Кіріспе

Швейцариялық ит тұқымы

Аппенцеллер сененхунды – Швейцарияның орташа өлшемді жұмыс иті. Ол Солтүстік-Шығыс Швейцарияның Аппенцель аймағынан шыққан және сененхунд немесе швейцариялық тау итінің төрт аймақтық тұқымының бірі болып табылады. Бәрінің де ерекше үш түсті жүні болады.

Тарих

Аппенцель сенненхунды – Швейцарияның солтүстік-шығысындағы Аппенцель аймағындағы сеннендердің – Альпі тауларындағы мал өсірушілер мен сүт шаруаларының – дәстүрлі жұмыс иті. Оның ең алғашқы жазбаша сипаттамасы 1853 жылы жарық көрген Фридрих фон Цхудидің «Das Thierleben der Alpenwelt» еңбегінде келтірілген. XIX ғасырдың соңында, Швейцарияның шығысындағы мал көрмелерінде осы иттерді көрген орманшы Макс Сибер осы тұқымды мойындауды сұрады. Сент-Галлен кантонының қаржысымен комиссия құрылып, Аппенцель сенненхунды 1896 немесе 1898 жылдары мойындалды. 1898 жылы Винтертурдағы халықаралық иттер көрмесіне сегіз иттің қатысқаны, олар жаңа Sennenhunde класына енгізілді. 1906 жылы кинолог Альберт Хеймнің бастамасымен Аппенцель сенненхунд клубы құрылды, ол 1914 жылы тұқымның алғашқы толық стандартын жасады. 1954 жылы Халықаралық кинологиялық федерациясы оны ресми қабылдады. Ол Аппенцельден Швейцарияның басқа аймақтарына және Еуропаның басқа елдеріне тарады. 2004 жылы жарияланған зерттеуге сәйкес, ол Аппенцель кантонында ең көп тіркелген тұқым болып табылды – кантондағы 1358 тіркеудің 259-ы, шамамен 19 пайызы. Бүкіл Швейцария бойынша 33470 тіркелген иттердің 360-ы, шамамен 1,1 пайызы осы тұқымға тиесілі. ProSpecieRara бұл тұқымды қауіпті деп санайды және оны «қауіп төндіретін» (gefährdet) деп тізімдейді. Иттердің саны тұрақты, бірақ гендік қоры тар; оны кеңейту үшін қауымдастық тұқым шаруашылығы қоғамымен бірлесіп жұмыс істеп жатыр.

Сипаттамалары

Аппенцельер сенненхунды – сенненхунд немесе швейцариялық тау иттері тобының үшінші ең ірі түрі, оған Grosser Schweizer Sennenhund, Берн сенненхунды немесе Берн тау иттері және Энтлебухер сенненхунды да кіреді. Бұл орташа денелі ит: еркектердің құрсау биіктігі шамамен 52 см, аналықтары 2 см-ге жуық төмен болады; салмағы 22 кг-ға дейін жетеді. Жүні екі қабатты, сыртқы қабаты қалың, түзу және жылтыр. Ол әрқашан үш түсті болады: негізгі түсі қара немесе Гавана қоңыр болуы мүмкін, кеудесінде, бетінде және аяқтарында ақ дақтар, ал олардың арасында қызғылт қоңыр бөліктері және негізгі түс кездеседі. Құйрығы жоғары орналасқан және қозғанда арқасына тығыз оралған күйде тасымалданады. Құлақтары жоғары орналасқан, үшбұрышты және салыстырмалы түрде кішкентай; тынышқанда бетіне жақын ілінеді, ал еңкейгенде жоғары көтеріліп, алға қарай бұрылады. Итті тіркеуден шығаратын кемшіліктерге қабырға көздері, қисық құйрық, бір қабатты жүн және үш түсті емес жүн жатады. Иттің өмір сүру ұзақтығы шамамен 12 жылды құрайды. Тұқымдық стандартқа сәйкес, Аппенцельер сенненхунды – жанды, көңілді, еңбекқор және бейтаныс адамдарға күдікпен қарайтын ит.

Қолдану

Аппенцель сенненхунды дәстүрлі түрде Аппенцель аймағының альпілік малшылары мен сүт шаруалары мал бағу және мүлікті қорғау үшін пайдаланған. Оны көбінесе серік ретінде ұстайды.