Кіріспе

Неміс философы және интеллектуал тарихшы (1920-1996) Ханс Блюменберг (13 шілде 1920 жылы Любек қаласында дүниеге келген, 28 наурыз 1996 жылы Алтенбергеде қайтыс болған) – неміс философы және тарихшы. Ол 1939-1947 жылдары философия, неміс тілі және классикалық әдебиеттерді оқыған (Екінші дүниежүзілік соғыс салдарынан үзілген), және ғасырдың ең маңызды неміс философтарының бірі саналады. Ол 28 наурыз 1996 жылы Германияның Мюнстер қаласына жақын Алтенбергеде қайтыс болды. Блюменберг "метафорология" деп аталатын жаңа бағытты қалыптастырды, ол метафоралар мен тілдік ерекшеліктердің түбіндегінің шындыққа ең жақын (ал идеологиялардан ең алыс) екенін айтады. Оның соңғы еңбектері, әсіресе "Қайғы өзеннен өтеді" (Die Sorge geht über den Fluss) атты туындысы, адамның шындығын оның метафоралары мен бейістеу көріністері арқылы түсінуге бағытталған тәжірибелер. Батыс ойы мен әдебиеті тарихындағы сырттай қарағанда мағынасыз анекдоттарды зерттеп, Блюменберг маңызды мәселелерді талқылау кезінде гүлденген сөздердің, мысалдардың, ым-ишаралардың картасын жасады. Блюменбергтің түсіндірмелері өте күрделі және жеке, олар белгілерге, көрсеткіштерге және ұсыныстарға толы, кейде иронияға құрылған. Ең бастысы, бұл ақиқаттың күшіне қарсы ескерту және шатасқан әлемнің сұлулығына шақыру.

Өмір

Ханс Блюменберг 1939 жылы Любектегі Катаринеумда университетке түсу емтиханын Auszeichnung ("Ерекше") бағасын алған жалғыз студент ретінде аяқтады. Бірақ, анасы яһуди болғандықтан "жартылай яһуди" деп белгіленгендіктен, католик Блюменбергке теологиялық білімін жалғастыруға тыйым салынды. Оның орнына, 1939-1941 жылдары ол Падерборн мен Франкфурт теологиялық университеттерінде философияны оқыды, бірақ осы кезеңнің соңында оқуын тоқтатуға мәжбүр болды. Любекке оралғаннан кейін ол Drägerwerk AG компаниясында жұмыс істеді. 1944 жылы Блюменберг нацистік концлагерьге қамалды, бірақ Генрих Дрейгердің араласуы арқасында босатылды. Соғыс аяқталғаннан кейін оны болашақ әйелі Урсуланың отбасы жасырып қалды. Блюменберг нацистер өмірінен ұрлап алған жылдарды жек көреді. Оның досы Одо Маркуард соғыстан кейін Блюменберг жоғалған уақытты өтеу үшін аптасына алты күн ғана ұйықтағанын айтады. Осының салдарынан, шекті өмір және шектеулі уақыт тақырыбы схоластиканың алдындағы кедергі ретінде "Қазіргі заманның заңдылығы" (Die Legitimität der Neuzeit, 1966) еңбегінің 2-бөлімінде жиі кездеседі. 1945 жылдан кейін Блюменберг Гамбург университетінде философия, германистика және классикалық филологияны оқыды және 1947 жылы Киль университетінде Орта ғасырлар онтологиясының пайда болуы туралы диссертациясын қорғады. 1950 жылы ол "Онтологиялық қашықтық: Эдмунд Гуссерлдің феноменологиясы дағдарысы туралы зерттеу" (Die ontologische Distanz: Eine Untersuchung über die Krisis der Phänomenologie Husserls) тақырыбында докторлық диссертациясын қорғап, ғылыми дәреже алды. Осы жылдары оның ғылыми жетекшісі Людвиг Ландгребе болды. Өмірі бойы Блюменберг Неміс зерттеу қорының сенатының мүшесі, Германияның бірнеше университетінде профессор және Поэтика мен герменевтика зерттеу тобының құрылушыларының бірі болды.

