Кіріспе

Джендайи Элизабет Фрейзер (1961 жылы туған) – Африка істері жөніндегі АҚШ-тың бұрынғы мемлекеттік хатшысының көмекшісі, Африка істері бюросын басқарған. Ол Карнеги Меллон университетінің Хайнц колледжінде және әлеуметтік және шешімдерді зерттеу кафедрасында ерекше қызмет еткен профессор болды.

Өмірбаян

Буш әкімшілігінде қызмет атқаруға дейін Фрейзер президенттің арнайы көмекшісі және Ұлттық қауіпсіздік кеңесінің Африка істері жөніндегі аға директоры болды, сондай-ақ Оңтүстік Африкадағы АҚШ елшісі қызметін атқарган алғашқы әйел атанды. 2001 жылы үкіметке кірмес бұрын, Фрейзер 1995 жылдан 2001 жылға дейін Гарвард университетінің Гарвард Кеннеди мектебінде қоғамдық саясат жөніндегі ассистент профессор болып жұмыс істеді. Ол сондай-ақ Денвер университетінің Халықаралық зерттеулер Йозеф Корбель мектебінде ассистент профессор болды және 1993 жылдан 1995 жылға дейін «Africa Today» журналының редакторы қызметін атқарды. Фрейзер Стэнфорд университетін «саяси ғылымдар» мамандығы бойынша құрметті дипломмен, ал «африкалық-американдық зерттеулер» мамандығы бойынша ерекше дипломмен бітірді. Ол халықаралық саясат және халықаралық даму салаларындағы магистр дәрежесін, сондай-ақ саясаттану ғылымдарының докторы ғылымын қорғады. Стэнфордта оқып жүрген кезінде бұрынғы мемлекеттік хатшы Кондолиза Райс саясаттану кафедрасында оқытушы болып жұмыс істеді. Фрейзер Африка істері және халықаралық қауіпсіздік мәселелеріндегі маман. Ұлттық қауіпсіздік кеңесінде қызмет еткен кезінде ол 15 миллиард долларлық Президенттің АИТВ/ЖҚС-қа қарсы төтенше жоспарының (PEPFAR) және Мыңжылдық шақыру қорының құрылуына ықпал етті, бұл АҚШ-тың Африкаға көрсетілетін көмегін 2006 жылы 4,1 миллиард долларға дейін арттыруға септігін тигізді. Фрейзер Конго Демократиялық Республикасы, Сьерра-Леоне, Либерия және Бурундидегі соғыстарды аяқтауға бағытталған әкімшіліктің саясатын жасауда да үлкен рөл атқарды. Ол Африкадағы қарулы топтарды айыптаған және континентте демократиялық саяси және әлеуметтік өзгерістерді жүзеге асыруға бағытталған бейбіт оппозициялық қозғалыстарды қолдаған мәлімдемелерімен белгілі. Фрейзердің Мемлекеттік хатшының көмекшісі лауазымындағы қызметі даулы болды: ол Буш әкімшілігіндегі ең ықпалды және ашық сөйлейтін көмекші хатшылардың бірі саналды. Алайда, 2009 жылдың тамызында Мемлекеттік департаменттің Бас инспекторының кеңсесі Африка саясатының 50 жылдығына арналған есеп дайындады, онда Африка бюросы жеткілікті қаржыландырылмағаны және төмен моральдық рух пен білікті кадрлардың жетіспеушілігі және «сәтсіз» жариялық дипломатия бағдарламасы сынға алынды. Есеп бюроның 50 жылдық тарихына, Фрейзердің қызметіне емес, бағытталған. Бас инспектордың кеңсесі Африка бюросын сынға алды, бірақ Буш әкімшілігінің Африка саясаты әкімшіліктің ең сәтті сыртқы саясатының бірі ретінде кеңінен мойындалды. Буш әкімшілігінің Біріккен Ұлттар Ұйымындағы елшісі Джон Болтон Фрейзерді Эфиопия мен Эритрея арасындағы даулы шекарада бақылаушы және араласушы күш ретінде әрекет еткен БҰҰ миссиясын тоқтату жоспарларын кешіктірді деп айыптады, өйткені ол 2002 жылы Эфиопия-Эритрея шекаралық комиссиясының шешімін Эфиопияның ұстанымын қолдау үшін қарауға тырысты. Фрейзер Болтонның талабын жоққа шығарды, өйткені АҚШ саясаты ЕЭКК шешімін мойындауды жалғастырды. Сондай-ақ, Фрейзер 2006 жылдың соңында Сомалиге Эфиопияның әскери араласуын тыныш түрде ынталандырды деген айыптамаға да ұшырады, бұл әкімшіліктің ресми ұстанымына қайшы келеді. Әкімшілік шенеуніктері бұл айыптамаларды жоққа шығарды.

