Кіріспе

Дюри ескерткіші – Бірінші дүниежүзілік соғыстағы канадалық соғыс ескерткіші. Ол Аррастың екінші шайқасында Канада корпусының қаһармандықтарын, әсіресе Франциядағы Дюри қаласының оңтүстігіндегі Хинденбург шебінің Дрокур-Кеант учаскесіндегі тұтынуын еске салады.

Тарихи негіздер

Дюридің канадалық мемориалымен байланысты оқиғалар 1918 жылдың тамыз айының соңы мен қыркүйек айының басында болды, бұл кезең Жүз күндік шабуыл немесе Канаданың Жүз күндігі деп аталды. 1918 жылдың тамызында Амиен шайқасындағы табыстан кейін, одақтас қолбасшылығы Амиен шабуылының нәтижесінде пайда болған артықшылықты пайдаланып, жаңа шабуыл бағытын ашуға тырысты. Канадалықтар кері тартылып, британдық 1-армиямен бірге Аррас қаласының шығыс жағында, солтүстікке қарай 60 шақырым қашықтықта қайтадан орналастырылды. Олар Әмиенде болғандай, шабуылдың алғы шебіндегі рөлді қайтадан атқаруға тиіс болды. Канадалықтарға Скарп шайқасы (1918) немесе Аррастың екінші шайқасы ретінде танылған шабуыл, Соммадағы одақтастардың екінші шайқасының бір бөлігі болды. 26 тамызда шабуыл басталды, канадалықтар шабуыл майданының ортасында, Аррас-Камбрей жолының бағытымен шығысқа қарай жылды. Корпустың 2-ші және 3-ші дивизиялары, британдық дивизиямен бірге, Аррас қаласының шығыс жақтарынан жақсы байланысқан траншеялар мен бекіністер арқылы жылдам ілгеріледі. Олар 4 күнде 14 шақырымды басып өтіп, көптеген ауылдарды, сондай-ақ 3300 тұтқынды және көптеген артиллериялық құралдарды жаулап алды. Осы кезеңде екі канадалық, Чарльз Смит Рутерфорд және Уильям Кларк Кеннеди өз іс-қимылдары үшін Виктория кресімен марапатталды. Бірақ, корпустың Дрокур-Квеант желісіне жеткенімен шабуылдың қарқыны баяулады. «DQ желісі» деп белгілі болған бұл бекініс, 1918 жылдың соңында Гинденбург желісінің қорғаныс жүйесінің бір бөлігі болды және Германия армиясының Солтүстік Франциядағы соңғы үлкен ұйымдастырылған қорғаныс желісін құрады. Дюри тауының алдыңғы беткейіне орналасқан, бір-бірін қолдайтын пулеметтік және артиллериялық ұялар, бункерлер мен бетоннан салынған траншеялар, сондай-ақ 100 метрге дейін қалыңдықтағы тікенді сымдардан тұратын бұл бекініс, канадалықтар соғыс барысында кездескен ең жақсы инженерлік қорғаныс жүйесі болды. Екі күндік демалыс, қайта топтасу және жоспарлаудан кейін, 2 қыркүйекте канадалық/британдық шабуыл DQ желісіне басталды. Дрокур-Квеант желісі шайқасы концентрленген артиллериялық оқ жауынымен басталды, ұшақтар жаудың үстінен өтіп, танктер алға жетектеп, тікенді сымдарды кері тартып, 1-ші және 4-ші дивизиялардың жаяу әскерлері үшін жол ашты. 2-ші күнінің соңына қарай, шабуылшылардың алдыңғы қатарлары қорғанысты толықтай бұзып өтті, ал түнгі уақытта неміс қорғаушылары қалған позицияларын көбінесе тастап кетті. Келесі үш күнде канадалықтар, жаудың артынан шегінуіне байланысты, 6 шақырымға жуық Солтүстік каналға дейін тоқталмай ілгеріледі. DQ желісінде канадалықтар қорғаушыларға ауыр зиян келтірді және тағы 6000 жараланбаған тұтқынды қолға түсірді. 1920 жылдың қараша айында Канадалық майдан ескерткіштері комиссиясы құрылып, сегіз еуропалық жерде орналасатын ескерткіштің дизайнын таңдау үшін конкурс өткізуге шешім қабылдады. 1922 жылдың қазан айында Торонтолық мүсінші және дизайнер Уолтер Сеймур Оллвардтың ұсынысы конкурстың жеңімпазы деп таңдалды, ал Фредерик Чапман Клемешаның ұсынысы екінші орынды иеленді. Комиссия Оллвардтың монументалды дизайнын Франциядағы Вими қырқасында қолдануға шешім қабылдады, өйткені бұл орын ең әсерлі болды. Алвардтың Вимидегі ескерткіші Канаданың Еуропадағы күш-жігеріне арналған жалғыз ескерткіш ретінде тұра алады деген ойға қарамастан, ескерткіштердің орталық бөлігі, олар еске алатын шайқас алаңының маңызды нүктелерінде орналасқан, 13 тонналық ақ-сұр граниттен жасалған блок болады, ол Квебек штатының Стэнстед қаласының жанындағы карьерден алынған. Блоктар негізінен бірдей, екі қарама-қарсы жағына гүл шоқтары бейнеленген және негізінде «Фландрия мен Франция далаларында одақтастардың мүддесі үшін құрбандық пен адалдықпен күрескен канадалықтарға құрмет» деген сөздер жазылған. Олардың дизайны біркелкі болғанымен, олардың қабырғаларына жазылған шайқас туралы қысқаша ағылшын және француз тілдеріндегі сипаттамаларымен және ескерткіш блоктарын қоршап тұрған кішкентай саябақтардың пішіні мен орналасуымен ерекшеленеді. Дюридегі ескерткіш, Дрокур-Квеант желісі Аррас-Камбрей жолын кесіп өткен жерде орналасқан, бұл символикалық мағынаға ие. Осы жерден бұзып өту Камбрей қаласына, ол бір айдан кейін құлаған, жылдам жол ашты.

Орналасуы мен құрылымы

Канадалық Дюри ескерткіш орны Дюри ауылының оңтүстігінде, D939 ұлттық тас жолының солтүстік жағында, Арас және Камбрей қалаларының арасында шамамен ортасында орналасқан. Бұл қарапайым шаршы саябақ (шамамен 60 метр ені мен тереңдігі) биік, сәнді қанатты ағаштармен және жолдан үш жағынан төмен қоршаумен, жақсы күтілген газонды қоршап тұр. Саябақтың ортасында граниттен жасалған ескерткіш блогы тұрған төменгі, дөңгелек тас төсемелі терраса бар. Дюридегі ескерткіштегі жазу: