тирпиц конвойларды өз бетінше іздестіріп, Отандық флоттан шамамен 250 миль (402 км) солтүстік-шығыста болды. Британдық эсминктер іздеуден кейін отынның аз болғаны үшін Исландияға отын құюға бет алды. Бұл үй флотына тек бір жойғыш қалды, өйткені екеуі өткен түнде Исландияда жанармай құюға жіберілді. Тови неміс жауынгерлік кемесінің өзінің жойғыш кемелерінен қашып шыққанын бағалап, оңтүстік-батысқа қарай басқа жойғышпен кездесу үшін бұрылды. Ол таңертең және түстен кейін британдық радиоактивтіліктің неміс ұшақтарының операциялары мен бағалауы туралы қосымша Ultra ақпаратын алды, бірақ бұл кеңесте тұтқындалған радиосигналдар Ciliax-қа жіберілгенін ескермеді. Егер Товиге бұл туралы хабарланса, ол Тирпиц Норвегияға бармайтынын және Отандық флотты кері бұратынын білген болар еді. 8 наурыз күні таңертең Тирпиц 12-ші ПК-ден озып кету үшін Солтүстікке қарай Аңғар аралына қарай бет алды. Соғыс кемесі оңтүстік-батысқа қарай бұрылды, Силиакс конвойды тосқауылдайтынына сенді, ал оның экипажы күтілетін шайқастан бұрын іс-қимыл станцияларына шақырылды. Силиакс қателесті, өйткені PQ 12 таңертең, "Ультрадан" алынған барлау туралы ескертуден кейін, бағытын өзгертті. Ол Тирпицтің солтүстігіне қарай өтті. Соғыс кемесі мен кондордың патрульдік қызметі одақтас кемелерден бірде-бірін байқамады. Солтүстік әскери-теңіз тобы 6:20-де Силиаксқа сигнал жіберді, бұл PQ 12 5 наурызда байқалғаннан кейін өз сапарынан бас тартқан болуы мүмкін екенін білдірді және егер қаласа, операцияны тоқтатуға рұқсат берді. Силиакс солай шешті және сағат 20.25-те оңтүстікке қарай Норвегияға бет алды. Тови 8 наурызда түстен кейін қосымша Ultra ақпаратын алды, бұл Ciliax-тің Bear Island аймағында жұмыс істейтінін растады. Оған жауап ретінде ол 18: 20-да Үйдегі флоттың бағытын өзгертіп, Аңғар аралына қарай бет алды. Бұл кезде тыңдалған неміс теңіз радиосы сигналдарын кодтау үшін екі-үш сағат қана қажет болды, бұл теңіздегі күштерге осы ақпарға тез жауап беруге мүмкіндік берді. Бағытын өзгерткеннен кейін Тови радио үндеуін бұзып, Адмиралтействоға флоттың негізгі бөлігімен солтүстікке қарай бет алғандығын және су асты кемелеріне қарсы қорғаныстың жоқтығын хабарлады. Ол сондай-ақ Адмиралтействоға олардың орналасуын жақсырақ түсінгендіктен және олармен оңай қарым-қатынас жасай алатындықтан, Отандық флоттың крейсерлер мен эсминцтердің жеке күштерін тікелей басқаруды тапсырды. Екі крейсер Норвегия теңізіне жіберіліп, Ян-Майен маңында әрекет етті. 8 наурыз күні таңертең іздеу жұмыстарын жүргізген тағы бір екі крейсер мен үш эсминец сол аймақты қарауылдау үшін Исландиядан жөнелтілді. Исландия мен Шотландиядағы базаларда деструкторлар тобы да Әуе флотына қосылуға дайын болды. Тови немістер оның радио сигналын қабылдап, Тирпицті қайтарып алады деп үміттенді, өйткені бұл PQ 12-нің қауіпсіздігін қамтамасыз етеді және мүмкін соғыс кемесін Викториус ұшақтарының қашықтығына әкеледі.
