Кіріспе

"Де Даумер Смиттің көк кезеңі" – Дж.Д.Салингердің 1952 жылғы мамыр айында "World Review" журналында (Лондон) алғаш рет жарияланған қысқа әңгімесі. 1951 жылғы 14 қарашада "The New Yorker" журналы осы әңгімеден бас тартты, себебі ол Салингер жеткізуге тырысқан күрделі діни ұғымдарды толық ашу үшін тым қысқа деп танылды. Салингердің 1951 жылы оны жазуға бес айдан астам уақыт бойы күш сарп еткені мәлім. "The New Yorker" басылымы осы әңгімеден бас тартса да, Салингер "Pretty Mouth and Green My Eyes" әңгімесін 1951 жылғы шілдеде "The New Yorker" журналында жариялауға қол жеткізді. "Де Даумер Смиттің көк кезеңі" – Салингердің "The New Yorker" журналынан тыс жарияланған соңғы әңгімесі, ол кейіннен 1953 жылы шыққан "Тоғыз әңгіме" жинағына енгізілді.

Қорытынды

Бұл оқиғаның баяндаушысы Джон Смит, ол ересек адам ретінде он тоғыз жасындағы бір эпизодты қайта бағалайды. Ол әңгімені қайтыс болған (құрылған) әкесіне арнайды. Смиттің резюмесі оның көркемдік қабілеттерін жоғарылатып көрсетеді, сондай-ақ ол өзін Оноре Домиенің ұрпағы және Пабло Пикассоның жақын досы деп жалған түрде мәлімдейді. Ол "Жан де Домиер Смит" деген кеңейтілген есімді қабылдап, өзінің жасаған бейнесін іштей қабылдай береді. "Les Amis des Vieux Maîtres" Монреальдің тоқыраған ауданы Верденде орналасқан Йошотоның шағын пәтері болып шығады. Мырза Йошото, оның әйелі және Смит хат арқылы өнер "академиясындағы" жалғыз "оқытушылар". Бұл жауап жас жігітті таңқалдырып, оның өзімшілдікпен оқшаулануын күшейтеді. Ол мектептен қалған төрт студентін шығарып, олардың жұмысын сынайды. Ирма әпкеге ол, дұрыс білім алмаса, оның көркемдік талантының дамымайтыны туралы ескертетін хат жазады, бірақ оны жібермейді. Осы оқшауланған күйде Смит ортопедиялық құралдар дүкенінің витринасына қарап тұрғанда рухани аянға жетеді. Ол бір сәтте көріп отырған қарапайым заттардың ішкі сұлулығын түсінеді. Смит өзінің қиын өмірінен арыла бастайды. Ол күнделігіне жазба жазып, Ирма әпкеге өзінің тағдырын іске асыру құқығын береді. Ол "Барлығы монах" (tout le monde est une nonne) деп жариялайды. Соңында ол төрт шәкіртінің бәрін қайта қабылдап, олармен ұзақ мерзімді қарым-қатынас орнатады.

Талдау

"Де Даумир Смиттің көк дәуірі" Салинджердің көркем шығармаларында американдық қоғамның рухани босқалығымен діни немесе мистикалық тәжірибелерді салыстыратын тақырыптарға бет бұруды көрсетеді. Басты кейіпкер ақырында өзіне деген құштарлығы мен адамдыққа деген жек көрушілігінен асып, Құдайдың бар екенін аңғартатын түсініктемелер арқылы өзінің рухани жағдайынан шығады. Бұл оны көңілсіздікке, тіпті үмітсіздікке жеткізеді. Оның үшінші шәкірті, Қасиетті Жүсіптің қарындастары орденінен келген шын ниетті дін қызметкері, үміт сыйлайды. Ол Мәсіхтің жерленуін бейнелейтін сурет ұсынады. Смит оның қабілетіне таңғалып, оған басқа шәкірттерінің өнерлік жұмыстарымен салыстырғанда тым әдепсіз, жарамсыз хат жазады.

Екі аян

Смит Ірмаға хат жібергеннен кейін, өзінің екі "мистикалық тәжірибесінің" біріншісін басынан өткізеді. Биограф Кеннет Славенски осы эпизодтардың біріншісін былай сипаттайды:

«Біріншісі өте жайлы, бірақ оның жеке өзіне шексіз жаттығын сезіп, құлауға жеткізетін суық түсінік. Бір түні серуендеп жүргенде, ол мектеп ғимаратының бірінші қабатындағы ортопедиялық бұйымдар дүкенінің жарықтандырылған терезесіне тартылады. Көрмедегі заттарға – эмальды науқас қазандықтары мен астыңғы ыдыстарға, жамбас белдеуі киген ағаш манекеннің қарауында – қарап тұрғанда, ол өзінің эгосынан кенеттен айрылып, өзінің шегінісін сезінеді [және] рухани жаңалықсыз екенін, нағыз өнерге немесе нағыз өмірге қажетті құдайлық шабытқа байланысы жоқ екенін түсінеді. Оның өнері эгомен бүлінген. Смиттегі екінші аян сол терезеде болады, бірақ Салинджер көріністегі заттарды реттеп отырған жас әйелді бейнелейді. Ол манекенге киім кигізіп, Смит оны қызықтыра қарап тұрғанын байқағанда қысқа уақытқа алаңдап, содан кейін құлап кетеді. Ол орнынан тұрып, қарапайым жұмысын қадірмен жалғастырады. Ол қыз Ирмаға ұқсайды, ал оның қарапайым кәсібі монахтың Құдайға адалдығымен салыстырылады. Салинджер баяндаушының аян сәтін сипаттайды:

Славенски мұны әңгіменің кілті деп санайды, ол «Құдайдың болуын» және Салинджердің шығармаларында Дзен буддизмі тақырыптарының пайда болуын көрсетеді.