Кіріспе
Жарыс машиналары класы (International Sports Car category Group C) – 1982 жылы FIA ұсынған және 1993 жылға дейін жалғасқан спорттық автомобильдер жарысының санаты. Бұл санат 5-топтың арнайы өндіріс машиналарын (мысалы, Porsche 935 сияқты жабық жоғары жылдамдықты прототиптерді) және 6-топтың екі орындық жарыс машиналарын (мысалы, Porsche 936 сияқты ашық жоғары спорттық прототиптерді) алмастыру мақсатында құрылды. C тобы FIA-ның World Endurance Championship (1982–1985), World Sports Prototype Championship (1986–1990), World Sportscar Championship (1991–1992) және European Endurance Championship (1983 жылы ғана) жарыстарында пайдаланылды. Сонымен қатар, ол әлемнің басқа да спорттық автомобильдер жарыстары серияларында қолданылды (All Japan Sports Prototype Championship, Supercup, Interserie). Бұл кластың соңғы жылы 1993 жыл болды. Солтүстік Америкадағы IMSA Grand Touring Prototype (GTP) сериясында да шамамен осындай ережелер қолданылды.
the International Sports Car category
Group C was a category of sports car racing introduced by the FIA in 1982 and continuing until 1993, with Group A for touring cars and Group B for GTs. It was designed to replace both Group 5 special production cars (closed top touring prototypes like Porsche 935) and Group 6 two seat racing cars (open top sportscar prototypes like Porsche 936). Group C was used in the FIA's World Endurance Championship (1982–1985), World Sports Prototype Championship (1986–1990), World Sportscar Championship (1991–1992) and in the European Endurance Championship (1983 only). It was also used for other sports car racing series around the globe (All Japan Sports Prototype Championship, Supercup, Interserie). The final year for the class came in 1993. Broadly similar rules were used in the North American IMSA Grand Touring Prototype series (GTP).
Тарих
C тобының тамыры FIA 6-тобында және әсіресе 1970-жылдардың ортасында Ле-Манда ACO енгізген GTP санатында жатыр. GTP – бұл белгілі бір өлшемдік шектеулері бар, төбесі бар прототиптер класы болды, бірақ әдеттегідей қозғалтқыш көлеміне шектеулер қоймай, отын тұтынуға шектеулер қойды. FIA өз C тобының ережелерінде осы қағиданы қолданды. Автокөліктердің ең төменгі салмағы 800 кг және ең жоғары отын сыйымдылығы 100 литрге дейін шектелді. Жарысқа қатысушылар 1000 шақырымға 5 рет отын құюға шектелгендіктен, автокөліктерге 1000 шақырымға 600 литр рұқсат етілді. FIA бұл өндірушілердің тек қозғалтқыштарды жетілдіруге назар аудармауына үміттенді; 1970-жылдардың соңында бірнеше өндіруші (әсіресе Porsche және Lancia) спорттық автомобильдер жарысында турбокомпрессордың қысымын арттыру арқылы үстемдік құрды, әсіресе квалификация кезінде – 3,2 литрлік Porsche 935 800 ат күшінен астам қуатқа ие болды. Қозғалтқыштар FIA-ның A тобындағы Туристік автомобильдер немесе B тобындағы GT автомобильдер санатында тіркелген танымал өндірушіден болуы керек еді. Отын тұтыну талабы автокөліктердің жарыс басында отынды үнемдеуі керек болғандықтан, жаңа ережелерге қолдау білдірушілер саны серияның әртүрлілігін арттыра отырып, үнемі өсті. Жаңа ережелерге сәйкес, теориялық тұрғыдан алғанда, үлкен атмосфералық қозғалтқыштар кішкентай күшпен жұмыс істейтін қозғалтқыштармен бәсекелесе алды. Сонымен қатар, барлық жарыстар кем дегенде 1000 км қашықтықта өткізілуі керек еді – әдетте алты сағаттан астам уақытқа созылатын, сондықтан жарыстың «төзуге қабілеттілік» аспектісіне де назар аударуға болады. Ford (C100 моделімен) және Porsche (956 моделімен) серияға қосылған алғашқы конструкторлар болды. 956 моделіндегі дәстүрлі турбокомпрессорлы оппозиттік қозғалтқыш 1981 жылғы 6-топтың 936 нұсқасында сынақтан өткен. Соңынан, серияға Lancia, Jaguar, Mercedes, Nissan, Toyota, Mazda және Aston Martin сияқты бірнеше тағы да брендтер қосылды. Олардың көптегені IMSA чемпионатына қатысты, өйткені оның GTP класы ұқсас ережелерге ие болды. Құнның өсуіне байланысты FIA 1983 жылы жаңа C тобының кіші класын енгізді. Бұл жеке командалар мен шағын өндірушілерге арналған, автомобильдердің ең төменгі салмағы 700 кг және ең жоғары отын сыйымдылығы 55 литрге дейін шектелді. Жарысқа қатысушылар 1000 шақырымға 5 рет отын құюға шектелгендіктен, автокөліктерге 1000 шақырымға 330 литр рұқсат етілді. C тобындағыдай, қозғалтқыштар A немесе B тобында тіркелген автомобильдері бар танымал өндірушіден болуы керек еді. Бастапқыда C Junior автомобильдері 2 литрлік атмосфералық қозғалтқыштарды пайдаланар деп күтілгенімен, іс жүзінде көптеген автомобильдер 3,5 литрлік BMW M1 қозғалтқышын немесе жаңа 3,3 литрлік Cosworth DFL қозғалтқышын қолданды, бірақ негізгі кластағыдай, әр өндіруші әртүрлі шешімдерді қолданды. Кішкентай, жеңіл турбомен жабдықталған Alba, Tiga, Spice және Austin Rover және кейінірек Cosworth қозғалтқыштарымен жабдықталған Ecurie Ecosse осы кластағы ең бәсекеге қабілеттілердің бірі болды. Бұл автомобильдердің төмен құны оларды ұлттық чемпионаттарда пайдалану туралы ойға жетеледі, мысалы, қысқа ғұмырлы британдық BRDC C2 чемпионатында. 1984 жылы C Junior класы ресми түрде C2 класы деп аталды.