Жұмыс

Блюменбергтің еңбектері көбінесе тарихи сипатта болды, оның терең философиялық және теологиялық білімімен, сондай-ақ жазу стилінің нақтылығымен және өткірлігімен ерекшеленеді. Алғашқы мәтіні «Метафорологияға қатысты парадигмалар» (нем. Paradigmen zu einer Metaphorologie, 1960) идеялар мен философия тарихынан алынған мысалдар арқылы абсолютті метафоралар тұжырымын ашады. Блюменбергтің пікірінше, «жалаңаш шындық» сияқты метафоралар – философиялық дискурстың негізгі аспектісі болып табылады, оларды ұғымдармен алмастыру мүмкін емес, демек, логикаға қайтаруға болмайды. Осы метафоралардың ерекшелігі мен мағынасы – шындықты тұтас түрде қабылдауды құрайды, бұл адамның бағдарлануы, ойлауы және әрекет етуінің қажетті шарты. Блюменберг үшін «осы метафоралардың «абсолютті» деп аталуы тек терминологиялық талаптарға төзімді екенін және оларды тұжырымдамалық тұрғыда ыдыратуға болмайтынын білдіреді, бірақ бір метафораны екіншісімен алмастыруға, бейнелеуге немесе нақтырақ нұсқасымен түзетуге болмайды. Сондықтан абсолютті метафоралардың да өз тарихы бар». Бұл алғашқы мәтіннің негізін қалау идеясы білім теориясындағы жарық метафоралары, кеме апатындағы куәгер (Shipwreck with Spectator, 1979) теңіз жүзуіндегі болу және кітаптар мен оқу метафоралары туралы еңбектерде одан әрі дамытылды. («Әлемнің түсініктілігі», 1979). Блюменбергтің философия тарихына жасаған көптеген зерттеулерінде орта ғасырдың соңы мен ерте Ренессанстың шегі басты назарда (Қазіргі заманның заңдылығы және Коперник әлемінің пайда болуы). Эрнст Кассирдің идеялар мен философия тарихына қатысты функционалдық көзқарасынан және бір дәуірге тән рухани қатынастардағы өзгерістерге байланысты көзқарасынан шабыт алған Блюменберг тарихи сабақтастықтың субстанциализмін қабылдамайды – «секуляризациялау теоремасы» деп аталатын теорияның негізі. Оның орнына, Блюменбергтің пікірінше, Қазіргі заман – теологиялық абсолютизмге қарсы реакция ретінде адамның табиғи қызығушылығын қайта жаңғырту арқылы Ежелгі және Орта ғасырлардан өзгеше, тәуелсіз дәуір. «Ханс Блюменберг Карл Лёвиттің прогресс – еврей және христиан сенімдерінің секуляризациясы деген аргументіне қарсы шығып, керісінше, Қазіргі заман, оның ішінде прогреске сенім, христиан дәстүріне қарсы мәдениеттің жаңа зайырлы өзін-өзі растауынан өркендегенін дәлелдейді». Лёвиттің шәкірті Вольфхарт Панненберг Блюменбергке қарсы пікірталас жүргізе берді. Өзінің кейінгі еңбектерінде («Миф туралы жұмыс», «Үңгірден шығу») Блюменберг, Арнольд Геленнің «Реальность абсолютизміне» және оның күшіне қарсы тұру үшін белгілі бір көмекші идеяларға мұқтаж, осал және шекті жаратылыс ретінде адам туралы көзқарасына сүйене отырып, идеяларының антропологиялық негізін одан да көп атап өтті: ол миф пен метафораны Гелен түсінгендей институттардың қашықтыққа, бағдарға және жеңілдікке ұқсас функционалдық эквиваленті ретінде қарастырды. Бұл контекст Блюменбергтің абсолютті метафоралар туралы идеясы үшін маңызды. Алғашында метафоралар мәселенің шынайылығын көрсету, түсінікке нысан беру құралы болса, кейін олар ғылымда да, басқа да салаларда өздік өмір сүруге ұмтылды. Бұл құбылыс метафораны толық түсіндіруге тырысып, оның иллюстрациялық функциясын жоғалтудан бастап, метафоралардың ықпалындағы логикалық тұжырымдарға шомылу сезіміне дейін жете алады. «Абсолютті метафоралар» тұжырымы мәдениеттің идеялары үшін маңызды болып шығады, мысалы, неоплатонизмдегі жарық метафорасы – шындық, Мартин Хайдеггер мен Ханс Георг Гадамердің герменевтикасында кездеседі. Ұғымдардың сын тарихы осылайша метафоралық күшті жоюға қызмет ете алады. Блюменберг сонымен қатар оқырмандарына мифтің сындық деконструкциясын кез келген мифологияны жеңуге бағытталған бағдарламалық сеніммен шатастырмауға кеңес берді. Гуссерлді зерттеулерін еске түсіре отырып, Блюменбергтің еңбегі біздің ғылыми ағартуымыздың соңғы кезекте өзінің субъективті және антропологиялық шектерін табатынын көрсетеді, өйткені біз үнемі ойларымыздың бейнелеріне қайта ораламыз.

