Кіріспе
Procellaria) - Оңтүстік мұхиттың prions туысына жақын, ұзын қанатты теңіз құстарының Procellariiformes қатарына жататын туысы. Қара қарақұмық (Procellaria parkinsoni) Тынық мұхитында, тіпті Орталық Америкаға дейін таралған. Көзілдірік қарақұмық (Procellaria conspicillata) Атлант мұхитымен шектеледі, ал Вестленд қарақұмығы (Procellaria westlandica) Тынық мұхитында кездеседі. Ақ таңдаулы қарақұмық (Procellaria aequinoctialis) және сұр қарақұмық (Procellaria cinerea) Оңтүстік мұхиттың жоғары ендіктерінде таралған.
Procellaria is a genus of Southern Ocean long winged seabirds related to prions, and within the order Procellariiformes. The black petrel (Procellaria parkinsoni) ranges in the Pacific Ocean, and as far north as Central America. The spectacled petrel (Procellaria conspicillata) is confined to the Atlantic Ocean, and the Westland petrel (Procellaria westlandica) to the Pacific Ocean. The white chinned (Procellaria aequinoctialis) and grey petrel (Procellaria cinerea) range throughout the higher latitudes of the Southern Ocean.
Таксономия
Процеллария туысын 1758 жылы швед табиғаттанушысы Карл Линней өзінің "Systema Naturae" еңбегінің оныншы басылымында енгізді. Атау латын тіліндегі "procella" сөзінен алынған, ол "дауыл" немесе "күшті жел" деген мағынаны білдіреді. Түрлік түрін 1840 жылы Джордж Роберт Грей ақ таңдайлы петрель деп белгіледі. Процеллария туысы Procellariinae кладының құрамында, оған Пуффин, Арденна және Калонектрис түрлерін қамтитын, монофилетикалық топ есептелетін Шиарвотерлер, сондай-ақ Бульверия және Псевдобульвериядағы 7-8 түрден тұратын шағын, денелі петрельдер клады кіреді.
Түрлер
Қазірде бес сақталған түрі бар, олардың бәрінің қазақша және орысша атауында "петрель" сөзі кездеседі. Жаңа Зеландияда табылған және плиоцен кезеңіне жататын, жойылған Procellaria altirostris түрінің қазба қалдықтары 2021 жылы сипатталды.
Сипаттама
Процеллария - Procellariidae тұқымдастығына және Procellariiformes отрядына жататын құс. Procellariiformes отрядының мүшелері ретінде, олардың ортақ белгілері бар. Біріншіден, оларда нарикорн деп аталатын түтікше тәрізді мұрын тесіктері болады. Осы ерекшелік оларға "түтік мұрындылар" деген жалпы атауды берген. Кейбір құстарда мұрын тесігінің орны әртүрлі. Осы құстарда мұрын тесігі үстіңгі өсіктің үстіңгі жағында орналасқан. Екіншіден, олар балауыз эфирлері мен триглицеридтерден тұратын асқазан майын өндіреді. Бұл май екі функцияны атқарады. Хищниктер құстарға, балапандарына немесе жұмыртқаларына қауіп төндірген кезде, олар оларға бұл затты шашады. Бұл заттың жағымсыз иісі бар, ол қауырсындарын жабыстырып, олардың қасиеттерін төмендетеді. Сонымен қатар, олар ұзақ ушу кезінде немесе жұмыртқаларын күту немесе балапандарын баптау кезінде жоғары энергетикалық көз ретінде балауыз эфирлерін қорыта алады. Олардың өсіктерінде жетіден тоғызға дейін ерекше мүйізді пластиналар болады. Соңында, оларда тұз безі бар, ол мұрын жолдарының үстінде орналасқан және теңіз суын ішкен кезде денесінен тұзды кетіруге көмектеседі. Олар тұзды қалдықтарды мұрыны арқылы шығарады.
Таралуы және мекендейтін ортасы
Олар Оңтүстік мұхиттың суық суларынан бастап, қоңыржай суларға дейін таралған және көбейту маусымынан басқа кезде ашық теңізде тіршілік етеді.
Мінез-құлық
Бұл құстар, shearwater-лар сияқты, қатаң қанаттарымен және толқындардың бетімен қиылыса ұшып, энергияны үнемдейтін әдіс қолданады. Олар көбелек шағы кезінде аралдардағы жағалаудағы тік жарларды пайдаланып, бір жұмыртқасын қуысқа салады.
Қорғау
Құс түрлерінің қорғау статусын BirdLife International Халықаралық табиғатты қорғау одағының тапсыруымен анықтайды. Ақ таңдайы, көзілдірік және қара петрел түрлері "Қауіпті жағдайда", сұр петрел "Қауіпке жақын" және Вестленд петрелі "Құрып кетуге жақын" деп жіктеледі. Бұл әулеттің барлық бес өкілі Альбатростар мен Петрелдерді қорғау жөніндегі келісімде тізілген.