Петар Берон: Қазақстан тарихындағы болгар білімпазының өмірі мен еңбектері
Petar Beron
Петар Берон – бұлгар біліміне үлкен үлес қосқан педагог, "Балық әліпбиі" авторы. Ол қазіргі Болгарияның негізін салушы деп есептеледі. Тарихымен танысыңыз!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
саясаткер доктор Петар Берон (шамамен 1799 жылы, Котель – 21 наурыз 1871) болгар педагогы болған. Ол алғашқы қазіргі болгар әліпбиін жасады, ол кітаптың соңында салынған дельфин суретіне байланысты «Балық әліпбиі» (Рибен буквар, Riben bukvar) деп аталды. Берон «қазіргі Болгарияның әкесі» деп есептеледі.
the politician
Dr. Petar Beron (c. 1799, Kotel – 21 March 1871) was a Bulgarian educator. He created the first modern Bulgarian primer, known as the Fish Primer (Рибен буквар, Riben bukvar) due to a dolphin drawn in the end of the book. Beron has been called "the father of modern Bulgaria."
Өмірбаян
Петар Берон шамамен 1800 жылы, мүмкін 1799 жылы Котель қаласында қолөнершілер мен саудагерлердің бай отбасында дүниеге келген. Котельде ол алғашқы білімін Стойко Владиславов пен Райно Поповичтің шіркеу мектебінде алды. Одан әрі Бухарест қаласында грек педагогы Константин Вардалахтың мектебінде білімін жетілдірді. Сол кездегі белгілі педагог және энциклопедияшы болған Вардалах, Беронның ғалым және философ ретінде қалыптасуына зор әсер етті. Ол Бухарест пен Крайовада жұмыс істеді, бірақ бірнеше жылдық тәжірибеден кейін қызметін тастап, тауар саудасымен айналыса бастады. Он бес жыл өткен соң, қор жинап, Парижге барып, пәтер жалдап, ғылыми қызметін бастады. Оның мақсаты сол кездегі барлық адамзат білімін зерттеп, жаңа Панепистема құру арқылы табиғатты философиялық тұрғыдан бағалау болды. Оның энциклопедиялық білімі ерекше болды. Доктор Берон тоғыз тілде сөйлеген және екі сөздік, атлас, латын тілінде жазылған докторлық диссертациясы және "Балықтар туралы оқулықты" есептемегенде, 30 томдық еңбек жазған.
Petar Beron was born around 1800, probably in 1799, in the town of Kotel in a rich family of handcraftsmen and merchants. In Kotel he received his primary education at the church school of Stoyko Vladislavov and Rayno Popovich. He furthered his education in Bucharest, where he entered the school of Greek educator Konstantin Vardalach. The latter, famous pedagogist and encyclopaedist at the time, has significantly influenced Beron's development as a scientist and philosopher. He worked in Bucharest and Craiova, but after several years of general practice quit his job and started a business in merchandise. Fifteen years later, having made a fortune, he went to Paris where he rented an apartment, where he started his real scientific career. His ambition was to study all the human knowledge by that time and to make a nature philosophical evaluation by creating a new Panepisteme. His encyclopaedism was remarkable. Dr. Beron spoke nine languages and wrote about 30 volumes, not counting two dictionaries, an atlas, his doctoral dissertation (written in Latin), and the Fish Primer.
Ғылыми жұмыс
Осыған байланысты, доктор Беронның сол кездегі ғалымдар арасындағы орнын көрсететін нақты фактілер бар. 1850 жылғы 20 маусымда Лондонда өткен Корольдік ғылым академиясының мәжілісінде сэр Джон Ли «Атмосфералық жүйе» атты жұмысын ұсынды және Беронның еңбегін мойындады. 1853 жылы доктор Берон Афинадағы Табиғаттану ғылымдары қауымдастығына шақырылды, онда ол «Топан суға дейінгі Жер» деген мақаласын оқыды. 1855 жылы ол «Славян философиясы» еңбегін неміс тілінде жариялады, онда оның «Панепистема» тұжырымдамасының негізгі қағидалары келтірілген. 1858 жылы «Физикалық және табиғи ғылымдардың, сондай-ақ метафизикалық және моральдық ғылымдардың бастаулары» француз тілінде басылды. Келесі екі жыл зерттеулермен толық космографиялық атластың жасалуына арналды. Атластағы карталарды танымал болгар суретшісі Николай Павлович салған. Бірақ оның ғылыми ізденістерінің шыңы – 1861 жылдың басында француз тілінде жарық көрген жеті томдық «Панепистема» еңбегі болды. Өмірінің соңына дейін, 1871 жылғы 21 наурызға дейін ол осы қызықты және шығармашылық жұмысына берілді.
There are certain facts, which come to show Dr. Beron's standing among scientists of the time. On the session of the Royal Academy of Science in London, held on 20 June 1850, Sir John Lee presented his work On the System of Atmospherology and acknowledged Beron's activity. In 1853 Dr. Beron was invited by the Association of Natural Sciences in Athens where he read an article titled Earth before the Deluge. In 1855 he published his Slavic Philosophy in the German language, where an outline of his Panepisteme is featured. In 1858 Origins of Physical and Natural Sciences and of Metaphysical and Moral Sciences was printed in the French language. The next two years were devoted to a huge cosmographical atlas with descriptions. The maps in the atlas were designed by the famous Bulgarian painter Nicolaus Pavlovich. But the height of his scientific endeavours was the Panepisteme, in seven volumes, which was published in French in the beginning of 1861. Until the end of his life on 21 March 1871 he was devoted to this interesting and creative task.
Философиялық көзқарастар
Берон өмірінің шамамен 25 жылын Париж және басқа Еуропа қалаларында өткізді. Ол батыс философиясы мен мәдениетін жан-жақты және жүйелі түрде зерттеді, классикалық позитивизмнің, әсіресе оның замандасы Огюст Конттың, философияда материализм мен идеализмді үшінші бағытпен алмастыруға жасаған тырыстықтарын көрді. Дегенмен, Берон өзінің "Panepisteme" философиясының тәуелсіздігіне шынайы сенді. Ол Аристотельді ғылымның ең жоғары саясаты деп есептеді. Бұл – Беронның философия және логика саласындағы көзқарастарына тигізген негізгі ықпалдар.
Beron spent some 25 years of his life in Paris and other European cities. He seriously and systematically studied western philosophy and culture, witnessing the endeavours of classical positivism, most notably of his contemporary Auguste Comte, to replace materialism and idealism with a third line in philosophy. However, Beron sincerely believed in the independence of his philosophy Panepisteme. He considered Aristotle to be the ultimate scientific authority. These are the main influences on Beron's beliefs in philosophy and logic.
Мұра
Антарктикадағы Роберт аралындағы Берон нүктесі Петър Беронның құрметіне аталған, сондай-ақ Болгарияның Кюстендил қаласындағы "Др. Петър Берон" тіл мектебі де осылай аталады. Берон 1997 жылы басылған болгарлық 10 000 левтік банкнотаның және 1999 және 2008 жылдары басылған 10 левтік банкнотаның бет жағында бейнеленген.
Beron Point on Robert Island, South Shetland Islands, Antarctica is named for Petar Beron, as is Language School "Dr. Petar Beron" in Kyustendil, Bulgaria. Beron is portrayed on the obverse of the Bulgarian 10,000 levs banknote issued in 1997 and of the 10 levs banknote issued in 1999 and 2008.