Кіріспе

1679 жылғы Шотландия келісімшілер соғысының шайқасы

Драмклаг шайқасы 1679 жылдың 1 маусымында Шотландияның Оңтүстік Ланаркшир аймағындағы Драмклагта келісімшілер тобы мен Клэрхаус Джон Грэмнің әскерлері арасында өтті.

Шайқас

Архиепископ Джеймс Шарптың Магус-Мюрде қаза болуы және Ратгерглен декларациясынан кейін, Келісімшілер ашық көтеріліске жақын болды. Эйршир мен Ланаркширдің шекарасында, Лоудун төбесінде, Келісімшілерге қарсы үкімет тарапынан қудалауға қарсы үлкен жиын өткізу жоспарланды. 1 маусым күні жексенбіде таңғы уақытта, пастор Томас Дуглас уағызын "Теорияны алдыңыздар, енді практикаға көшеміз" деген сөздермен тоқтатты, себебі Клэрхаус драгундары аймаққа бет алғанын естіді. Жауы «Қанды Клеверс» деп атаған Клэрхаус жақында ғана капитан болып тағайындалды, оның міндеті Шотландияның оңтүстік-батысындағы жиынды тарату болды. Шамамен 200 қарулы Келісімшілер тобы шығысқа қарай, Драмклог шаруашылығының жанындағы батпақты далаға жылжыды. 40 атты әскермен, мылтықтармен және шанышқылармен қаруланған Келісімшілер әскері қарапайым топ емес еді. Роберт Гамильтон басқаратын әскер батпақ немесе «саз» артында берік позиция алды. Клэрхаус әскері келді, бірақ жер жағдайына байланысты жаумен тікелей қақтығыса алмады. Біраз уақыт бойы шағын топтар саздың арқылы өрт ашысты, және Клэрхаус өзінің басымдығын сезінді. Дегенмен, ол әлі де әскерін Келісімшілерге жақындата алмады, батпаққа батып қалмайынша. Осы сәтте Келісімшілер шабуылға өтуге шешім қабылдады. Уильям Клеланд күштерін саздың айналасына алып, жылдам ілгері жылды. Үкімет әскерлерінің қарқынды атысына қарамастан, шабуыл толығымен сәтті аяқталды. Клэрхаус әскерінің қатары бұзылды, драгундар көп ұзамай шайқас алаңынан қашқанда, 36 адам қаза тапты. Бұл жеңіс көтерілісші Келісімшілер үшін үлкен жетістік болды, бірақ қуаныш ұзаққа созылмады. Үш аптадан кейін Клэрхаус, Монмут герцогының басшылығымен, Ботуэлл бриджі шайқасында көтерілісті басуға көмектесті. Шайқастан қашып бара жатқан түркишінің ұсталғандығы және Келісімшілер тарапынан Калдермиллде өлтірілгендігі айтылады, және оның құрметіне «Түркишінің құдығы» деп аталған орын бар. 1822 жылы Ковентер армиясының Томас Браунли жазған деген күмәнді есеп Торфут лордына жатқызылды. Бұл 1816 жылы сэр Уолтер Скотттың «Ескі өлім» романында пайда болған көркемдемелі нұсқадан кейін жарияланды. Бұл шайқас «Лоудун төбесі» немесе «Драмклог» балалар жырларында да еске алынады. Клэрхаус өзі де шайқас туралы есеп жазды.

Соғысқа арналған ескерткіштер

Драмклог шайқасы Шотландияда діни бостандық үшін жеңіс ретінде тойланады. 1839 жылы шайқас болған жерге ескерткіш орнатылды, ал 1859 жылы жанында мектеп салынды. Бұл ескерткішке шаңқаяқ тиіп, 1867 жылы оның орнына қазіргі ескерткіш салынды. Шайқас алаңы 2009 жылғы Шотландия тарихи ортаны қорғау саясаты бойынша Historic Scotland ұйымымен тізімделді және қорғауға алынды. Шотландия шекарасындағы Данс қаласындағы Бостон шіркеуінде шайқасты еске алу үшін қоңырау болған. Шіркеу 1950 жылдары бұзылып, бірақ қоңырау сол жерде сақталды. 1905 жылы Дарвел және Стратхейвен темір жолы ашылды, оның Драмклогтағы станциясы шайқас орнынан 2 км оңтүстік-батысқа қарай орналасқан. 1912 жылы осы жерде өскен ауылға шіркеу қажет болды, соның нәтижесінде Драмклог еске алу шіркеуі салынды. Эдинбург-Килмарнок (A71) тас жолында орналасқан шіркеудің ішінде Келісімдерді бейнелейтін витражды терезе және Келісімдер армиясының туының суреті бар. Шіркеу жыл сайын маусым айының бірінші жексенбісінде Драмклог ескерткішінде еске алу рәсімі өткізеді. Осы Драмклог шайқасындағы Келісімдердің туы қазір Шотландиядағы мұражайда сақталуда. Тудың астында шотландтың қызыл гүлі бейнеленген, ал оның үстінде: «Құдай сөзіне және біздің анттарымызға сәйкес, шіркеу мен мемлекетте дін реформасы үшін» деген жазу бар.