Жапонияның сауда саясатына шолу

Кіріспе

Жапонияның сауда саясатының шолуы – Жапонияның басқа елдермен импорт және экспорт қатынастарына қатысты ұстанымын көрсетеді.

ТТП

2011 жылдың 24 қаңтарындағы парламенттік сөйлеуінде бұрынғы премьер-министр Кан Жапонияның Тынық мұхит аймағының стратегиялық экономикалық серіктестігіне қатысатынын және қатысуы керек екенін жариялады. Бұл жариялау жапон қоғамында ерекше пікір қақтығысын тудырды, бұл қақтығыс саясаткерлер мен БАҚ өкілдері ғана емес, сонымен қатар өнеркәсіп, ауыл шаруашылығы, медицина және тіпті жазушылардың арасында да болды. 2011 жылдың 11 қарашасында премьер-министр Нода Үкіметтің ТТП елдерімен келіссөздер бастауын шешкенге дейін пікір таластары жалғасты. Бұқаралық ақпарат құралдары бұл мәселені күнделікті жариялауын тоқтатты, бірақ оппозициялық қозғалыстар өз қызметін жалғастырды. Соңғы кезде Нода мырза 30 сәуірде АҚШ Президенті Обамамен болатын келіссөздерде ТТП мәселесін талқыламауға ниеттенгенін мәлімдеді.

Тауарлар саудасының теңгерімі

1960-1964 жылдар аралығында Жапонияның жылдық сауда тапшылығы (импортты кедендік рәсімдеуге негізделген) 400 миллионнан 1,6 миллиард АҚШ долларына дейін болды. Созылмалы сауда тапшылығы 1965 жылы аяқталды, ал 1969 жылы Жапонияның оң сальдосы 1 миллиард АҚШ долларына жетті, бұл ел саудадан артықшылыққа ие ел ретінде танылды. 1971 жылы артықшылық 4,3 миллиард АҚШ долларына жетті, және оның жылдам өсуі АҚШ-тың долларды құнсыздандыруға және Жапониядан иенді қайта бағалауға қысым жасауына себеп болды. Бұл оқиғалар Бреттон-Вудс жүйесінің белгілі бір валюта бағамынан тез арада аяқталуына әкелді. 1972 жылы Жапонияның артықшылығы 1971 жылы иеннің қайта бағалануына қарамастан 5,1 миллиард АҚШ долларына дейін өсті. 1973 жылы мұнай және басқа шикізат бағасының өсуі сауда балансын тапшылыққа түсірді, ал 1974 жылы ол 6,6 миллиард АҚШ долларына жетті. Алайда, экспорттың қарқынды өсуі нәтижесінде 1976 жылы 2,4 миллиард АҚШ долларына дейін артықшылыққа қол жеткізілді. 1978 жылы артықшылық рекордтық 18,2 миллиард долларға жетті, бұл АҚШ пен Жапония арасындағы айқын шиеленіске әкелді. 1979 жылы мұнай бағасы тағы да өсті, және Жапонияның сауда балансы қайтадан тапшылыққа ұшырап, 1980 жылы 10,7 миллиард АҚШ долларына жетті. Бірақ экспорттың жылдам өсуі және импорттың тұрақтаныуы 1981 жылы Жапонияны қайтадан артықшылыққа ие етті. Келесі бес жыл ішінде Жапонияның сауда артықшылығы тез өсіп, 1986 жылы 82,7 миллиард АҚШ долларына жетті. Бұл бұрын-соңды болмаған сауда артықшылығы экспорттың орташа жылдық өсуімен және импорттың төмендеуімен байланысты болды. Осы сауда дамуының түпкі себебі иеннің басқа валюталарға қарағанда әлсіздігі болды, бұл экспорттық бағалардың бәсекеге қабілеттілігін арттырып, импорт сұранысын төмендетті. 1986 жылдан кейін Жапонияның сауда артықшылығының долларлық құны төмендеді, 1988 жылы 77,6 миллиард АҚШ долларына жетті. Бұл төмендеу иеннің 1985 жылдан бастап долларға қатысты құнының күшеюімен және өндіріс тауарларының импортының жылдам өсуімен байланысты болды, бұл шикізат импортының құнының күрт төмендеуін өтеді. 1990 жылы сауда артықшылығы 52,1 миллиард АҚШ долларына дейін төмендеді. 1970-1980 жылдардағы негізгі тенденциялар Жапонияның экспорт секторының күштілігі болды. 1960 жылдардың белгілі бір валюта бағамы кезінде экспорт әлемдік нарықтарда бәсекеге қабілеттілігін арттырып, елді онжылдықтың басындағы тұрақты сауда тапшылығынан шығарды. 1970 жылдары экспорттың қарқынды өсуі елді 1973 және 1979 жылдардағы мұнай бағасының екі шоғынан кейінгі тапшылықтан құтқарып шығарды. Экспорттың тұрақты өсуі елді 1980 жылдардағы ерекше сауда артықшылықтарына жеткізді, өйткені қымбат мұнай импортының уақытша ауыртпалығы азайды. Жапонияның әлемдік нарықтағы күштілігі оның осалдыққа қатысты қорқынышын және өндіріс тауарларының импортына қарсылығын қайта қарауды талап етті. 1980 жылдардың басында осалдыққа қатысты қорқыныш күшті болып қалды және басқа өнеркәсіптік елдердің импортымен салыстырғанда импортты әдеттегіден төмен деңгейде ұстап тұратын саясат пен мінез-құлықтың жалғасуына ықпал етті. Тек шикізат бағасының күрт төмендеуімен және сауда артықшылығының өсуімен саясат пен мінез-құлық өзгерді. 30 жылдан астам сауда артықшылығынан кейін, 2011 жылы сауда тапшылығы 2,49 триллион иенге (32 миллиард доллар) жетті, бірақ 1980 жылы болған сауда тапшылығы әлі де рекордтық 2,6 триллион иенді құрады.