approximately 250 mile (402 km) north east of the Home Fleet. The British destroyers were low on fuel after their search, and headed for Iceland to refuel. This left the Home Fleet with only a single destroyer, as two had been detached to refuel in Iceland the previous night. Tovey judged that the German battleship had evaded his destroyers, and turned to the south west to meet up with other destroyers that were needed to protect the capital ships from submarines. He received further Ultra intelligence about German aircraft operations and appreciations of British radio activity during the morning and shortly after noon, but in a blunder this advice failed to note that the intercepted radio signals were addressed to Ciliax. Had Tovey been informed of this, it is likely that he would have concluded that Tirpitz was not headed to Norway and turned the Home Fleet around. During the morning of 8 March, Tirpitz headed north towards Bear Island in an attempt to get ahead of PQ 12. The battleship then turned to the south west on a course which Ciliax believed would intercept the convoy and her crew were called to action stations ahead of the expected battle. Ciliax was mistaken, as PQ 12 had changed its course at dawn after being warned of the attempted interception by intelligence sourced from Ultra. It passed to the north of Tirpitz. The battleship and a patrolling Condor did not spot any of the Allied ships. Naval Group North sent Ciliax a signal at 6:20 pm that suggested that PQ 12 might have abandoned its voyage after being spotted on 5 March and gave him permission to break off the operation if he wished. Ciliax decided to do so, and at 8:25 pm turned south bound for Norway. Tovey received further Ultra intelligence during afternoon of 8 March that confirmed that Ciliax was operating in the Bear Island area. In response, he reversed the Home Fleet's course at 6:20 pm to head for Bear Island. It was taking only two or three hours at this time for intercepted German naval radio signals to be decoded, which allowed the forces at sea to rapidly respond to this intelligence. After changing course, Tovey broke radio silence to report to the Admiralty that he was heading north with the main body of the fleet and lacked protection against submarines. He also requested that the Admiralty assume direct control of the Home Fleet's separate forces of cruisers and destroyers given that it had a better understanding of their locations and could more easily communicate with them. Two cruisers had been sent into the Norwegian Sea, where they were operating near Jan Mayen. Another pair of cruisers and three of destroyers that had conducted the search on the morning of 8 March subsequently sailed from Iceland to patrol the same area. Groups of destroyers were also readied at bases in Iceland and Scotland to join the Home Fleet. Tovey was hopeful that the Germans would intercept his radio signal and recall Tirpitz as this would guarantee the safety of PQ 12 and possibly bring the battleship within range of Victoriouss aircraft.
9 наурыз күні таңертең
9 наурызда сағат 1:37-де Адмиралтейство Товиге "максималды жылдамдықты 120 градусқа бағыттауға" нұсқау берді. Бұл - Ciliax сол күні таңғы сағат 7-де Лофотен аралдарына барып, жойғыштармен кездесетінін көрсеткен неміс радиосы арқылы алынған хабарламаға жауап. Үй флоты өз бағытын өзгертіп, Лофотен аралдарына қарай сағат 2:42-де жылдамдықпен бет алды. Бұл уақытта британдық кемелер неміс жауынгерлік кемесінің батысына қарай шамамен 200 миль (322 км) қашықтықта болды. Тови таңертеңгісін "Ультра" ақпаратын алды, ол немістердің Тронхеймге қайтып келе жатқанын растады және Тирпицтің сол күні сағат 13:00-де күткен позициясын берді. "Тирпиц" кемесідегі "B