Кіріспе

Америкалық умарташы (1810–1895)

Лоренцо Лоррейн Лангстрот (25 желтоқсан 1810 – 6 қазан 1895) – американдық умарташы, дін қызметкері және мұғалім, және американдық ара өсірудің әкесі саналады. Ол аралардың аралықтарындағы қалыптасатын кеңістік принципін анықтады – аралардың жабыстырмауға тырысатын ең аз қашықтық. Бұл оның өзіндік жаңалығы болмаса да, осы принципті пайдалану арқылы аралар бөліп тұратын қаңқаларды қолдануға мүмкіндік берді, соның арқасында қазір Лангстрот ұясы деп аталатын конструкцияда тіктөртбұрышты қаңқаларды пайдалану мүмкін болды.

Жас шағы мен отбасы

Лэнгстрот 1810 жылдың 25 желтоқсанында Филадельфия, Пенсильвания штатында туған. Ол отыз екі балалы отбасының екінші баласы болды, оның әулеті ағылшын тегінен шыққан. Бала кезінде-ақ ол жәндіктерге қызығушылық танытты. 1831 жылы Йель діни мектебінде теология бойынша бітірген, содан кейін 1834–1835 жылдары онда оқытушы болып жұмыс істеді. Осыдан кейін ол Массачусетс штатындағы әртүрлі конгрегациялық шіркеулерде пастор болды, соның ішінде 1836 жылдың мамырында Массачусетс штатының Андовер қаласындағы Оңтүстік шіркеуде. 1838 жылы ол ара шаруашылығымен айналысатын досына барып, ара өсіруге қызығушылық танытты. 1843–1848 жылдары ол Гринфилд қаласындағы (Массачусетс штаты) Екінші қауымдық шіркеудің пасторы болды. 1948 жылы ұлттық ара шаруашылығының өкілі Э. Ф. Филлипс және басқалар шіркеудің алдыңғы ауласына үлкен граниттік тақта орнатты. 1848 жылы Лэнгстрот Гринфилд қаласындағы (Массачусетс штаты) қыздар мектебінің директоры болды.

Бал ара шаруашылығына берілетін үлестер

1789 жылы Франсуа Губер Швейцарияда ойлап тапқан жапырақ арасы – толық қозғалмалы қаңқалы ара, бірақ "қорапты" құрайтын қатты қаңқалары болды. Осы арадағы бал тарамдары кітап беттері сияқты қарастырылды. Лангстрот Франсуа Губер мен Эдвард Беванның еңбектерін оқып, 1838 жылы Губердің жапырақ арасын алды. Лангстрот Губердің еңбегін мойындап, былай деді: "Губер арасын пайдалану мені орынды сақтық шараларымен бал араларын ашуландырмай, бал тарамдарын алып тастауға болатынына және осы жәндіктерді керемет деңгейде қолға үйретуге болатынына көндірді. Осы фактілерді білмесем, мен бал тарамдарын алып тастауға мүмкіндік беретін араны практикалық қолдану үшін тым қауіпті деп есептер едім." (Лангстрот бал арасы туралы, 1860)

Бал араларының дамуы

Лангстротты "ары кеңістігін" ашқан деп жиі айтады, бірақ бұл жаңалық еуропалық ульярларда бұрыннан қолданылып келген. Оның ашқан нәрсесі – егер 7-10 мм (¼ дюйм – ⅜ дюйм) аралық болса, аралар оны балауызбен жаппайды екен. Бұл бір-бірінен бос ұсталатын жылжымалы жинақтарға мүмкіндік берді. Еуропада Ян Дзержон мен Август фон Берлепш жақтан ашылатын ульярларға ден қойды. Еуропадағы жер ресурстары шектеулі болғандықтан, аралар көбінесе ара шаруашылығы үйлерінде ұсталатын. Берлепш, Дзержонның 1835–1848 жылдардағы жаңалықтарынан кейін, "ары кеңістігі" идеясын өзінің жинақтарды орналастыру жүйесіне енгізді (Bienen Zeitung, 1852 жылғы мамыр). Лангстрот ара шаруашылығында көптеген жаңалықтар ашты және қазіргі заманғы ара шаруашылығының индустриялануына зор үлес қосты. Лангстрот "ары кеңістігін" пайдаланып, жоғарғы жағынан ашылатын ульяр жасап, ара шаруашылығы саласында революция жасады. 1851 жылдың жазында ол, бал ұясын ұстап тұрған жинақтардың үстіңгі жағы мен жалпақ қаптама арасында шамамен араның өлшеміне сай тегіс кеңістік қалдырса, қаптаманы оңай алып тастауға болатынын анықтады. Әдетте, бұл қаптама прополиспен жинақтарға жақсы жабысып, оны бөлуді қиындататын. Кейіннен Лангстрот осы жаңалықты пайдаланып, жинақтарды оңай алып тастауға мүмкіндік берді. Егер кішкентай кеңістік қалдырылса (1/4 дюйм немесе 6,4 мм-ден кем), аралар оны прополиспен толтырады; ал үлкен кеңістік қалдырылса (3/8 дюйм немесе 9,5 мм-ден артық), оны тарақпен толтырады.

Бал араларын жобалаудағы жаңалықтар

1851 жылы ол "жаңартылған штангалы ара ұясы" деп аталатын нәрсені жасады, онда ол тарақтарды ілу үшін ара ұясының жоғарғы жағында штангаларды пайдаланды. Петр Прокопович 1806 жылы жылжымалы қаңқалы ара ұясын ойлап тапқан. Прокоповичтің қаңқалары төменгі жағында орналасқан. Алайда, бұл идея Лэнгстротқа белгісіз болды. Лэнгстрот 1852 жылдың қаңтарында патент алды, бірақ көп ұзамай ауырып, мектепте сабақ беруден бас тартып, Гринфилдке қайтып келді. Сол жерде ол "Ара шаруашылығы жөніндегі нұсқаулық" кітабын жазды. Сэмюэл Вагнер Дзерзонның кітабын аударды, ол Лэнгстротқа келіп, кітап жазуға көндірді. Вагнер 1861 жылы "Американдық ара журналын" шығарды. 1852 жылдың 5 қазанында Лэнгстрот Америкадағы алғашқы жылжымалы қаңқалы ара ұясына патент алды. Мәтін: "Америкалық ара шаруашылығының әкесі" аталған, құрметті Л. Л. Лэнгстроттың естелігіне, оның адал игілігін көргендер, оның бал арасымен жасаған тұрақты және мұқият байқаулары мен тәжірибелері, ара ұясын жетілдіруі және Америка Құрама Штаттарында ара шаруашылығы тақырыбындағы алғашқы ғылыми және танымал кітапта көрсетілген әдеби қабілеті үшін осы ескерткішті ризашылықпен орнатады. Лэнгстроттың еңбектері Филадельфиядағы Америка философиялық қоғамының кітапханасында сақталады.

Патенттер

АҚШ патенті 9300 — Л. Л. Лангстроттың 1852 жылдың 5 қазанындағы ара уызына патенті. АҚШ патенті RE1484 — Л. Л. Лангстроттың ара уызына патенті, 1863 жылдың 26 мамырында қайта жаңартылды. АҚШ патенті 61216 — Л. Л. Лангстрот пен С. Вагнердің 1867 жылдың 15 қаңтарындағы балды ұядан шығаруға арналған жақсартылған құралға бірлескен патенті.