Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Гүлді өсімдіктер түрі
Species of flowering plant
Eupatorium capillifolium, немесе ит жаңғағы (кейде "ит жаңғағы" деп те жазылады) – Солтүстік Американың Астра тұқымдасына жататын, АҚШ-тың шығыс және оңтүстік-орталық аймақтарында өсетін көп жылдық шөптесін өсімдік. Оның биіктігі әдетте 50 см мен 2 метр аралығында болады және бірнеше сабағы бар, олар қалың түбірден тарайды. Сабақтары мен түбірі жапырақтармен қапталған, олар сабақтан фракталды өрнектермен шығатын бұтақталған жасыл жіптерге ұқсайды. Жапырақтарын езіп алғанда, олардың иісі тұздалған қиярға ұқсас қышқылдық хош иіс береді. Гүлдерінің де нәзік гүлдік иісі бар.
Eupatorium capillifolium, or dog fennel (also written "dogfennel"), is a North American perennial herbaceous plant in the family Asteraceae, native to the eastern and south central United States. It is generally between 50 cm and 2 meters tall with several stems that fork from a substantial base. The stems and base are covered in leaves so dissected that they resemble branching green threads coming out of the stem in fractal patterns. When crushed, the leaves have a sour odor similar to dill pickles. The flowers have a subtle floral odor.
Жіктеу
Догфеннел Eupatorium compositifolium (янки) және Eupatorium leptophyllum түрлерімен тығыз байланысты, ал кейбір авторлар олардың барлығын E. capillifolium түрінің нұсқалары деп есептейді. Басқалары оларды үш жеке түр ретінде сақтайды, бірақ оларды итфеннельдер немесе Трагантес тобы деп белгілі бір туысқан топ ретінде қарастырады. Олардың бәрі тілімделген жапырақтарымен ерекшеленеді.
Dogfennel is closely related to Eupatorium compositifolium (yankeeweed) and Eupatorium leptophyllum and some authors consider all of them varieties of E. capillifolium. Others maintain them as three species but consider them a related group, known as dogfennels or the Traganthes group. They all are characterized by dissected leaves.
Өсіру және пайдалану
Иттің жусаны жол жиегінде, сондай-ақ Куба мен Багам аралдарында жақсы өседі. Флориданың қызыл денелі тұяқ күлісі, Cosmosoma myrodora, осы жусанды жейді. Күбәләктер ересек болғанда осы өсімдікпен қоректенеді, оның уытын жинақтап, жыртқыштардан қорғанады.
Dog fennel thrives on roadsides, and also Cuba and the Bahamas. Dog fennel is eaten by Florida's scarlet bodied wasp moth, Cosmosoma myrodora. These moths feed on the plant while mature, to store its toxins and ward off predators.
Бақылау
Иттің жапырағы тұқымдармен де, тамырсабақтармен де таралады және өте агрессивті өсуге қабілетті. Ол жайылымдарда, әсіресе жақсартылмаған немесе тым көп мал жайылған жерлерде көп кездеседі. Иттің жапырағы бауырға зиян келтіретін пирролизидин алкалоидтарын қамтиды, сондықтан мал оның өскен жерінің шөбін толығымен жеп қояды. Иттің жапырағының таралуын тоқтату үшін оны тұқым шашуға үлкермес бұрын шабу керек. Ол сондай-ақ туған жерінен тыс жерлерге, мысалы Непалға әкелінген.
Dog fennel spreads by both seeds and rootstocks and can grow quite aggressively. It is common in pastures, especially those that are unimproved or overgrazed, Dog fennel contains liver damaging pyrrolizidine alkaloids, so livestock are known to eat all the turf around a stand of it. To remove infestations of dog fennel, the recommended course of action is to mow it before it can seed. It has also been introduced outside its native range, for example in Nepal.
Уыттылық
Иттің жаңғағында бауыр жеткіліксіздігін тудыруы мүмкін пирролизидин алкалоидтары бар.
Dog fennel contains pyrrolizidine alkaloids which can cause liver failure.
Дәрілік мақсаттарда
Eupatorium capillifolium эфир майына алынып, саңырауқұлаққа қарсы қасиеттеріне ие.
Eupatorium capillifolium is extracted into an essential oil and has anti fungal properties.