Between 1960 and 1964, Japan incurred annual trade deficits (based on a customs clearance for imports) ranging from US$400 million to US$1.6 billion. The era of chronic trade deficit ended in 1965, and by 1969, with a positive balance of almost US$1 billion, Japan was widely regarded as a surplus trading nation. In 1971 the surplus reached US$4.3 billion, and its rapid increase was a main factor behind the United States decision to devalue the dollar and pressure Japan to revalue the yen—events that led quickly to the end of the Bretton Woods System of fixed exchange rates. By 1972 Japan's surplus had climbed to US$5.1 billion, despite the reevaluation of the yen in 1971. The jump in prices of petroleum and other raw materials during 1973 plunged the balance of trade into deficit, and in 1974 the deficit reached US$6.6 billion. With strong export growth, however, this was reversed to a surplus of US$2.4 billion in 1976. The surplus reached a record US$18.2 billion in 1978, promoting considerable tension between the United States and Japan. In 1979 petroleum prices jumped again, and Japan's trade balance again turned to deficit, reaching US$10.7 billion in 1980. Once again, rapid export growth and stagnant imports returned Japan quickly to surplus by 1981. For the next five years, Japan's trade surplus grew explosively, to a peak of US$82.7 billion in 1986. This unprecedented trade surplus resulted from the moderate annual rise in exports and the drop in imports noted earlier. Underlying these trade developments was the weakness of the yen against other currencies, which enhanced export price competitiveness and dampened import demand. After 1986 the dollar value of Japan's trade surplus declined, to US$77.6 billion in 1988. This decline came as the yen finally appreciated strongly against the dollar (beginning in 1985) and as a rapid rise in manufactured imports began to offset the large drop in the value of raw material imports. By 1990 the trade surplus had declined to US$52.1 billion. Underlying trends throughout the 1970s and 1980s were the fundamental strength of Japan's export sector. Under the fixed exchange rates of the 1960s, exports became progressively more competitive on world markets, lifting the country out of the persistent trade deficits that had continued into the early years of the decade. During the 1970s, rapid export expansion extricated the country from the deficits immediately following the two oil price shocks of 1973 and 1979. Continuing export strength then drove the nation to the extraordinary trade surpluses of the 1980s, as the temporary burden of costly oil imports waned. Japan's fundamental strength in world markets required its fear of vulnerability and opposition to manufactured imports to be reassessed. In the early 1980s, fear of vulnerability remained strong and fed the continuation of policies and behavior that kept manufactured imports unusually low compared with those of the other industrial nations. Only with the large decline in raw material prices and the explosion of trade surpluses did policies and behavior begin to change. After more than 30 years had trade surpluses, in 2011 the trade deficit came to 2.49 trillion yen ($32 billion), but the previous trade deficit came in 1980 was still a record by 2.6 trillion yen.