Dienst" сигналды барлау бөлімінің қызметкерлері "Home Fleet" радиосы арқылы Силиакс кемесіне әуе кемесі бар британдық күштің сол аймақта екенін ескертті. Бұл кезде Отандық флоттың жауынгерлік кемелері мен жауынгерлік крейсерлері Норвегия жағалауына жетпей тұрып, неміс күшін тосқауылдай алмады. Дегенмен, "Викториус" торпедалық бомбалаушылары "Тирпицке" зақым келтіріп, соғыс кемесін баяулата алады. Түнгі сағат 3.16-да Тови авианосецтің командалық офицері капитан Генри Бовеллден осындай шабуыл жасау туралы ұсыныстар беруін сұрады. Бовелл 6:30-да 6 альбакорды ұшып, немістерді іздеуді жоспарлады, содан кейін бір сағаттан кейін 12 торпедамен қаруланған альбакордың соққы күшін ұшырады. Алты іздеу ұшағы таңғы 6:40-да ұшырылды; әрқайсысынан үш-үш рет екі Альбакор эскадрильясы тартылды. Бұл уақытта үй флоты Тирпицтен солтүстік-батысқа қарай 115 миль (185 км) қашықтықта болды, ол Фридрих Инмен кездесті. Ауа райы жақсы болды. Неміс күшін таңғы сағат 8:03 -де "Альбакор" ұшағының пилоты байқады. Байқау туралы хабар жеткенде, он екі ұшаққа ұшып кетуді бұйырды. Тови өз командаларына "ең құнды нәтижелерге қол жеткізуге мүмкіндік беретін керемет мүмкіндік" бар екенін мәлімдеген хабарлама жіберді. Іздеу ұшағы Тирпицпен байланыста болды. Олардың көзге түсіп қалғанынан кейін Силиакс торпедалық бомбалаушы шабуыл жасайтын болады деп есептеді. Ол ұрыс кемесін толық жылдамдыққа шығарып, экипажға өз орындарына отыруды бұйырды. Тек бір ғана ұшақ ұшырауға мүмкіндік алды, ал ол әуеде болғаннан кейін Силиакс соғыс кемесінің бағытын өзгертіп, Нарвикте баспана табу үшін Вестфьорденге қарай жүрді. Бұл кезде соғыс кемесі Норвегия жағалауынан 80 шақырым қашықтықта болатын. Тирпицтің зениттік пулеметтері іздеу ұшағына сәтті атқан жоқ, бірақ жүзуші ұшақ олардың біреуіне зақым келтіріп, экипаж мүшесін жарақаттады. Басқа іздеу ұшақтары да бұған жол бермеді, олар неміс кемелерін іздеуді жалғастырды. Силиакс Норвегиядағы Люфтваффе (Германияның әуе күштері) бөлімшелерінің өзінің күшін қорғау үшін ұшақтарды беруін сұрады, бірақ жақын маңдағы әуеайлақтардан кез-келгенін жіберу бірнеше сағатқа созылды. Британдық соққы күштері төрт суб-ұшуға бөлінді, әрқайсысында үш Альбакор болды, оларды 832-ші эскадрильяның лейтенант-командующиі Билл Лукас басқарды. Лукас эскадрильяға жақында ғана қосылған еді және жау кемелеріне шабуыл жасау бойынша ешқандай дайындығы жоқ еді. Ол таңғы 8:40-да неміс кемелерін байқап, өз командасына ұшақты көзден жасыратын шашыраңқы бұлттар болатын 3500 фут биіктікте (1067 м) оларға жақындауға бұйрық берді. Қатты шығыс желінің және неміс кемелерінің жылдамдығының арқасында "Альбакор" кемелерінің жылдамдығы тек британдық торпедо бомбардировщиктерінің ұстанымы бойынша шабуыл жасақтарын өздерінің нысаналарын басып жетуге шақырды, содан кейін әуе кемелерінің жартысы порттан, ал қалғандары шабуылдан кейін торпедалар бір мезгілде жау кемелерінің арасында және арасынан шығарылды. Мұндай шабуылдан үлкен соғыс кемелері қашып құтылу қиын. Жақындау жылдамдығының төмендеуіне байланысты Лукас әр ұшаққа өз-өзіне тәуелсіз шабуыл жасауға бұйрық берді. Бірінші шабуыл Лукастың жеке бақылауындағы субмаринамен жасалды. Ұшақ Тирпицке оның порт жағынан жақындады және таңғы сағат 9.18-де өте төмен биіктіктен және ұрыс кемесінен 1000 метрден астам қашықтықта торпедаларын жіберді. Тирпиц торпедалардан қашып, портқа қарай бұрылды. 817 эскадрильясының бір ұшқышы соғыс кемесінің порт жағынан ұқсас шабуыл жасады, олардың торпедалары да жоқ. Тирпицтің маневрлері басқа екі субмарины өздерінің командирлері ойлағандай, оң жақтан емес, артқы жағынан шабуыл жасауға мәжбүр етті. Бұл үшін ұшқыштар қатты атыс астында ұшуға мәжбүр болды. Олар торпедаларын өте алыс қашықтықтан атып жіберді, ал екі Альбакорды Тирпицтің зениттік арт�...