Соңғы оқиғалар

2007 жылдың 7 қаңтарында Фрейзер Кенияның Найроби қаласында Сомалидің саяси лидерлерімен кездесіп, Сомалидің уақытша үкіметін АҚШ-тың қолдауы туралы мәселені талқылады. Сол күні ол бұқаралық ақпарат құралдары оның сапар жоспарының егжей-тегжейін және күні бұрын қалада ақаулы қарусыздандыру жоспарына байланысты болған тәртіпсіздіктерді жариялағандықтан, Могадишоға жоспарланған сапарын тоқтатты. 14 жыл ішіндегі ең жоғары дәрежелі АҚШ елшісі 2007 жылдың 7 сәуірінде күтпеген түрде Сомалиге сапар жасады. Ол Сомалидің ұлттық келісім процесіне көмектесу үшін Али Мохаммед Гедді және Абдуллахи Юсуф Ахметпен кездесті. 2008 жылдың 4 қаңтарында президент Джордж Буш Фрейзерді 2007 жылғы желтоқсанда өткен президент сайлауынан кейін елдегі саяси дауды шешу үшін Кенияға жіберді. Ол президент Мваи Кибаки және оппозиция лидері Раила Одингамен кездесті. 2008 жылдың 24 сәуірінде Фрейзер Зимбабведегі оппозиция лидері Морган Цвангираидың Демократиялық өзгеріс қозғалысы атынан 2008 жылғы даулы президент сайлауында жеңіске жеткенін атап өтті және президент Роберт Мугабе орнынан кетуі керек екенін мәлімдеді. 2008 жылдың 25 мамырында Мугабе Фрейзерді жағымсыз бағалап сөйледі: «Британдықтардың, американдықтардың қуанышын көрдіңіздер, оларды өз өкілдері арқылы мақтан тұтып, біз [Зимбабве] Британияның немесе Американың бір бөлігіміздей әрекет ететіндей болдық. Сол кішкентай американ қызын [Фрейзер] бүкіл әлемді шарлап, сатушы қыз сияқты кезіп жүргенін көрдіңіздер».

2008 жылдың қазан айының соңында ол Солтүстік Кивудағы қақтығысқа қатысты мәселелерді шешуге жауапкершілік тапты. 2009 жылдың тамызында Фрейзер Обама әкімшілігінің жоғары лауазымды шенеуніктердің африкалықтармен «қатаң махаббат» танытуы керек деген мәлімдемелерін сынады. Ол Обаманың әкімшілігінің саясатын «қатаң махаббат» тұжырымынан аулаққа жылдырып, Африкадағы АҚШ-тың стратегиялық мүдделерін күшейтуге бағыттауы керек деп санайды. Фрейзер 2015 жылы Халықаралық қылмыстық сотты зорлық-зомбылықты тудырды деген айыппен африкалық лидерлерді әділетсіз түрде мақсатқа алғаны үшін сынады. 2016 жылдың 8 тамызында Фрейзер 2016 жылғы АҚШ президенттік сайлауында республикалық партиядан кандидат болған Дональд Трампқа қатысты сын айтқан хатқа қол қойған елуден астам ұлттық қауіпсіздік және үкімет сарапшыларының бірі болды. Хатта Трамптың қызметке лайық емес екені және оның қауіпті екені айтылды. Фрейзер қазіргі уақытта Атлантика кеңесі, Mastercard Foundation, KBFUS, Африка орталығы, Seedo, CoDa сияқты коммерциялық емес және басқа да ұйымдардың кеңестеріне қатысады. 2023 жылдың қаңтарынан бастап Фрейзер Стэнфорд университетінің Гувер институтында Дюйнанның ерекше қонақ ғылыми қызметкері және Аспен институтының мүшесі болып табылады.

Дәйексөздер

Бұл бүлік мәселесі мені және Африканы тұтас алғанда алаңдатып отыр. Алға басты жол – қару қолға алып, бүлік шығару емес, даму мен заңды оппозиция арқылы. Африка Одағы мүше мемлекеттеріне осыны әлдеқайда анық жеткізуі керек. – Африка мүйізіндегі тұрақсыздық туралы баспасөз конференциясында Фрейзер.