Көтерілу және түсу
1989 жылға қарай, C тобының танымалдылығы Формула 1-ге шамалы кем болды. C1 автомобильдері Ле-Ман трассасының Mulsanne Straight тік жолында сағатына 400 шақырымнан асып кеткен кезде – 1988 жылғы жарыста WM Peugeot ең жоғары көрсеткішті тіркеді – FIA оны C2 санатын алмастыру үшін формулалық серияға айналдыруға тырысып, осы класты революциялады (олар төзімділік жарыстарында сенімсіз екені дәлелденген соң). Жаңа формула бастапқы ережелерге сәйкес салынған автомобильдердің (Porsche 962 сияқты, оны көптеген жеке командалар қолданды) өнімділігін шектеді және F1 қозғалтқыштарымен (3.5 л) жабдықталған командаларға артықшылық берді. Бұл соңғы командалар, әдетте, ірі өндірушілер ғана болды, себебі жаңа формулалық автомобильдер C1 машиналарына қарағанда қымбатқа түсті. Осыдан кейін C тобының жылдам құлдырауы басталды, өйткені Spice және ADA сияқты жеке командалар үшін жаңа қозғалтқыштар қолжетімді емес еді. Жарысқа қатысушылардың жетіспеуіне байланысты 1993 жылғы чемпионат алғашқы жарысқа дейін тоқтатылды. Дегенмен, ACO C тобының машиналарына Ле-Манның 24 сағатында (бірақ шектеулермен) қатысуға рұқсат берді. Бірақ жарыста жаңа жағдайға қарсы наразылықтар болды, көрермендер өз наразылықтарын білдіретін маталық баннерлерді қоршауға іліп қойды. 1994 жылғы Ле-Манның 24 сағаты C тобының машиналарына рұқсат етілген соңғы жарыс болды. Жарысты ұйымдастырушылар арнайы құрған жаңа санатқа C тобының шатыры жоқ, модификацияланған машиналары да кірді. Шындығында, GT1 санатына енгізілген Dauer 962 Le Mans – бұл жолға шығуға жарамды GT машинасы ретінде жасырылған бұрынғы C1 машинасы еді, ол жетекші Toyota 94C V беріліс проблемаларына байланысты жарысты жеңіп алды. 962 кейіннен жарыстан шығарылды, ал Toyota-ға Сузука 1000 км жарысына қатысуға арнайы рұқсат берілді, сондай-ақ бірнеше C1 жарыскерлеріне жаңадан құрылған Жапон GT чемпионатында бәсекелесуге рұқсат берілді – бұл олардың жарыс өмірінің соңғы жылы болды. Көптеген модификацияланған, ашық C тобының машиналары бұзылып, жарыстан шығып немесе бәсекеге қабілетсіз болғанша жарысқа қатысып тұрды. Олардың ішінде Jaguar XJR 14 және Porsche 962 механикасын (қозғалтқыш, беріліс және т.б.) пайдаланған Porsche WSC 95 ерекше көзге түсті, ол Ле-Ман жарыстарында жеңіске жетті.
C топтағы сериялар
FIA-ның C тобының формуласы негізінен 24 сағаттық Ле-Ман жарысын қамтитын Әлемдік төзімділік чемпионатына арналған еді. Дегенмен, бірнеше кіші жарыс сериялары да C тобының регламентін қабылдады. Deutsche Rennsport Meisterschaft 1982 жылғы маусымнан бастап 1985 жылға дейін, серия ADAC Supercup болып қайта құрылғанға дейін C тобының машиналарына түрлі машиналармен бірге қатысуға мүмкіндік берді. Жаңа Supercup сериясында тек C тобының машиналары ғана жарысуға рұқсат етілді. Бұл серия 1989 жылға дейін жалғасты. Ұлыбританияда Thundersports чемпионатында түрлі машиналар C Junior (кейін C2) классындағы машиналармен біріктірілді. Кейін бұл BRDC C2 Чемпионаты деп аталған, тек C2 машиналарынан тұратын серияға алмастырылды және 1990 жылға дейін өтті. Еуропалық Interserie чемпионаты да C тобының машиналарына қатысуға мүмкіндік берді, бірақ олар сол сияқты класс жүйесін қолданбады. Жапонияда 1983 жылы Бүкілжапондық спорттық прототиптер чемпионаты құрылды, ал Фудзи ұзақ қашықтықтар сериясы да алғаш рет C тобының машиналарына рұқсат берді. Алайда, 1989 жылға дейін бұл серия тек C тобының формуласына назар аударды. Екі чемпионат та 1992 жылға дейін жалғасты, содан кейін Әлемдік спорт машиналарын чемпионатымен бірге тоқтатылды.