Кіріспе
Сомали тілінің дыбыстары мен айтылуы Бұл мақалада сомали тілінің фонологиясы сипатталады.
This article describes the phonology of the Somali language.
Фонотактика
Сомали тілінің ырғақ құрылымы (С) V (С) болып табылады. Тамыр морфемалары әдетте моно немесе дисиллабикалық құрылымға ие. Екі ым дыбысты топтар сөздің басында немесе соңында кездеспейді, яғни олар тек үтір шекараларында кездеседі. Келесі ымдардың қос әріпті болуы мүмкін: , , , , , және Келесі ымдардың қос әріпті болуы мүмкін емес: , және фрикативтер . Екі дауысты үтірдің үтір шекарасында бірге болуы мүмкін емес. Сондықтан эпентетикалық ырғақтар, мысалы, және, енгізілген.
Аллофондар
Сөздің бастапқы және соңғы орындарында дауысты аяқтар (, , және ) қойылады. Екі дауыстының арасында олар фрикативке айналады. Дауыссыз дыбыстар тоқтап, сөздің соңғы күйінде жүзеге асады. сөздің соңғы буынында орындалады. Ауыстылар арасында, әдетте, барлық дауыстылар мұрындық ырғақтан бұрын немесе кейін мұрындық ырғаққа беріледі.
Эпентезис
Сөздің бастапқы орнында дауысты кездескен кезде оның алдына глотталық тыныш белгі қойылады.
Санди
Фонологиялық өзгерістер белгілі бір грамматикалық морфемалардың морфема шекараларында (санди) пайда болады. Ассимиляция немесе элизия болуы мүмкін. Бір ерекше өзгеріс болуы мүмкін (испанша mucho латынша multus-мен салыстыру). Коалесценция да пайда болады. Бұл сөздердің бірігуі, елизия сияқты фонологиялық процестерден өтуі арқылы сыртқы сандидің бір түрі. Сомали тілінде бұл кейде міндетті, кейде сөйлеу стиліне байланысты.
Өлеңнің дауыстылар үйлесімі
Тамырларда алдыңғы және артқы дауыстылар гармониясы бар. Сонымен қатар, "гармониялық топтар" деп аталатын, сөзден ұзын саптардағы дауыстылар үйлесімділігінің процесі бар.
Просодия
Интонация (сонда тонға қарама-қарсы, жоғарыда қараңыз) грамматикалық ақпаратты жеткізбейді, бірақ ол сөйлеушінің көзқарасын немесе сезімдерін білдіруі мүмкін.