Сараево соғыс театры: Өмірге қарсы театр

Кіріспе

Сараево соғыс театры – Сараево қаласындағы театр. Ол 1992 жылдың 17 мамырында Дубравко Бибанович, Градимир Гойер, Дьордже Мачкич және Сафет Пликалоның бастамасымен, Сараево қоршауы кезінде құрылған. Соғыс жылдарында театр өнерінің мамандары мен Сахналық өнер академиясының студенттері жиналатын орын болды. Бүгінде ол коммерциялық театр және Босния мен Герцеговинадағы ең үздік эксперименталды аламаны болып табылады. Бұл МЕСС Халықаралық театр фестивалінің сахналарының бірі және Сараево ашық университеті үшін арналған жалғыз орын.

Тарих

Сараево қоршауының басталуымен қаланың мәдени өмірі күрт тоқтады. Босния соғысының басында барлық қызметін тоқтатқан Сараеводағы үш кәсіби театрдың актерлері мен байланысты адамдар соғыс уақытындағы әуесқой эксперименттік театр тұжырымдамасы айналасында бірікті. SARTR құрылғаннан кейін, олар төрт жылдық қоршау кезінде көптеген қойылымдар көрсетті. Театр көбінесе сахналық өнер академиясының студенттері қойған соғысқа қарсы пьесаларды көрсету идеясымен құрылды. 1993 жылдың қаңтарында SARTR Сараево қалалық әкімдігі тарапынан Сараевоны қорғау үшін ерекше маңызы бар мемлекеттік мекеме ретінде ресми түрде мойындалды. SARTR-дың негізін қалаушы директоры Сафет Пликало SARTR-ды соғыстың абсурдтығына қарсы Сараевоның рухани қаруы деп жиі айтады, оның ұстанымын «Өлімге қарсы театр» деген ұранмен түйіндейді. Театрдың соғыс кезіндегі алғашқы қойылымы – Сафет Пликало мен Дубравко Бибанович жазған «Қорған» пьесасы, 1992 жылдың 6 қыркүйегінде көрсетілді. Танымал босниялық актерлер Ясна Диклич, Зоран Бечич, Миодраг Трифунов, Сенад Башич, Небойша Велжович, Бранко Личен, Ирена Муламухич, Алия Алйович және Нисвета Омербашич қатысқан бұл қойылым 1992-1996 жылдардағы қоршау кезінде 97 рет орындалып, аңызға айналды. Театр тарихында «Қорғаннан» гөрі маңыздырақ болған тағы бір қойылым болды: Испания азамат соғысы туралы пьеса. Испан драматургы Хосе Санчис Синистерраның «¡Ay Carmela!» пьесасы 1999 жылы көрсетілді және келесі жиырма екі жыл бойы театрдың ең танымал қойылымы болды. SARTR соғыс кезінде елден шығып, шетелде өзінің қойылымдарын көрсеткен алғашқы босниялық театр болды, 1994 жылы Авиньон фестиваліне қатысты. Соғыс аяқталғаннан кейін SARTR жаңадан құрылған театр ретінде жұмысын жалғастырды. 1997 жылы SARTR Сараево кантонында мемлекеттік мекеме ретінде тіркелді. Нихад Крешевльякович (2011-2015) және Алеш Курт (2016-2021) басшылығымен жас театр мамандарының жаңа командасы SARTR-дың бағдарламалық кеңеюіне жетекшілік етіп, оның танымалдылығы мен қамту аймағын арттырды. Апталық кәсіби бағдарламадан басқа, театр сахналық өнер академиясының студенттік қойылымдарын көрсетіп, Сараево ашық университеті сияқты көптеген фестивальдер мен әлеуметтік жобаларды ұйымдастырады. 2003 жылы театр Сараевоның 6 сәуір сыйлығын алды – қаланың ең жоғары наградасы. Шектеулі ресурстарға қарамастан, SARTR бүгінде көптеген халықаралық бірлескен өндірістерге, өнер көрсетулерге және марапаттарға ие болған табысты кәсіби театр труппасы болып табылады.

With the start of the Siege of Sarajevo the city's cultural life was dramatically halted. Actors and associates of the three existing professional theatres in Sarajevo, which had ceased all activities at the beginning of the Bosnian war, gathered around the concept of an ad hoc war time experimental theatre. After SARTR was established they proceeded to give numerous performances during the four years of siege. The theatre was formed around a grass roots concept of showcasing anti war pieces that were often directed by students of the Academy of Performing Arts. In January 1993, SARTR was officially recognised by the Sarajevo City Assembly as a public institution of special significance for the defence of Sarajevo. SARTR's founding director, Safet Plakalo, has often spoken of SARTR as Sarajevo's spiritual weapon against the surrealism of war, summarising its charter in the catch cry Theatre Against Death. The theatre's first war time production The Shelter , written by Safet Plakalo and Dubravko Bibanović, premiered on September 6, 1992. Headlined by the acclaimed Bosnian actors Jasna Diklić, Zoran Bečić, Miodrag Trifunov, Senad Bašić, Nebojša Veljović, Branko Ličen, Irena Mulamuhić, Alija Aljović and Nisveta Omerbašić, it was performed 97 times during the 1992 1996 siege achieving legendary status. Only one other production would surpass The Shelter's importance in the history of the theatre: a play about the Spanish Civil War. ¡Ay Carmela!, written by the Spanish playwright José Sanchis Sinisterra, was premiered in 1999, and would occupy the theatre's 'most popular' slot for the next twenty two years. SARTR was the first Bosnian theatre to leave the country during the war and showcase its productions abroad, visiting the Avignon Festival in 1994. With the end of the conflict, SARTR continued operating as a nascent theatre. In 1997, SARTR was incorporated as a public institution in the Sarajevo Canton. A new team of young theatre professionals, led by Nihad Kreševljaković (2011 2015) and Aleš Kurt (2016 2021), spearheaded SARTR's programmatic expansion, increasing its popularity and reach. Apart from having a professional weekly programme, the theatre still showcases student productions from the Academy of Performing Arts and hosts numerous festivals and socially engaged projects such as the Open University of Sarajevo. In 2003 the theatre received the Sixth April Award of Sarajevo the highest decoration given by the city. Despite limited resources, SARTR is today a successful professional theatre company with a number of international co productions, appearances and awards under its belt.