Кіріспе

саясаткер доктор Петар Берон (шамамен 1799 жылы, Котель – 21 наурыз 1871) болгар педагогы болған. Ол алғашқы қазіргі болгар әліпбиін жасады, ол кітаптың соңында салынған дельфин суретіне байланысты «Балық әліпбиі» (Рибен буквар, Riben bukvar) деп аталды. Берон «қазіргі Болгарияның әкесі» деп есептеледі.

Өмірбаян

Петар Берон шамамен 1800 жылы, мүмкін 1799 жылы Котель қаласында қолөнершілер мен саудагерлердің бай отбасында дүниеге келген. Котельде ол алғашқы білімін Стойко Владиславов пен Райно Поповичтің шіркеу мектебінде алды. Одан әрі Бухарест қаласында грек педагогы Константин Вардалахтың мектебінде білімін жетілдірді. Сол кездегі белгілі педагог және энциклопедияшы болған Вардалах, Беронның ғалым және философ ретінде қалыптасуына зор әсер етті. Ол Бухарест пен Крайовада жұмыс істеді, бірақ бірнеше жылдық тәжірибеден кейін қызметін тастап, тауар саудасымен айналыса бастады. Он бес жыл өткен соң, қор жинап, Парижге барып, пәтер жалдап, ғылыми қызметін бастады. Оның мақсаты сол кездегі барлық адамзат білімін зерттеп, жаңа Панепистема құру арқылы табиғатты философиялық тұрғыдан бағалау болды. Оның энциклопедиялық білімі ерекше болды. Доктор Берон тоғыз тілде сөйлеген және екі сөздік, атлас, латын тілінде жазылған докторлық диссертациясы және "Балықтар туралы оқулықты" есептемегенде, 30 томдық еңбек жазған.

Ғылыми жұмыс

Осыған байланысты, доктор Беронның сол кездегі ғалымдар арасындағы орнын көрсететін нақты фактілер бар. 1850 жылғы 20 маусымда Лондонда өткен Корольдік ғылым академиясының мәжілісінде сэр Джон Ли «Атмосфералық жүйе» атты жұмысын ұсынды және Беронның еңбегін мойындады. 1853 жылы доктор Берон Афинадағы Табиғаттану ғылымдары қауымдастығына шақырылды, онда ол «Топан суға дейінгі Жер» деген мақаласын оқыды. 1855 жылы ол «Славян философиясы» еңбегін неміс тілінде жариялады, онда оның «Панепистема» тұжырымдамасының негізгі қағидалары келтірілген. 1858 жылы «Физикалық және табиғи ғылымдардың, сондай-ақ метафизикалық және моральдық ғылымдардың бастаулары» француз тілінде басылды. Келесі екі жыл зерттеулермен толық космографиялық атластың жасалуына арналды. Атластағы карталарды танымал болгар суретшісі Николай Павлович салған. Бірақ оның ғылыми ізденістерінің шыңы – 1861 жылдың басында француз тілінде жарық көрген жеті томдық «Панепистема» еңбегі болды. Өмірінің соңына дейін, 1871 жылғы 21 наурызға дейін ол осы қызықты және шығармашылық жұмысына берілді.

Философиялық көзқарастар

Берон өмірінің шамамен 25 жылын Париж және басқа Еуропа қалаларында өткізді. Ол батыс философиясы мен мәдениетін жан-жақты және жүйелі түрде зерттеді, классикалық позитивизмнің, әсіресе оның замандасы Огюст Конттың, философияда материализм мен идеализмді үшінші бағытпен алмастыруға жасаған тырыстықтарын көрді. Дегенмен, Берон өзінің "Panepisteme" философиясының тәуелсіздігіне шынайы сенді. Ол Аристотельді ғылымның ең жоғары саясаты деп есептеді. Бұл – Беронның философия және логика саласындағы көзқарастарына тигізген негізгі ықпалдар.

Мұра

Антарктикадағы Роберт аралындағы Берон нүктесі Петър Беронның құрметіне аталған, сондай-ақ Болгарияның Кюстендил қаласындағы "Др. Петър Берон" тіл мектебі де осылай аталады. Берон 1997 жылы басылған болгарлық 10 000 левтік банкнотаның және 1999 және 2008 жылдары басылған 10 левтік банкнотаның бет жағында бейнеленген.