Владимир Нарбут: Украин ақынының өмірі мен шығармашылығы

Кіріспе

Владимир Иванович Нарбут (1888–1938) – украин ақыны, акмеизм тобының мүшесі. Ол сонымен қатар суретші және графикалық дизайнер Георгий Нарбуттың інісі болды.

Өмірбаян

Владимир Иванович Нарбут Ресей империясының Чернигов губерниясындағы (қазіргі Украинаның Сум облысы) Глухов қаласына жақын жердегі Нарбутовка шаруашылығында туған. Оның әулеті ежелгі литвалық дворяндықтан тегін алады. 1906 жылы Нарбут ағасы Георгиймен (суретші және графикалық дизайнер Георгий Иванович Нарбут) Санкт-Петербургке көшіп келді, онда Владимир математика және шығыс тілдерін оқыды. Нарбуттың өлеңдері алғаш рет 1908 жылы жарық көрді, ал екі жылдан кейін ол өзінің тұңғыш өлеңдер жинағын – «Шиыршықтар. Шығармашылықтың алғашқы жылы» («Стихи. Год творчества первый») атты кітабын шығарды. Оның екінші жинағы «Аллилуйя» («Халлилуия», 1912) – «орыс әдебиетінің нұсқаулығына» сәйкес, «гротесктік және жарқын бейнелерге» толы болды, ол помещиктерді сатиралық бейнеледі, ал көшірмелері полиция тарапынан порнографиялық деп танылды. Туындаған дау мен сот процесінен қашу үшін Нарбут келесі бес айды Эфиопия мен Сомалиге этнографиялық экспедиция жасауда өткізді. 1913 жылдың наурыз айында Романовтар әулетінің 300 жылдығына орай кешірім жарияланғаннан кейін Ресейге оралды. Отанына оралған соң Нарбут қаржылық қиындықтарға қарамастан «Жаңа журнал барлығы үшін» («Новый журнал для всех») журналының баспагері және редакторы болды. 1917 жылғы Ақпан революциясы басталғаннан кейін Нарбут большевиктерге қосылды. 1918 жылдың басында бір түні қарулы адамдар Нарбуттар отбасының үйіне кіріп, оның інісі Сергейді өлтірді. Нарбуттың өзі жараланып, сол қолы ампутацияланды. Ресей азамат соғысы кезінде Нарбут Воронеж және Киев қалаларында әдеби журналдар шығарды. Ол Дондағы Ростовта Ақ гвардияшылармен тұтқындалды және Қызыл Армия босатқанға дейін түрмеде отырды. 1920 жылдары ол Одессада «Лава» және «Облава» журналдарын редакциялады және өзінің өлеңдер жинақтарын шығарды, соның ішінде «Александра Павловна» (1922) – оның өмірінде соңғы рет жарық көрген жинағы. 1928 жылы ол Ақ гвардиямен тұтқындалуы туралы шындықты жасырды деп айыпталды және Коммунистік партиядан шығарылды. Ол 1930 жылдары қайтадан өлеңдер жазуға кірісті және «Спираль» атты тағы бір жинағы жарыққа шығуға тиіс болғанда, 1936 жылдың 26 қазанында тұтқындалды және «бүлікшіл украин ұлтшыл» тобына қатысы бар деп айыпталды. Ол бес жылға ГУЛАГқа сотталып, Владивосток және Магадан маңындағы лагерьлерде жазасын өтеді. Оның қайтыс болуының жағдайы мен күні белгісіз; тіркелген 1944 жылғы күні, әрине, ойдан шығарылған. Ол, мүмкін, 1938 жылы атылып кеткен, немесе Арктика мұхитындағы жабық баржада тұтқындар тобымен бірге суға батып кеткен (Надежда Мандельштамның сөзіне сүйенсек). Нарбуттың «Портрет» өлеңінің аудармасы Владимир Марков пен Меррилл Спаркс құрастырған «Современная русская поэзия» антологиясында жарияланды (Боббс Меррилл, 1967).

Vladimir Ivanovich Narbut was born on his family's estate at Narbutovka, near the town of Glukhov in the Chernigov Governorate of the Russian Empire (now part of the Sumy Oblast of Ukraine). His family had origins of ancient Lithuanian nobility. In 1906, Narbut and his brother Georgii (the painter and graphic designer Georgii Ivanovich Narbut) moved to Saint Petersburg where Vladimir studied mathematics and Oriental languages. Narbut's poems first appeared in print in 1908, and two years later he published his debut collection of verse Stikhi. God tvorchestva pervyi ('Poems. Year One of Creative Work'). His second collection, Alliluiia ("Hallelujah," 1912)—filled with "grotesque and vivid imagery" according to the Handbook of Russian Literature—satirized the landed gentry, and copies were seized by the police as pornographic. To avoid the ensuing scandal and a court trial, Narbut spent the next five months on an ethnographic expedition to Ethiopia and Somalia. He returned to Russia after the amnesty declared on the occasion of the 300th anniversary of the Romanov dynasty in March 1913. On his return Narbut became the publisher and editor of the magazine Novyi zhurnal dlia vsekh until he had to give it up for financial reasons. After the February Revolution broke out in 1917, Narbut joined the Bolsheviks. One night early in 1918, armed men broke into the Narbut family home and killed his brother Sergei. Narbut himself was wounded and had to have his left hand amputated. During the Russian Civil War, Narbut published literary magazines in Voronezh and Kyiv. He was arrested by the White Guards in Rostov on Don and imprisoned until being released by the Red Army. In the 1920s, he edited the magazines Lava and Oblava in Odesa and issued further collections of his own verse, including Aleksandra Pavlovna (1922), the last to appear in his lifetime. In 1928 he was accused of not telling the truth about his imprisonment by the Whites and was expelled from the Communist Party. He began writing lyrics again in the 1930s and another collection, Spiral''', was due to be published when he was arrested on October 26, 1936, and accused of belonging to subversive "Ukrainian nationalist" group. He sentenced to five years in the gulag, and was incarcerated in prison camps near Vladivostok and Magadan. The circumstances of his death and its date are uncertain; the registered date of 1944 is in all likelihood invented. He was likely either summarily shot in 1938, or drowned with a group of prisoners in sealed barge in the Arctic Ocean (according to Nadezhda Mandelshtam). A translation of Narbut's poem "Portrait" appears in the anthology Modern Russian Poetry,'' ed. Vladimir Markov and Merrill Sparks (Bobbs Merrill, 1967).