Ағылшын тіліндегі шығармалары

"Әлемнің оқылмалылығы". Транс. Роберт Савидж пен Дэвид Робертс. Итака, Корнелл университетінің баспасы, 2022. "Матайдың құлшынысы". Транс. Гельмут Мюллер-Сиверс пен Пол Флеминг. Итака, Корнелл университетінің баспасы, 2021. "Тарих, метафоралар, аңыздар: Ханс Блюменберг оқырманы". Ред. және транс. Ханнес Бажор, Флориан Фукс және Джо Пол Кролл. Итака, Корнелл университетінің баспасы, 2020. "Арыстандар". Транс. Кари Дрисколл. Лондон, Seagull Books, 2018. "Ақиқаттың қаталдығы: «Мысырлық Мұса» және Фрейд пен Арендтің басқа да жазбалары". Транс. Джо Пол Кролл. Итака, Корнелл университетінің баспасы, 2018. "Фракиялық әйелдің күлкісі: теорияның прототарихы". Транс. Спенсер Хокинс. Нью-Йорк, Bloomsbury Academic, 2015. "Қамқорлық өзеннен өтеді". Транс. Пол Флеминг. Стэнфорд, Стэнфорд университетінің баспасы, 2010. "Метафорология үшін парадигмалар". Транс. Роберт Савидж. Итака, Корнелл университетінің баспасы, 2010. "Кезеңнің маңыздылығы бар ма? Уақытқа бейжайлық туралы", "Философия және әдебиет" 22 (1): 212–218 (1998). Транс. Дэвид Адамс. "Кеме апаты және көрермен: өмірге қатысты метафораның парадигмасы". Транс. Стивен Рендалл. Кембридж, MIT Press, 1996. "Шындықтың метафорасы ретінде жарық: философиялық ұғымның қалыптасуының алдын ала кезеңінде", "Қазіргі заман және көзқарастың гегемониясы" кітабында, ред. Дэвид Майкл Левин, Калифорния университеті, Беркли, 1993, 30–86 б. Транс. Джоэл Андерсон. "Макгуффин болу: ойлауға деген құштарлықты қалай сақтау керек", "Salmagundi" No. 90/91 (1991 жылғы көктем-жаз), 191–193 б. Транс. Дэвид Адамс. "Риториканың қазіргі заманғы мағынасына антропологиялық көзқарас", "After Philosophy: End or Transformation?" кітабында, ред. Кеннет Бейнс, Джеймс Боман және Томас Маккарти, MIT Press, Кембридж, 1987, 423–458 б. Транс. Роберт М. Уоллес. "Коперниктік әлемнің жаратылысы". Транс. Роберт М. Уоллес. Кембридж, MIT Press, 1987. "Қазіргі заманның заңдылығы". Транс. Роберт М. Уоллес. Кембридж, MIT Press, 1985. "Мифпен жұмыс". Транс. Роберт М. Уоллес. Кембридж, MIT Press, 1985. "Мифті аяқтау", "New German Critique" 32 (1984), 109–140. Транс. Роберт М. Уоллес. [«Мифпен жұмыс» кітабынан тарау.] "Өзін-өзі сақтау және инерттілік: қазіргі заманғы рационалдылықтың құрылуы туралы", "Қазіргі неміс философиясы" 3 (1983), 209–256. "Реалиті тұжырымдамасы және романның мүмкіндігі", "Неміс әдеби сынындағы жаңа перспективалар: мақалалар жинағы", ред. Ричард Э. Амахер және Виктор Ланге, Принстон, Принстон университетінің баспасы, 1979, 29–48 б. Транс. Дэвид Генри Уилсон. "Прогресс идеясының тамыры туралы", "Әлеуметтік зерттеулер" 41 No. 1 (1974): 5–27. Транс. Э. Б. Эштон. "Өмір әлемі және шындық түсінігі", "Өмір әлемі және сана: Арон Гурвитчқа арналған эсселер", ред. Лестер Э. Эмбри, Эванстон, Солтүстік-Батыс университеті, 1972.

