Кіріспе

Венесуэланың солтүстік-шығысын және Гайананың батысын мекендейтін жергілікті халық – варао тайпасы, Венесуэланың солтүстік-шығысында, Тринидад және Тобагода, Гайанада және Суринамда қоныстанған ежелгі американдық халық. Варао атауын басқаша жазудың әдеттегі нұсқалары: Уароа, Гуарауно, Гуарао және Варау. Варао сөзі "қайық халық" деп аударылады, себебі варао тайпасының сумен өмір бойы тығыз байланысы бар. Варао тайпасының көп бөлігі Венесуэланың Ориноко дельтасы аймағында, ал көршілес Гайана, Тринидад және Тобаго және Суринамда аз саны қоныстанған. 2011 жылғы халық санауы бойынша Венесуэлада 49 271 адам тұрады, бұл оларды уайю тайпасынан кейін екінші ірі жергілікті топқа айналдырды. Басқа бір қайық түрі кішкентай, үш адамға арналған және күнделікті тамақ іздеуге бару және қайту үшін қолданылады.

Диета

Уараоның тамақтануы әртүрлі, негізінен дельтаның өнімдеріне, көбінесе балыққа баса назар аударады. 1500 жылға қарай олар негізгі егіншілікке қол жеткізді; олардың күнделікті жемістері мен көкөністерінің көп бөлігі дельтадағы үйретілген және өсірілген пальма бақшаларынан алынады. Шілде және тамыз айларында уарао жағадан дельтаға келген шабақтарды жеп тойғанады. Мәдени тыйымдарға байланысты аң аулау әдетте болмайды. Кейде олар морише пальмасында табылған жәнділік құрттарын да жейді. Пальманың жұмсақ бөлігі де желінетін, бірақ қазір көбінесе оны кассава нанына қосымша ингредиент ретінде қолданады.

Тарих

Уаро тайпасы Гайананың ең алғашқы тұрғындары деп есептеледі, аравактар мен карибтер келгенге дейін осы жерде қоныстанған.

Қазіргі заманғы мәселелер

Уарао тайпасының жерлеріне қол жеткізу қиын болғандықтан, денсаулық сақтау қызметтеріне қол жеткізу де қиындап жатыр. Туберкулез кең таралған. Ориноко дельтасында инфрақұрылымның, санитарлық жағдайдың және білім берудің деңгейі өте төмен, нәтижесінде сауатсыздық деңгейі жоғары. ВИЧ алғаш рет 2007 жылы Венесуэланың Ориноко дельтасының төменгі аймағындағы Уарао қауымдастықтарында анықталды. Кейбір қауымдастықтарда тестілеуден өткендердің 35 пайызы ВИЧ оң нәтижесін көрсетіп тұр. Венесуэланың денсаулық сақтау жүйесінің нашарлауына байланысты алдын алу бағдарламалары жоқ. Бұған қоса, тілдік кедергілер – көптеген Уарао сауатсыз және испан тілін еркін білмейді – ауру туралы хабардарлықтың жетіспеуіне себепкер болды. Мәдениетке қауіп төніп тұр. 2008 жылдың жазында Калифорния университетінің Берклидегі зерттеушілері мен тайпа басшылары Delta Amacuro штатындағы құпия аурудан 38 Уараоның қаза тапқанын көрсететін есеп жариялады. "Жартылай сал болу, құрысулар және судан қатты қорқу" симптомдарымен жүретін бұл ауру, жануарлар арқылы жұғатын құтыраудың бір түрі деп саналады. Олар аурудың таралуы туралы үкіметке хабарлап, көмек сұрағанда, "жергілікті халықтың өлімі ешқандай құнға ие емес сияқты, барлық деңгейде сыйламасқа тап болды". Бразилиядағы Боа-Виста қаласындағы босқындарды Бразилия үкіметі тайпа ретінде танымайды. 2021 жылғы мәліметтер бойынша, шамамен 2500 босқын Гайанада Мабарума және Порт-Кайтума маңындағы Уарао қауымдастықтарында қоныстанды. Бірақ, олардың жергілікті басқару органы бар. 250-ге жуығы Порт-Кайтуманың жанындағы Анабисиге қоныс аударды, ол шалқайда орналасқан, инфрақұрылымы жоқ және таза суға қол жеткізу мүмкіндігі де қарастырылмаған.

Пленкамен өңдеу

2017 жылдың сәуір айында Нью-Йорктегі Заманауи өнер мұражайы кубалық-венесуэлалық режиссер Марио Креспоның бейкәсіп актерлермен түсірген фильмін көрсетті. "Дауна. Lo que lleva el río" ("Өзенмен бірге кеткен") деп аталатын фильмде варао тайпасының дәстүрлерін сақтап, өмірін жалғастыру немесе "креолдар" арасында білім алу үшін кетіп қалудың қиындықтары бейнеленген. Фильмде варао мәдениеті мен өзен бойындағы өмір туралы толыққанды ақпарат берілген.

Туризм

Уарао тайпасына туризм келді, бұл кейбіреулерге салыстырмалы байлық әкелді. Бірнеше адам өз үйлерінде қарапайым, бірақ туристерді қабылдауға дайын жағдай жасады. Олар дельтаның жабайы жануарларын көру үшін қайықпен (қолмен және моторлы) саяхаттар ұсынады, сондай-ақ олардың дәстүрлі өмірімен және мәдениетімен танысу мүмкіндігін береді. Мұндай сапарларды штаттың астанасы Тукупита қаласындағы көптеген саяхат агенттіктері арқылы ұйымдастыруға болады.

Елді мекендер

Уарао тайпасының көп бөлігі Венесуэланың Ориноко дельтасында тұрады. Дельтада шамамен 364 ауыл бар. Гуянаның шекаралық аймағында шамамен 5000 адам тұрады. Басты ауылдардың бірі – Асаката. Уарао халқы Суринамның Купидо және Пост-Утрехт ауылдарында аз санымен кездеседі.