9-13 наурыз
Торпедолық бомбалаушының сәтсіздігі, "Тирпиц" кемесі қауіпсіз жерге жеткенше, "Үй флоты" оны шайқасқа шығара алмады дегенді білдірді. Неміс соғыс кемесі 9 наурызда сағат 20:00-де Нарвик маңында зәкір қақты. 9 наурызда түстен кейін үй флоты неміс әуе шабуылынан қашу үшін батысқа бет алды. Неміс барлау ұшақтары флотты көлеңкелеуге кірісті, бірақ Викториус Фулмар ұшақтары олардан ешқайсысы ұшпады, өйткені олар оларды ұстай алмайды деп ойланды. Сағат 15:45-те үш неміс Junkers Ju 88 ұшағы Үйдегі флотқа бомбамен сәтсіз шабуыл жасады. Төрт эсминец кешкі сағат 7-де Әскери-теңіз флотына қосылды. Тови Норвегиядағы неміс позицияларын басып алуды ойлады, бірақ бұған қарсы шешім қабылдады және оның орнына Скапа-Флоуға бағыт алды. Үй флоты тағы сегіз жойғышпен күшейтілді, 10 наурызда түнде Скапа-Флоуға жетті. 9 наурызда Исландиядан PQ 12 колоннасын нығайту үшін жіберілген екі қарулы норвегиялық кит аулаушылардың бірі конвойды іздеп жүргенде бұрылды. Екіпаждың тек үш мүшесін басқа кит аулаушы құтқарып, Мурманскке қарай бет алды. Тирпицтің экипажы Нарвикке келгеннен кейін 48 сағаттан кейін соғыс кемесінің қозғалтқыштарын жөндеуді аяқтады. Ол порттан 12 наурызда түн ортасынан бұрын бес эсминецтің сүйемелдеуімен кетті. Ұялы ақпараттың және Норвегиядағы қарсылық агенттерінің ақпаратының арқасында капитан Алан Скотт Монкриффтің қолбасшылығындағы сегіз британдық эсминецтен тұратын күш сол түні Тронхейм мен Бодё арасында неміс күшін ұстап алуға тырысты. Олар байланыс орнатпады және таңертең таң атқанда неміс ұшақтарының шабуылына ұшырамау үшін таңғы сағат 3:30-да жағалаудан бұрылуға мәжбүр болды. Сонымен қатар, Нарвик пен Тронхейм арасындағы бағыт бойына орналасқан төрт британдық су асты кемелері неміс кемелеріне шабуыл жасай алмады. Тирпиц 13 наурызда түнгі сағат 9-да Тронхеймге жақын жерге келіп тоқтады. Британдықтар Норвегия агенттерінен оның сол жерге келгені туралы хабар алды және бұл 18 наурызда фотобарлау ұшағымен расталды. Екі конвой да өз мақсаттарына одан әрі зардап шекпей жетті. 8-ші бағдарламалық кезең 11 наурызда Исландияның Рейкьявик қаласына келді. PQ 12 кемелерінің көпшілігі 12 наурызда Мурманскиге жетті, бірақ конвойдан бөлініп қалған бірнешеу басқа күндері ресейлік порттарға келді. PQ 12-ге тағайындалған норвегиялық кит аулаушылардың бірі 13 наурызда сауда кемесіне бомба түсіруге тырысқан кезде неміс ұшағын атып түсірді. Бұл - сапар барысында конвойға жасалған жалғыз шабуыл болды. Мурманск маңында жұмыс істейтін төрт неміс су асты кемелерінің екеуі портқа жақындаған PQ 12-ден кемелерді байқады, бірақ екеуі де шабуылдай алмады.
Бағалаулар
Британдықтар Тирпицті батыра алмағанынан немесе зақымдамағанынан көңілі қалды. Операциядан кейін Тови Адмиралтействодан алған нұсқауларды сынға алды. Ол конвойларды қорғауға басымдық беру туралы бұйрықтың өзінің операциясына кедергі келтіргенін және флоттың көптеген су асты кемелері жұмыс істейтін суларға жіберілмеуі керектігін, өйткені оның негізгі кемелерін қорғауға жеткілікті жойғыш жоқ деп санайды. Сонымен қатар, ол әскердің әскерге қарсы іс-қимыл кезінде оның командасын тығыз басқаруға тырысуына ренжіді. Адмиралтейство Товейдің алғашқы екі сын-пікірін мойындады, болашақта конвойларды қорғайтын кезде Тирпицті батыру Отандық флоттың басты басымдығы болады және егер флотқа жойғыштар жетіспесе, ол 14 градустан шығысқа қарай жүрмеуі керек. Оның басқа сын-пікірі әділетсіз деп саналды, өйткені Адмиралтействода Ультра ақпаратына Товидің теңізде болған кезінен гөрі жақсы қолжетімділік болды. 