Неміс тілі

Бехренберг, Питер: Шекті емес өмір. Ханс Блюменбергтің теологиялық сын туралы зерттемелер. Вюрцбург: Кенигсхаузен және Нейман, 1994. Голдштейн, Юрген: Номинализм және заманауилық: Ханс Блюменберг және Вильгельм фон Оккам еңбектеріндегі жаңа заманғы субъектіліктің қалыптасуы. Фрайбург (Брейсгау); Мюнхен: Альбер, 1998. Хаефлигер, Юрг: Көз алдында елестететін жүйелер: Ханс Блюменбергтің метафорологиясының танымдық-теориялық, антропологиялық және тарихи-мәдени аспектілері. Берн; Берлин; Франкфурт/М. ; Нью-Йорк; Париж; Вена: Ланг, 1996. Хайденрайх, Феликс: Ханс Блюменбергтің философиясында адам және заманауилық. Мюнхен, 2005. Хундек, Маркус: Әлем және уақыт: Ханс Блюменбергтің философиясы жаратылыс және құтқару туралы ілімдер арасында. Вюрцбург: Эхтер, 2000. Мюллер, Оливер: Ақылды қорғау туралы ойлар. Ханс Блюменбергтің феноменологиялық антропологиясы. Падерборн: Mentis Verlag, 2005. Штёльгер, Филипп: Метафора және өмірлік кеңістік: Ханс Блюменбергтің метафорологиясы – өмірлік кеңістікті түсіндіру және оның дінтанымдық көрінісі. Тюбинген: Мор Сибек, 2000. Вец, Франц Йозеф: Ханс Блюменбергке кіріспе. Гамбург: Junius Verl., 2004, 2-ші басылым. Вец, Франц Йозеф және Германн Тимм (ред.): "Тіршілікке жайғасу өнері": Ханс Блюменберг туралы ойлар. Франкфурт-на-Майне: Суркамп, 1999. Замбон, Никола: Жұлдыздардың сөнуі. Ханс Блюменбергтің заманауилық жұлдыздары. Падерборн: Финк, 2017.

Италиялық

Борсари, Андреа: Ханс Блюменберг. Миф, метафора, модернизм, Болонья: Il Mulino, 1999.

Испан тілі

Г. Кантон, Цезарь, Блюменбергтегі метафорология, болмыс талдауының бағыты ретінде, UCM баспасы, 2004. Г. Кантон, Цезарь, Блюменберг пен Хайдеггер: болмыс талдауының бағыты ретінде метафорология, Философиялық жылнама XXXVIII (2005) 83, 725–746. Г. Кантон, Цезарь, «Антропологиялық зертхана ретінде метафорология» (9–25 беттер), Ханс Блюменберг, Тарихтардағы ұғымдар кіріспесі, Síntesis 2003, 303 бет. Фражио, Альберто, Қырып салу, ғалам, метафора. Ханс Блюменберг туралы зерттемелер, Lampi di stampa, Милан, 2013.