Бұдырланған цитрон – «Будда қолы» аталған сирек цитрус жемісі. Пішіні саусақтарға ұқсас, түрлері ашық не жабық болуы мүмкін. Ерекше сыртқы түрімен танылады.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жемістердің әртүрлілігі
Variety of fruit
Citrus medica var. sarcodactylis, немесе саусақты цитрон – жемісі саусақ тәрізді бөліктерге бөлінген цитронның бір түрі, Будда бейнелерінде көрінетін бөліктерге ұқсайды. Ол көптеген тілдерде, соның ішінде ағылшын, қытай, жапон, корей, вьетнам және француз тілдерінде "Будданың қолы" деп аталады. Бұл цитронның әртүрлі сорттары мен вариациялары "ашық қол" типтерінен – сыртқа қарай жайылған сегменттерімен, "жабық қол" типтеріне дейін – саусақтары біріктірілген күйде градиент құрайды. Сонымен қатар, базальдық бөлігі біріктірілген, ал жоғарғы бөлігі саусақты жемістер де кездеседі. Бұл цитронның тегі көбінесе Оңтүстік немесе Шығыс Азияға, әсіресе Солтүстік-Шығыс Үндістанға немесе Қытайға дейін жетеді, осы аймақтар көптеген егістік цитрус жемістерінің отаны болып саналады.
Citrus medica var. sarcodactylis, or the fingered citron, is a citron variety whose fruit is segmented into finger like sections, resembling those seen on representations of the Buddha. It is called Buddha's hand in many languages including English, Chinese, Japanese, Korean, Vietnamese, and French. The different cultivars and variations of this citron variety form a gradient from "open hand" types with outward splayed segments to "closed hand" types, in which the fingers are kept together. There are also half fingered fruits, in which the basal side is united and the apical side fingered. The origin of this kind of citron is commonly traced back to South or East Asia, probably northeastern India or China, where most domesticated citrus fruits originate.
Сипаттама
Цитрус медика вар. саркодактилис – басқа цитрон түрлері сияқты, тікендермен қапталған ұзын, дұрыс емес бұтақтары бар бұта немесе кішкентай ағаш. Оның үлкен, сопақ жапырақтары ақшыл жасыл түсті және шамамен 10-15 см-ге дейін өседі. Оның ақ гүлдері сыртынан лаванды түске боялған және хош иісті шоқтарда өседі. Жемістің "саусақтарында" жемістің ақ бөлігі ғана және кейде аз мөлшерде қышқыл қою массасы болады, бірақ олардың көпшілігі толығымен шырынсыз, ал кейбіреулері тұқымсыз. Будда қолының Суккот мерекесінде этрог ретінде қолданылуына бола ма деген мәселені Бағдаттан Рабби Абдалла Сомех және оның шәкірті Рабби Йосеф Хайим қарастырды. Біріншісі оны рұқсат етуге көбірек бейім болды, ал екіншісі бұл цитронның бұрын қолданылғаны туралы нақты дәстүр болмаса, этрогтың басқа түрін пайдалануға болмайды деп сақтық шараларын ескертті.
Citrus medica var. sarcodactylis is, like any other citron variety, a shrub or small tree with long, irregular branches covered in thorns. Its large, oblong leaves are pale green and grow about four to six inches. Its white flowers are tinted purplish from the outside and grow in fragrant clusters. The fruit's fingers contain only the white part of the fruit and sometimes a small amount of acidic pulp, but many of them are completely juiceless and some are seedless. The question of whether a Buddha's hand is acceptable for use as an etrog on Sukkot was addressed by Rabbi Abdallah Somekh and his disciple, Rabbi Yosef Hayyim, both of Baghdad. The former was inclined to permit it, whereas the latter maintained that one may not use a variety of etrog in the absence of a positive tradition of its having been used.
Қиыршық
Желілі цитрон бақшаларда, террасаларда және верандалардағы ыдыстарда сәндік ағаш ретінде өсіріледі. АҚШ-та оның піспеген жемістері Хэллоуинге арналған әшекей бұйымы ретінде "goblin fingers" тауарлық белгісімен сатылады.
The fingered citron is cultivated as an ornamental tree in gardens and containers on patios and terraces. In the United States, its unripe fruits have been sold under the trademark goblin fingers as a decorative Halloween novelty.
Тамақ және дәрі-дәрмек
Басқа цитрус жемістерінен өзгеше, Будданың қолы жемісінің көптеген сорттарында қабықтан басқа жұмыр бөлігі (қамы) мен шырыны болмайды. Көбінесе "таңғажайып пішіні мен хош иісі" үшін бағаланса да, Будданың қолы жемісін десерттерге, тұзды тағамдарға, алкогольді сусындарға (мысалы, водка немесе күріш арағына) қосып жеуге болады, немесе қантта қатырып тәтті ретінде пайдалануға болады. Піспеген жемістердің кесілген, кептірілген қабығы дәстүрлі медицинада емдік құрал ретінде қолданылады.
Unlike other citrus fruits, most varieties of the Buddha's hand fruit contain no pulp or juice. Though esteemed chiefly for its "exquisite form and aroma", the Buddha's hand fruit can also be eaten (often as a zest or flavouring) in desserts, savory dishes, and alcoholic beverages (such as vodka or rice liquor) or candied as a sweet. The sliced, dried peel of immature fruits is also prescribed as a tonic in traditional medicine.