13 наурызда Черчилль бірінші теңіз әміршісінен, флот адмиралы сэр Дадли Пундтан "Тирпицке жасалған әуе шабуылы туралы баяндама беруін, біздің 12 машинамыздың қалай болғанын түсіндіріп, ешқандай соққы ала алмағанын сұрады. Оның себебі жапондықтардың жақсы даярланған экипаждармен жеткілікті тиімді ұшақтары болды, ал флоттың әуе қолдары жоқ еді. Паунд мұны Черчилльге түсіндіруге тырысты, бірақ премьер-министр толық сенімді емес еді және бұл оның флоттың әуе қолдарының құндылығына күмәндануына ықпал етті. Дегенмен, 9 наурыздағы шабуылдың сәтсіздігі Корольдік флоттың авиациялық күшін жақсартуды жеделдету туралы шешімге әкелді. Спортпаласт операциясы сонымен қатар Норвегиядағы неміс әскери кемелерінің Арктикадағы конвойларға төнген қауіпін көрсетті, сондай-ақ болашақта олардың барлығын Отандық флот жабатыны шешілді. Бұл соғыс кезінде басқа да соғыс майдандарына кемелер тасымалдауға жол бермеді. Паунд Тирпицтің Арктикадағы конвойға шабуыл жасау қаупі туралы қатты алаңдаушылық білдірді, сондықтан ол Черчилльден Арктикада күннің жарығы үнемі болатын жаз мезгілінде олардың ешқайсысын жібермеу туралы келісім алды. Премьер-министр бұған келіспеді. Керісінше, Тови немістердің "Спортпаласт" операциясы кезінде алған тәжірибесі нәтижесінде Тирпицтің қалай қолданылатынына мұқият болады деп сенді. Ол Баренц теңізі арқылы өтіп бара жатқан конвойларға шабуыл жасауды бұйырмайды деп күткен. Немістер "Спортпаласт" операциясы арқылы жазаланды. Силиакс та, Рейдер де Тирпицтің зақымданудан немесе жойылудан құтылуының жалғыз себебі - сәттілік деп сенді. Нәтижесінде Рейдер мен Гитлер, егер жеңіске жету мүмкін болса, тек соғыс кемесін конвойларға қарсы қайтадан жіберуді шешті. Гитлер сондай-ақ, егер әуе кемелері жоқ екені расталса, оны тек конвойларға шабуыл жасауға пайдалануға болады деп бұйырды. Содан кейін Тирпиц негізінен Норвегияға қонуға тырысқан одақтас күштерге шабуыл жасау үшін резервте қалдырылды. Басқа әскери кемелер, сондай-ақ су асты кемелер мен ұшақтар конвойларға қарсы қолданылды. Нәтижесінде, "Спортпаласт" операциясынан кейін одақтастардың теңізде Тирпицке шабуыл жасауға мүмкіндігі болмады. RAF ауыр бомбардировщиктері Trondheim-те 31 наурызда және 28 және 29 сәуірде ұрыс кемесін шабуылдады, бірақ ешқандай зақым келтірмеді.
Кейінгі операциялар
1942 жылдың маусым айында Рейдер "Тирпиц" пен үш ауыр крейсерді келесі Арктика конвойына қарсы "Ресселспрунг" операциясы деп аталатын операцияға жіберуді шешті. Бұл күш 2 шілдеде PQ 17 конвойының Кеңес Одағына бара жатқаны байқалғаннан кейін кемеге отырды және 4 шілдеде Норвегияның солтүстігіндегі Алтафьордқа барып, Гитлер шабуыл жасауға рұқсат бергенін күтті. Тирпицтің кетіп қалғанын білгеннен кейін, Пунд 4 шілде күні кешке конвойды таратуға және оның эскортты кері қайтаруға бұйрық берді. Бұл соңынан бірнеше күн бойы неміс субмариналары мен ұшақтарының ауыр зардаптарына әкелді. 5 шілдеде "Альтафьорд" конвойға шабуыл жасау үшін шығып кетті, бірақ "Викториус" теңізде екенін білген соң, Рейдер оны сол түні қайтарып алды. 1943 және 1944 жылдары одақтас әскерлер Норвегиядағы Тирпиц кемесіне шабуыл жасады. 1943 жылы 22 қыркүйекте "Сығанақ" операциясы кезінде кеуделік субмариналар қолданылып, қатты зақымдалған. Флоттың әуе қолдары 1944 жылдың 3 сәуірінде "Тунгстен" операциясы кезінде қосымша зақым келтірді, бірақ кейінірек бірнеше әуе кемелері шабуылы ауа райының нашарлауы мен британдық әскери-теңіз ұшақтарының жетіспеушілігіне байланысты сәтсіз аяқталды. 1944 жылы 15 қыркүйекте "Параван" операциясы кезінде Тырпицті ауыр бомбардировщиктер құлатып, сол жылдың 12 қарашасында көп адам қаза тапты.