Кіріспе

Антидорон (Ἀντίδωρον) – бұл ашытқы қосылған қарапайым нан, ол баталандырылады, бірақ қасиеттіленбеген және белгілі бір Шығыс Православ шіркеулерінде, сондай-ақ Византиялық дәстүрді қолданатын белгілі бір Шығыс Католик шіркеулерінде таратылады. Ол құдайлық литургия кезінде Евхаристия ретінде қасиеттілену үшін кесілген нанның (просфора) қалдықтарынан жасалады. Ἀντίδωρον сөзі "сыйлықтардың орнына", яғни "Евхаристиялық сыйлықтардың орнына" дегенді білдіреді. Антидоронға ұқсас баталанған нан, pain bénit, кейбір француз және канадалық Латын Католик шіркеулерінде Евхаристияны қабылдауға мүмкіндігі жоқ адамдар үшін қолданылады.

Шығыс православие мәсіхшілігі

Православ шіркеуінде әрбір құдайлық литургиядан кейін антидорон таратылады. Протезис кезінде (әзірлеу литургиясы, онда шарап пен нан құрбандық үстелінде дайындалады), діни қызметкер әрбір просфоронды баталайды, оны бөлшектерді алып тастап, дискосқа (патень) қояды. Просфораның қалған бөлігі бөлшектерге бөлініп, ыдысқа немесе табақшаға салынады. Кейбір юрисдикцияларда анафораның соңында алтарь қызметшісі антидоронды діни қызметкерге береді, ол онымен "Бұл шын мәнінде лайық" әнұраны кезінде тостаған мен дискос үстінде крест жасайды. Евхаристия негізінен тағам болғандықтан, орыс православие дәстүрінде антидоронның бір бөлігі әдеттегі шараппен бірге табаққа қойылады және оны қасиетті қабылдағаннан кейін бірден жейді. Литургияның соңында антидорон сенімділерге таратылады, олар баталау крестіне сүйеді. Антидорон діни сакрамент саналмайды және Евхаристия кезінде қасиеттіленбегендіктен, ғибадатханаға келген православие емес адамдарға, қасиетті нан мен шараптан дәм татпағандарға, христиандық бірлік пен махаббаттың белгісі ретінде антидорон қабылдау ұсынылады. Антидорон баталанғандықтан, кейбір юрисдикциялар мен әдет-ғұрыптар оны оразадан кейін ғана жеуді талап етеді. Шығыс православие шіркеуінің канондық ережелері антидоронды шіркеуден шықпай тұрып жеу керектігін, оны сенбегендерге немесе күнәларын кешірмейтін өкінушілерге таратуға болмайтынын айтады, бірақ кейбір ерекшеліктерге жол беріледі. Мысалы, көптеген православиелік приходтарда меймандостық белгісі ретінде қонақтар мен катехумендерге антидорон тарату немесе литургияға қатыса алмаған туысына бірнеше бөлігін үйге әкелу әдет болып табылады. Жарық сенбі күні әдеттегі антидоронның орнына (немесе оған қосымша) Пасхалық артос кесіліп, литургияның соңында таратылады.

Шығыс католицизмі

Австрия мен Венгрияның грек-католик (византиялық) шіркеулерінде антидорон қазіргі уақытта жыл бойы сирек кездесетін жағдайларда ғана, көбінесе Жарық сенбіде (Пасха аптасының сенбісінде) беріледі; ал Италияның грек (рим) католиктерінде әдетте тек Ұлы бейсенбіде, Успенділік мерекесінде, Миралық Николайдың мерекесінде және Ұлы ораза кезіндегі белгілі бір күндері беріледі; бірақ кейбір жергілікті дәстүрлерге сәйкес, басқа күндері де берілуі мүмкін. Византиялық қағиданы ұстанатын басқа шығыс католик шіркеулерінде антидорон православиелік шіркеулердегідей таратылады.

Тарих

Бұл дәстүрдің ең алғашқы тарихи жазбалары Батыс шіркеуінде кездеседі. Бұл туралы Августин Гиппондық Январиусқа жазған 118-ші хатында (қазіргі рет бойынша 54-ші хат), сондай-ақ VII ғасырда Галлиядағы жергілікті кеңестің қанондарында айтылған. Бастапқыда бұл киелі қатысуға толыққандай дайын емес немесе евхаристиялық құрбандыққа қатыса алмайтын сенімділер үшін ауыстыру немесе жұбаныш болды. Егер олар, мысалы, міндетті оразаны орындамағандықтан немесе өлімдік күнәде болғандықтан қатыса алмаса, олар баталанған және бөліп алынған құлшын нанынан дәм татып, көңілдері жұбаныш табатын. Шығыс шіркеуінде антидорон туралы айтылуы IX және X ғасырларда басталды. Константинопольдық Герман "Литургияның түсіндірмесі" атты еңбегінде осы туралы мәлімдейді. Одан кейін Шығыс шіркеуінің көптеген авторлары (Балсамон, Колина, Пахемерос) антидоронды беру салты туралы жазды. Антидоронды баталау және тарату практикасы Византиялық обряд шіркеулерінде әлі де жалғасып жатқанмен, бұл практика Батыс христиандары арасында сирек кездеседі және қазір тек Латын шіркеуінде француз шіркеулері мен кафедральдарында жоғары миссадан кейін, сондай-ақ Канаданың кейбір шіркеулерінде және кейде Италияда белгілі бір мерекелерде (мысалы, Сент-Губерт, Падуандық Сент-Антони) берілетін pain bénit түрінде сақталған. Үндістанның Малабар жағалауындағы Сент-Томас христиандары арасында да осыған ұқсас салт сақталған.

Қасиетті нан

Англиядағы реформацияға дейін үй шаруалары кезекпен нан пісіріп, қасиетті нанды приход шіркеуіне ұсынған дәстүр болған. Ол баталанып, әдетте, мисса соңында таратылатын, кейде оның мөлшері алушының әлеуметтік статусына сәйкес келетін. Тарихшы Питер Маршалл осы нан пісіруді "жергілікті әйелдердің жартылай діни рөлі" деп сипаттайды.